10 najlepszych filmów i seriali dokumentalnych o gospodarce i finansach. Co warto obejrzeć?

Długie zimowe wieczory sprzyjają oglądaniu filmów i seriali. Można to połączyć z poszerzaniem wiedzy o świecie gospodarki i biznesu. W zeszłym roku polecaliśmy najlepsze filmy fabularne związane z tą tematyką. Znalazły się tam m.in. Wall Street, Big Short, czy McImperium. W tym roku przedstawiamy natomiast subiektywny wybór 10 najlepszych filmów i seriali dokumentalnych o finansach, biznesie i gospodarce.

1. Inside job (2010 r.), reż. Ch. Ferguson

Od kryzysu finansowego z 2008 r. minęło już ponad 17 lat. O jego przyczynach napisano setki albo nawet tysiące książek i nakręcono kilka filmów. Żaden jednak nie opowiada tak trafnie o ludzkiej stronie tego kryzysu tak jak Inside job. Jego główną osią jest opowieść o amerykańskich ekonomistach i finansistach. Duża część z nich najpierw doradzała lub wdrażała deregulację rynków finansowych w amerykańskim rządzie, a jednocześnie pracowała dla sektora finansowego. Film pokazuje, jak ostatecznie doprowadziło to do kryzysu.

Niewątpliwym atutem jest wartka narracja w wykonaniu samego Matta Demona. Film dostał Oscara w kategorii Najlepszego filmu dokumentalnego.

2. Madoff: Potwór z Wall Street (2023 r.), reż. J. Berlinger

Nie ma lepszego przykładu, że sektor finansowy w USA był niedostatecznie uregulowany i nadzorowany niż piramida stworzona przez Bernarda Madoffa. Ta historia jest ciekawa na wielu poziomach. Madoff należał do najbardziej szanowanych ludzi na Wall Street, był prezesem i jednym z założycieli giełdy Nasdaq i posiadał firmę brokerską. Jednocześnie „na boku” prowadził funduszu hedginowy, który był gigantycznym oszustwem i prawdopodobnie nigdy nie kupił żadnych aktywów. Piramida ostatecznie upadła w 2008 r. w następstwie kryzysu.

3. Być jak Warren Buffett (2017 r.), reż. P. Kunhardt

Amerykańska giełda to jednak nie tylko afery, ale też wspaniałe historie sukcesu. Największą z nich jest historia Warren Buffetta, inwestora wszech czasów, który 1 stycznia br. przeszedł na emeryturę. Film opowiada jego historię jako inwestora, ale też jako człowieka – od dzieciństwa po zostanie jednym z najbogatszych ludzi na świecie. Seans obowiązkowy dla każdego inwestora.

4. Carl Icahn: niespokojny miliarder (2022 r.), reż. B.D. Klein

Icahn to również inwestor, ale od Buffetta różni go niemal wszystko. Jest uosobieniem krwiożerczego stylu inwestowania. Zaczynał karierę, inwestując w akcje spółek pogrążonych w kłopotach, a później wymuszał na ich zarządach przeprowadzenie działań naprawczych, często bardzo radykalnych. Dla jednych ikona inwestowania, dla innych szarlatan skupiony jedynie na krótkoterminowych zyskach. Był jedną z osób, która zainspirowała postać Gordona Gekko w kultowym filmie Wall Street.

5. Rozbić bank. Jeden makler, 50 miliardów (2024 r.), reż. F. Garson

Nie tylko Amerykanie mieli swoje afery finansowe, w tej kwestii Europejczycy nie pozostają daleko w tyle. Jedną z nich jest historia Jérôme Kerviela, tradera z francuskiego Societe Generale. Na początku 2008 r. doprowadził do tego, że w wyniku nieautoryzowanych transakcji, bank stracił… 4,9 mld euro. Film pokazuje, jak do tego doszło, a także późniejsze losy Kerviela, w tym jego proces sądowy.

6. Skandal! Kulisy afery Wirecard (2022 r.), reż. J. Erskine

Jeszcze większą aferą była sprawa spółki Wirecard. Był to największych niemiecki fintech, wyceniany na giełdzie w połowie 2018 r. na prawie 30 mld euro. Później jednak okazało się, że firma (z pomocą audytora) fałszowała sprawozdania księgowe. W 2020 r. musiała w końcu ogłosić, że brakuje jej 2 mld euro, co oznacza, że jest bankrutem. Film pokazuje, jak przez wiele lat udawało oszukiwała rynek.

7. Amerykańska fabryka (2019 r.), reż. S. Bognar, J. Reichert

Temat chińskich firm przejmujący biznesy w rozwiniętych gospodarkach budzi kontrowersje. Amerykańska fabryka opowiada historię zamkniętej fabryki General Motors w Ohio, która zostaje wykupiona i ponownie otwarta przez chińskiego biznesmena. Na początku jest radość, ale później okazuje się, że nowy właściciel nie jest zadowolony z wydajności pracowników i zaczyna im „przykręcać śrubę”. To sprawia, że pojawiają się wypadki w pracy oraz protesty pracowników.

Film zdobył Oscara w kategorii najlepszego filmu dokumentalnego, a smaczku dodaje to, że producentami byli Barack i Michelle Obama.

8. Life and Debt (2001 r.), reż. S. Black

Film opowiada historię Jamajki, która w ramach pożyczki od Międzynarodowego Funduszu Walutowego zostaje zmuszona do reform gospodarczych w latach 80. i 90. ub. wieku. Brzmi podobnie, jak historia naszej transformacji? Trochę tak, choć oczywiście różnice pomiędzy gospodarkami Polski i Japonii były (i są) kolosalne. Na Jamajce te reformy nie przynoszą prosperity, a wręcz przeciwnie. Np. otwarcie tamtejszego rynku rolniczego na produkty zagraniczne powoduje, że lokalni producenci bankrutują.

Atutem dokumentu poza warstwą merytoryczną jest świetna ścieżka dźwiękowa, oparta na piosenkach m.in. Boba Marleya.

9. Pożreć bogatych: Saga GameStop (2022 r.), reż. T. Love

Serial opowiada o sytuacji spółki GameStop na początku 2021 r., kiedy jej akcje w krótkim czasie gwałtownie zdrożały. Duże fundusze hedginowe grały na spadek jej kursu, a jednocześnie coraz większa grupa indywidualnych inwestorów zaczęła masowo kupować akcje. Dobry materiał, żeby poznać mechanizmy działania współczesnych rynków finansowych.

10. Zbieg: Ciekawy przypadek Carlosa Ghosna (2022 r.), reż. L. Blakstad

Ostatnia pozycja to film dokumentalny z pogranicza biznesu i kryminału. Carlos Ghosn był jednym z najważniejszych ludzi w branży motoryzacyjnej. Kierował jednocześnie koncernami Renault i Nissan, które pozostawały w strategicznym partnerstwie, a ponadto pełnił także funkcję szefa Mitsubishi po przejęciu po Nissana. W 2018 r. został jednak aresztowany w Japonii m.in. za defraudację pieniędzy w Nissanie. W 2019 r. Ghosn został wypuszczony i przebywał w areszcie domowym. Stamtąd udało się zbiec w zupełnie niecodziennych okolicznościach. A w jakich? O tym można się dowiedzieć, oglądając film.

Główne wnioski

1. Filmy o biznesie i ekonomii potrafią być niemal tak wciągające, jak dramaty czy thrillery. Wiele z nich nie tylko pokazuje mechanizmy działania rynków finansowych, ale także porusza uniwersalne tematy, takie jak ambicja, rywalizacja, etyka i ludzka natura.
2. Filmy i seriale dokumentalne o gospodarce i finansach pokazują złożoność współczesnego świata biznesu i mechanizmów rynkowych.
3. Jednocześnie uczą, że zarówno sukces, jak i porażka w gospodarce zależą od decyzji ludzi, regulacji oraz szerszych procesów społeczno-ekonomicznych.