Bezpiecznie już było. Świat po przełomie, którego nie da się cofnąć

Obejrzyj lub posłuchaj

Obejrzyj Posłuchaj

Wideocast

Powiększ video

Wideocast

Powiększ audio

00:00

W cyklu wideocastów XYZ „Przełom” mówimy jasno: tak jak było, już nie będzie. I rozmawiamy z ekspertami o tym, co się zmieniło i przede wszystkim jaki ta zmiana będzie miała wpływ.

Tematem kolejnego odcinka jest szeroko rozumiane bezpieczeństwo. A tu wiele się zmieniło: od czterech już lata toczy się wojna w Ukrainie, choć tak naprawdę zaczęła się przecież w 2014 r. inwazją na Krym. Trwa konflikt w Gazie, mamy napiętą sytuację w Iranie, Chińskie zakusy na zajęcie Tajwany i prezydenta Donalda Trumpa straszącego zabraniem Grenlandii. Ale mamy też cyberataki na infrastrukturę krytyczną czy paraliżujące firmy oraz kampanie dezinformacyjne w sieci destabilizujące społeczeństwa.

O tym wszystkim w studio XYZ rozmawialiśmy z wyjątkową ekspertką. Beata Górka-Winter, doktor nauk społecznych i wykładowca na UW, ale przede wszystkim osoba która już od ponad 20 lat jest analitykiem zajmującą się bezpieczeństwem międzynarodowym, koordynowała wiele projektów w czołowych think-tankach. Rozmowa zaczęła się od zakwestionowania tezy, że jeszcze niedawno był bezpieczny.

– Nie przypominam sobie w ostatnich trzydziestu kilku latach okresu naprawdę długiego spokoju – podkreśla Beata Górka-Winter.

Zimna wojna, konflikty na Bałkanach, Rwanda, zamachy z 11 września i globalna wojna z terroryzmem – każdy z tych momentów miał być „końcem porządku świata”. Dzisiejsze kryzysy są inne, ale nie są pierwsze. Różnica polega na czymś innym: zagrożenia są bliżej, bardziej złożone i dotykają codziennego życia.

Czy NATO się rozpadnie?

W debacie publicznej coraz częściej pojawiają się pytania o przyszłość NATO i zdolność Europy do samodzielnej obrony. Ekspertka studzi te emocje.

- Z rozpadem NATO bym poczekała. Przeżyłam już kilka momentów, gdy miało się rozpaść – i za każdym razem sojusz wychodził z kryzysu. W dyskusjach zapominany jest fakt, ze NATO jest sojuszem wojskowo-politycznym. Politycy przychodzą i odchodzą. Struktury wojskowe NATO działają bez przerwy – mówi Beata Górka-Winter.

Jej zdaniem NATO jest dziś bardziej potrzebne niż dekadę temu – właśnie dlatego, że ma konkretne zadanie: odstraszanie Rosji. Choć polityczne napięcia są realne, struktury wojskowe sojuszu pozostają stabilne i operacyjne.

Nie tylko granice. Bezpieczeństwo ma dziś wiele wymiarów

Jednym z kluczowych wątków rozmowy jest redefinicja pojęcia bezpieczeństwa. Dziś nie ogranicza się ono do mapy.

- Bezpieczeństwo to nie tylko granice państw, ale też cyberprzestrzeń, łańcuchy dostaw, surowce, energia i zdrowie – mówi Beata Górka-Winter.

Pandemia brutalnie pokazała, jak łatwo można sparaliżować gospodarki. Cyberataki na banki, infrastrukturę krytyczną czy szpitale są codziennością. Europa – jak zauważa ekspertka – za późno obudziła się w kwestii zależności od Chin, zwłaszcza jeśli chodzi o surowce krytyczne i technologie.

- Jeżeli urwie się jeden element łańcucha dostaw, nie jesteśmy w stanie produkować nawet podstawowego sprzętu – zauważa ekspertka.

Chiny: największe zagrożenie, którego nie chcemy widzieć?

Choć Rosja pozostaje bezpośrednim zagrożeniem militarnym, Beata Górka-Winter wskazuje na innego, bardziej długofalowego przeciwnika.

- Chiny mogą być w perspektywie dekady groźniejsze niż Rosja – bo działają wolniej, ale konsekwentnie – przekonuje gościni podcastu „Przełom”

To nie czołgi, lecz technologia, infrastruktura krytyczna, porty, dane i uzależnienie ekonomiczne są narzędziami chińskiego wpływu. Europa – podobnie jak wcześniej wobec Rosji – znów wierzy, że intensywne relacje handlowe zapewnią bezpieczeństwo.

- Historia wielokrotnie pokazała, że to myślenie jest błędne – zauważa Beata Górka-Winter

Polska między USA a Europą. Sztuka trudnego balansowania

Jak w takim układzie sił powinna odnaleźć się Polska? Zdaniem ekspertki, dla Polski kluczowym wyzwaniem pozostaje utrzymanie relacji z USA – głównym gwarantem bezpieczeństwa militarnego – przy jednoczesnym silnym zakotwiczeniu w Unii Europejskiej.

- Nie możemy sobie pozwolić ani na konflikt z Amerykanami, ani na marginalizowanie Unii Europejskiej – przekonuje Beata Górka-Winter.

Zdaniem ekspertki, przyszłość bezpieczeństwa Polski leży także w wzmacnianiu współpracy regionalnej: z państwami bałtyckimi, nordyckimi oraz nowymi członkami NATO.

Główne wnioski

1. Świat nie stał się nagle niebezpieczny – zmienił się charakter zagrożeń.
   Konflikty zbrojne są tylko jednym z elementów układanki. Równie istotne są dziś cyberataki, dezinformacja, zależność od łańcuchów dostaw i surowców oraz podatność gospodarek na globalne wstrząsy.
2. NATO i sojusze nie rozpadają się, ale działają dziś pod większą presją polityczną.
   Choć w debacie publicznej regularnie pojawiają się tezy o słabnięciu NATO, struktury wojskowe sojuszu pozostają stabilne i zdolne do szybkiej mobilizacji. Problemem nie jest brak mechanizmów bezpieczeństwa, lecz rosnąca nieprzewidywalność decyzji politycznych.
3. Najpoważniejsze zagrożenia są długofalowe i często niedostrzegane.
   Europa wciąż zbyt słabo reaguje na rosnącą zależność technologiczną i surowcową od Chin, powtarzając błędy popełnione wcześniej wobec Rosji. Dla Polski kluczowe staje się umiejętne balansowanie między USA, Unią Europejską i regionalnymi sojuszami, bez stawiania wszystkiego na jedną kartę.