Afryka Zachodnia wraca na radar. OMVS i projekt Koukoutamba jako szansa dla polskich firm

Zarządzanie rzekami biegnącymi przez terytorium kilku państw jest wyzwaniem, które często nastawia wrogo sąsiadujące ze sobą kraje. Uniknięcie konfliktów na tym tle wymaga tworzenia instytucji zajmujących się tzw. dyplomacją wodną. Jedną z nich jest OMVS zrzeszająca Gwineę, Mali, Mauretanię i Senegal. Największym projektem organizacji jest budowa elektrowni wodnej Koukoutamba. Realizacja tego przedsięwzięcia otwiera możliwości również dla polskich firm zajmujących się inżynierią wodną.

OMVS – wzorowa platforma współpracy międzypaństwowej

Rzeka Senegal ma długość 1086 km i biegnie przez terytorium czterech państw: Gwinei, Mali, Mauretanii i Senegalu. W 1972 r. Mali, Mauretania i Senegal utworzyły wspólnie OMVS, by wspólnie pracować na rzecz wykorzystania zasobów wodnych w celu poprawy bezpieczeństwa żywnościowego i wzrostu dochodów ludności, przy jednoczesnej ochronie naturalnego ekosystemu. Impulsem do podjęcia współpracy były powtarzające się epizody suszy, uderzające w gospodarki tych państw. W 2006 r. do organizacji dołączyła Gwinea. W 2017 r. hinduski think tank Strategic Foresight Group przyznał OMVS 91 na 100 możliwych punktów. Organizację uznano za wzorowy przykład współpracy wodnej.

W szczycie w Konakry uczestniczyło 300 przedstawicieli rządów, biznesu i organizacji pozarządowych. Wspólnie podejmowali decyzje w sprawie projektów, jakie mają być realizowane przez OMVS w 2026 r. Oprócz kwestii dotyczących bezpośrednio rzeki organizacja realizuje również projekty z zakresu górnictwa i rolnictwa. Sekretarz generalny OMVS, Mohamed Abdel Vetah z Mauretanii, stwierdził, że „kluczowym zadaniem państw członkowskich będzie wzmocnienie istotnej roli OMVS w walce ze skutkami zmian klimatycznych, poprzez wspieranie ich w realizacji planów adaptacyjnych”.

Zgodna współpraca w zakresie zarządzania rzekami transgranicznymi, jaką obserwujemy na przykładzie OMVS, jest niestety wyjątkiem od reguły w regionie Afryki i Bliskiego Wschodu. Najczęściej państwa dzielące jedną wielką rzekę rywalizują ze sobą. Negatywnym przykładem jest kwestia zarządzania Nilem. W latach 2011-2019 Etiopia wybudowała na nim Wielką Tamę Etiopskiego Odrodzenia, będącą jednocześnie elektrownią wodną. Od ponad sześciu lat jej napełnianie jest przedmiotem sporów między Egiptem, Etiopią i Sudanem. W celu osłabienia pozycji etiopskiego rządu podczas tego sporu, w latach 2020-2022 Egipt dostarczał broń i informacje wywiadowcze rebeliantom z regionu Tigraj, walczącym z władzami w Addis Abebie.

Projekt Koukoutamba

Największym projektem OMVS jest budowa tamy, będącej jednocześnie elektrownią wodną, na rzece Bafing, będącej dopływem Senegalu, oraz sztucznego zbiornika wodnego Koukoutamba w okolicach miejscowości Tambacounda na północy Senegalu. Idea jej budowy pojawiła się w 2012 r., a prace projektowe prawdopodobnie rozpoczną się w 2026 r. Budżet projektu ma wynieść 812 mln dolarów. Środki mają pochodzić z pożyczki udzielonej OMVS przez Exim Bank of China. Organizacja wciąż poszukuje jednak dodatkowych inwestorów. W zamian za udzielenie finansowania oferuje preferencje dla wykonawców powiązanych z wierzycielem przy decyzjach dotyczących przetargów na kolejne etapy realizacji projektu, który ma trwać cztery lata. Elektrownia ma mieć moc 294 MW, a wytwarzana energia ma być dystrybuowana po równo pomiędzy państwa członkowskie OMVS.

Regulacja rzeki i budowa elektrowni wodnej mają duże znaczenie dla rozwoju projektu Simandou na terenie Gwinei, przy granicy z Senegalem. Zasoby wody oraz generowana energia elektryczna mają umożliwiać prace w kopalniach rudy żelaza należących do firmy Rio Tinto. Roczny dochód z wydobycia rudy żelaza na tym obszarze ma wynosić 1,2 mld dolarów.

Projekt nie wystartował wcześniej z powodu wstrzymania finansowania przez Bank Światowy. Instytucja ta zażądała przedstawienia sprawiedliwych rozwiązań problemów społecznych i środowiskowych, które mogą pojawić się podczas realizacji inwestycji. Na terenie planowanej budowy zamieszkuje 8,7 tys. osób, posiadających jedynie zwyczajowe prawo do ziemi.

Brak formalnych dokumentów własności rodzi wątpliwości dotyczące ustalenia potencjalnych odszkodowań w przypadku wysiedleń. Zagrożona jest również populacja ok. 1,5 tys. szympansów zamieszkujących ten obszar. Zbadania wymaga także wpływ inwestycji na ekosystem parku Moyen Bafing.

Relacje gospodarcze Polski z państwami OMVS

Polski eksport do państw członkowskich OMVS wynosi ok. 250 mln dolarów rocznie. Z tego 40 proc. trafia do Senegalu, 30 proc. do Mauretanii, 20 proc. do Gwinei i 10 proc. do Mali. Polskie produkty sprzedawane na tych rynkach to przede wszystkim zboże, mąka, mleko w proszku, nawozy, wyroby chemiczne, drób oraz przyczepy do samochodów ciężarowych.

8 września br. polska spółka Hynfra Prosta podpisała z mauretańskim ministerstwem umowę ramową dotyczącą produkcji zielonego amoniaku i zielonego wodoru w tym kraju. Wartość inwestycji wyniesie 1,5 mld dolarów, a jej realizację zaplanowano na lata 2026-2030. Z kolei w 2024 r. Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych zawarła z rządem Gwinei list intencyjny dotyczący wsparcia inwestycji infrastrukturalnych w tym państwie.

Polskie firmy podejmujące działalność w regionie mogą liczyć na wsparcie Ambasady RP w Rabacie i Ambasady RP w Dakarze. Placówka w Rabacie obsługuje Mauretanię, natomiast ambasada w Dakarze – Senegal, Mali i Gwineę. Zagraniczne Biuro Handlowe PAIH w Casablance odpowiada za rynek mauretański, a jego przedstawiciele trzykrotnie wizytowali Mauretanię w latach 2023-2025.

W latach 2020-2021 oraz 2022-2023 funkcjonowało Zagraniczne Biuro Handlowe PAIH w Dakarze, obsługujące rynki Senegalu, Gwinei i Mali. Jego były kierownik Leszek Biały nadal mieszka w Dakarze, gdzie prowadzi prywatną firmę konsultingową wspierającą polskie przedsiębiorstwa, a także hotel. W 2023 r. w Dakarze odbyła się wystawa polskich produktów spożywczych „Polskie smaki”. Z kolei w październiku 2025 r. zorganizowano misję gospodarczą PAIH i Krajowej Izby Gospodarczej do Senegalu.

Główne wnioski

1. OMVS to organizacja zrzeszająca państwa położone nad rzeką Senegal – Gwineę, Mali, Mauretanię i Senegal. Jej celem jest wspólne zarządzanie zasobami rzeki oraz koordynacja projektów infrastrukturalnych o znaczeniu regionalnym.
2. Projekt Koukoutamba stwarza możliwości zleceń dla polskich firm z zakresu inżynierii wodnej, a także dla dostawców sprzętu górniczego i technologii towarzyszących.
3. Polski eksport do państw członkowskich OMVS wynosi ok. 250 mln dolarów rocznie. Na ich terytorium realizowana jest jedna polska inwestycja o wartości 1,5 mld dolarów. Region ten jest w umiarkowanym stopniu obsługiwany przez polskie instytucje wspierające eksporterów i inwestorów, co wskazuje na niewykorzystany potencjał dalszej ekspansji.