Zaloguj się 
Dzieje się!
Ryzyko biznesowe w Afryce? BGK na ratunek
Wielu przedsiębiorców zainteresowanych ekspansją na rynki afrykańskie obawia się ryzyka związanego z prowadzeniem tam działalności. Jednym ze sposobów jego ograniczenia jest skorzystanie z instrumentów Banku Gospodarstwa Krajowego (BGK), który do 2030 r. planuje przeznaczyć 1,1 mld dolarów na wsparcie polskiego eksportu do Afryki.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie wnioski płyną z analizy SWOT dla prowadzenia biznesu w Afryce.
- Jakimi instrumentami BGK wspiera polskie firmy.
- Jakie projekty udało się dotychczas zrealizować w Afryce dzięki wsparciu BGK.
Afryka przez wielu ekonomistów nazywana jest kontynentem przyszłości. Jednocześnie młode państwa i społeczeństwa wciąż nie wykształciły w pełni stabilnych ram prawnych i biznesowych. Zwiększa to ryzyko niewywiązania się z płatności za towary lub usługi. Ryzyko to można jednak znacząco ograniczyć dzięki współpracy z BGK.
Instytucja dysponuje szerokim wachlarzem narzędzi wspierających polskich eksporterów i inwestorów. Od 2009 r. przeprowadziła na kontynencie afrykańskim operacje o łącznej wartości około 200 mln euro. Wsparła ekspansję polskich firm m.in. w Angoli i Egipcie.
SWOT dla Afryki
Silne strony Afryki to jej intensywny wzrost demograficzny oraz towarzyszący mu wzrost gospodarczy. Według szacunków ONZ, jeśli Afryka utrzyma tempo wzrostu ludności na poziomie 2,3 proc., to do 2050 r. jej populacja zwiększy się do 2,5 mld z obecnych 1,5 mld. Wzrost gospodarczy dla całego kontynentu w latach 2025–2026 ma wynosić średnio 4 proc. rocznie. Aż 21 państw Afryki ma osiągnąć wzrost powyżej 5 proc. PKB rocznie, a Etiopia, Niger, Rwanda i Senegal nawet 7 proc. Wyniki te są efektem nie tylko rosnącej liczby konsumentów i niskiej bazy startowej. To coraz częściej także wynik skutecznych reform, poprawy jakości zarządzania makroekonomicznego oraz intensywnych inwestycji infrastrukturalnych.
Słabą stroną Afryki jest wyższa niż w przypadku reszty świata podatność na globalne kryzysy. Wynika ona w dużej mierze ze słabego rozwoju lokalnego przemysłu, a tym samym z uzależnienia gospodarek od importu. Jednocześnie siła nabywcza ludności pozostaje ograniczona przez stosunkowo wysoki poziom ubóstwa. Wiele państw posiada też instytucje, które nie są na tyle sprawne, by skutecznie egzekwować prawo. Jednocześnie są wystarczająco silne, by tworzyć bariery dla uczestników życia gospodarczego. Jak wskazuje Ranking Percepcji Korupcji Transparency International za 2024 r., na kontynencie znajdują się pojedyncze państwa o niskim poziomie korupcji. To Wyspy Zielonego Przylądka czy Botswana, jednak w większości krajów Afryki skala tego zjawiska jest wyższa niż na Białorusi.
Szanse rozwojowe i potencjał inwestycyjny
Szansą dla firm planujących ekspansję na kontynent afrykański jest udział w przetargach publicznych na budowę infrastruktury. Występuje również duży popyt na technologie informatyczne, energetyczne, rolnicze i przemysłowe. Niezmiennie wysoki pozostaje popyt na żywność, produkty dziecięce oraz odzież.
Głównymi zagrożeniami dla zagranicznych firm są częściej niż w Europie występujące oszustwa finansowe, problemy z płatnościami oraz bariery biurokratyczne. Wynika to z faktu, że państwa afrykańskie często nie zdążyły jeszcze wykształcić skutecznych mechanizmów walki z nadużyciami. Raport The Global State of Scam 2023, opracowany przez organizację Global Anti-Scam Alliance (GASA), wskazuje przede wszystkim Nigerię i Kenię jako niechlubnych liderów pod względem skali oszustw finansowych. Ryzyko zwiększa dodatkowo fakt, że w wielu przypadkach przedpłaty są niemożliwe lub wręcz prawnie zakazane.
Warto wiedzieć
BGK na pomoc eksporterom
Sposobem na zmniejszenie ryzyka związanego z ekspansją na rynki afrykańskie jest skorzystanie z następujących rozwiązań finansowych BGK:
- Akredytywa dokumentowa – instrument rozliczeniowy stosowany w handlu zagranicznym i krajowym. Jego celem jest ograniczenie ryzyka transakcyjnego i zapewnienie bezpieczeństwa obu stronom umowy. Jej otwarcie oznacza nieodwołalne zobowiązanie banku do zapłaty za transakcję, po czym bank samodzielnie rozlicza się z importerem. Eksporter otrzymuje środki po potwierdzeniu zgodności dokumentów z warunkami akredytywy. BGK umożliwia importerowi skorzystanie z odroczonego terminu płatności nawet do dwóch lat, przy jednoczesnej natychmiastowej wypłacie należności eksporterowi i przejęciu ryzyka braku zapłaty.
- Kredyt dla banku nabywcy – instrument działający w podobnym schemacie jak akredytywa eksportowa. Różni się dłuższym okresem spłaty (od dwóch do siedmiu lat). Kolejna sprawa to możliwość zastosowania wyłącznie przy eksporcie o charakterze inwestycyjnym. Wymaga też przedstawienia dodatkowych dokumentów, w tym potwierdzenia krajowego pochodzenia towaru. Finansowanie może objąć maksymalnie 85 proc. wartości kontraktu eksportowego o minimalnej wartości 1 mln euro.
- Wykup wierzytelności – instrument polegający na przyspieszeniu płatności wynikających z faktur z odroczonym terminem. Poprawia płynność eksportera i ogranicza ryzyko niewypłacalności kontrahenta. BGK przejmuje wierzytelność i staje się podmiotem uprawnionym do jej dochodzenia. Instrument objęty jest ubezpieczeniem KUKE, dzięki czemu w razie niewypłacalności importera bank nie obciąża eksportera.
- Gwarancja BGK – zobowiązanie banku do zapłaty określonej kwoty na żądanie beneficjenta w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez zleceniodawcę. Ma na celu zabezpieczenie realizacji kontraktu. W ofercie BGK znajdują się m.in. gwarancje wadialne, zwrotu zaliczki, należytego wykonania kontraktu, rękojmi, zapłaty oraz inne, wyspecjalizowane formy zabezpieczeń.
- Re-gwarancja BGK – stosowana w sytuacji, gdy zagraniczny kontrahent wymaga gwarancji wystawionej przez lokalny bank. Wówczas bank ten udziela gwarancji w oparciu o re-gwarancję BGK.
- Finansowanie w strukturze kredytu dla nabywcy – w przypadku dużych projektów, np. infrastrukturalnych, BGK może udzielić bezpośredniego, nawet wieloletniego finansowania zagranicznemu importerowi polskich towarów i usług. Podstawowym zabezpieczeniem kredytu jest polisa KUKE.
- Kredyt na finansowanie eksportu – udzielany polskiemu eksporterowi w związku z jego sprzedażą zagraniczną. Może mieć charakter finansowania obrotowego (do dwóch lat, min. 1 mln zł) lub inwestycyjnego – nawet do 14 lat, przy minimalnej kwocie 10 mln zł. Oba rodzaje finansowania objęte są 80-proc. gwarancją KUKE.
- Kredyt na ekspansję zagraniczną – finansowanie akwizycyjne lub projektowe dla polskich firm i ich zagranicznych spółek, przeznaczone na przejęcia, budowę zakładów produkcyjnych lub rozwój sieci sprzedaży poza Polską. Minimalna kwota kredytu wynosi 5 mln euro, a zabezpieczeniem mogą być również aktywa zagraniczne.
Jak BGK wspierał eksport?
W latach 2009–2024 BGK zrealizował w Afryce 136 transakcji o łącznej wartości 200 mln euro. W 2025 r. bank ogłosił gotowość finansowania eksportu na kontynent afrykański w wysokości 1,1 mld dolarów. Historyczne transakcje dotyczyły przede wszystkim eksportu maszyn rolniczych, sprzętu specjalistycznego, sprzętu medycznego i leków, żywności i napojów, mebli i wyposażenia, a także produktów dla branż motoryzacyjnej, zbrojeniowej i budowlanej.
Polski eksport trafiał m.in. do takich państw jak: Algieria, Angola, Czad, Egipt, Etiopia, Kenia, Libia, Mali, Maroko, Mauretania, Nigeria, RPA, Rwanda, Senegal, Tanzania, Tunezja oraz Wybrzeże Kości Słoniowej.
Afrykańskie success stories
Jako przykład zaangażowania BGK w Afryce można wskazać udzielenie w 2024 r. ministerstwu finansów Angoli kredytu na modernizację 250 km dróg w północno-wschodniej części kraju. Finansowanie było elementem większego projektu realizowanego przez międzynarodowe konsorcjum banków, a wkład BGK wyniósł 40 mln dolarów. Warunkiem udziału banku było zaangażowanie polskich podwykonawców i dostawców z branży budowlanej.
Z kolei w latach 2024–2025 BGK zabezpieczył akredytywy o łącznej wartości 26 mln dolarów dla firmy Mine Master z Dolnego Śląska. Dotyczyły one eksportu sprzętu górniczego na rynek egipsk. Obejmowały również element finansowania poprzez dyskonto w przypadku akredytyw z odroczonym terminem płatności.
Główne wnioski
- Afryka to kontynent charakteryzujący się stałym wzrostem liczby konsumentów, ale jednocześnie dużą podatnością na globalne kryzysy. Kultura prawna i biznesowa wielu państw wciąż się kształtuje. Występuje silny popyt na różnorodne towary i usługi, jednak ryzyko oszustw jest istotnie wyższe niż w Unii Europejskiej.
- BGK wspiera polskie firmy poprzez instrumenty takie jak: akredytywa dokumentowa, kredyt dla banku nabywcy, wykup wierzytelności, gwarancje i re-gwarancje, finansowanie w formule kredytu dla nabywcy oraz kredyty na finansowanie eksportu i inwestycji zagranicznych.
- W latach 2009–2024 BGK zrealizował 136 transakcji o łącznej wartości 200 mln euro, obejmujących 17 państw afrykańskich. W okresie 2025–2030 bank planuje przeznaczyć na ten kierunek 1,1 mld dolarów (ok. 4 mld zł). W latach 2024–2025 głównymi beneficjentami wsparcia były polskie firmy z sektora budowlanego i maszynowego, w tym producenci maszyn dla przemysłu spożywczego i górniczego.
