Transfer technologii na uczelniach jest niedofinansowany. Czy venture building udrożni system?

Uczelnie wyższe w Polsce mają spory problem z komercjalizowaniem wyników prac badawczych realizowanych przez naukowców. Zbyt często – z różnych powodów – trafiają do szuflady, zamiast na rynek, jako element wzmacniania innowacyjności gospodarki. W przestrzeni publicznej pojawiać zaczęło się więc pytanie, jak tę sytuację zmienić. Jednym z konceptów – dla uczelni dość nowym, ale już testowanym – jest venture building. Taki model komercjalizacji zdejmuje z naukowców ciężar samodzielnego nabudowywania biznesu wokół wynalazków, zakładania i zarządzania bazującymi na nowych technologiach spółkami itd. Naukowcy najczęściej nie mają ani wiedzy i predyspozycji ani doświadczenia w tym zakresie. W venture buildingu cały ten komercjalizacyjny pakiet biorą na siebie zewnętrzni menedżerowie. Z szacunków Nikolaiego Adamovitcha, twórcy łotweskiego venture buildera Commercialization Reactor, wynika, że niemal 65 proc. europejskich patentów nie zostaje wykorzystanych.

– Oczekiwanie, że badacze porzucą swoją pasję i zajmą się prowadzeniem biznesu, to jakby kazać maratończykowi zejść z trasy, żeby zajął się organizacją biegu – twierdzi Nikolai Adamovitch.

Venture building – nowy model komercjalizacji technologii z uczelni

W Polsce Commercialization Reactor do współpracy zostało zaproszone przez Porozumienie Akademickich Centrów Transferu Technologii (PACTT). Początkowo realizowana była pilotażowa edycja programu, obejmująca naukowców z Uniwersytetu Warszawskiego (UW). Następnie zwiększono zasięg współpracy. Obecnie prowadzony jest nabór do trzeciej edycji programu PACTT – Commercialization Reactor.

W pierwszej edycji wytypowano dwa projekty z UW – w pilotażu dostosowywano schemat działania venture buildera do lokalnych warunków. Oba projekty mają już skompletowane zespoły managerskie, a powstałe na ich bazie firmy pozyskały granty na dalsze prace.
W drugiej – zgłoszono ok. 40 projektów członków PACTT z całej Polski. Pięć z nich rozpoczęło fazę tworzenia firm. PACTT spodziewa się napływu kilkudziesięciu zgłoszeń projektów w obecnych i kolejnych, cyklicznie organizowanych naborach. Dlaczego właśnie pośrednictwo PACTT może spopularyzować venture building wśród rodzimych naukowców?

– Venture building przełamuje mało efektywne struktury tworzenia i finansowania innowacji akademickich. Chcemy, aby ten model komercjalizacji technologii stał się dostępny dla naukowców w całym kraju. PACTT ma 107 członków – centra transferu technologii uczelni oraz instytutów naukowo-badawczych. Ta sieć może zostać wykorzystana do monitoringu i selekcjonowania projektów. W idealnym scenariuszu rocznie moglibyśmy przedstawiać venture builderom ok. 80 odkryć naukowych, z czego 20 powinno zostać przekształconych w spółki – mówi dr Robert Dwiliński, prezes Fundacji Porozumienie Akademickich Centrów Transferu Technologii.

Dlaczego uczelnie w Polsce ostrożnie podchodzą do venture buildingu?

Ze względu na brak wielu doświadczeń rodzimych uczelni z venture buildingiem, przyglądają się one działaniom w tym zakresie i oczekują, jakie będą ich efekty. Jak wskazuje dr Robert Dwiliński, działania w obszarze venture buildingu realizowane są obecnie jedynie mocami PACTT i Commercialization Reactor, bez dodatkowego finansowania, a tym samym wyodrębnionego zespołu koordynatorów i brokerów.

– Angażujemy się, ponieważ wierzymy, że venture building może zmienić podejście uczelni i naukowców do komercjalizacji wyników prac badawczych. Mamy jednak dość ograniczone zasoby – finansowe i osobowe. W Polsce transfer technologii na uczelniach jest mocno niedoinwestowany. Realnie jeden broker technologii obsługuje ok. tysiąca naukowców. Są uczelnie, na których na jednego brokera przypada nawet 2 tys. naukowców. Bieżący monitoring prac badawczych i postępów jest więc niezwykle trudny – wskazuje dr Robert Dwiliński.

Z drugiej strony różne jest także nastawienie naukowców i chęć do komercjalizowania swoich prac. PACTT nawiązał także kontakt z podmiotem działającym w podobnym obszarze w Stanach Zjednoczonych. Na razie korzysta głównie z amerykańskiego know-how.

– Trudno jest nam przystąpić do konkretnego działania – na razie przedsięwzięcie nie spina się logistycznie i finansowo. Wystąpiliśmy do PARP o grant ze Startup Booster Poland – Startups Exchange. Potrzebujemy np. zaangażować grono ekspertów, którzy wesprą proces przygotowania projektów, naukowców oraz prezentacji projektów. Liczymy, że uda się pozyskać pieniądze. Na razie współpraca z USA ma raczej koleżeński charakter – dodaje dr Robert Dwiliński.

Gotowość technologiczna projektów – jedna z głównych barier komercjalizacji

Aby zgłosić projekt do programu Commercialization Reactor, podobnie jak w przypadku innych tego rodzaju przedsięwzięć, oczekiwany jest poziom gotowości technologicznej TRL 4. Jak wskazuje dr Robert Dwiliński, w przypadku projektów powstających na polskich uczelniach osiągnięcie takiego poziomu bywa trudne.

— Z tym jest problem. Nie chodzi tylko o gotowość technologiczną, ale także o dopasowanie projektu do rynku, aby przekonać do niego inwestorów. Naukowcy natomiast nie zawsze dochodzą do tego etapu, bo wymaga on dodatkowego zaangażowania oraz finansowania – wyjaśnia dr Robert Dwiliński.

Venture builderzy i fundusze VC. Jak wygląda współpraca przy tworzeniu spin-offów?

Niedawno w XYZ informowaliśmy o inwestycji rodzimego funduszu venture capital Radix w spółkę Naco Technologies z Łotwy, producenta nano-powłok dla systemów zielonej energii. Commercialization Reactor miał swój udział w jej rozwoju. Paweł Bochniarz, partner zarządzający Radix Ventures, który wyszukuje projekty m.in. w środowisku akademickim, przyznaje, że większość naukowców nie ma kompetencji do zakładania i zarządzania spin-offami. Współpraca z venture builderami może być więc dla nich sporym wsparciem. Warto jednak podkreślić, że – jak zawsze w przypadku nowych technologii i innowacji – nie jest gwarantem sukcesu.

– Myślę, że brak rozwiniętego systemu współpracy uczelni w Polsce z venture builderami może być obecnie jednym z powodów bardzo niskiego poziomu komercjalizacji. Innym jest np. fakt, że zakres badań naukowych zbyt często mija się z realnym, rynkowym zapotrzebowaniem – mówi Paweł Bochniarz.

Zespół zarządzający Radixa, w ramach ich wcześniejszego funduszu ValueTech, zrealizował dwie inwestycje w akademickie spin-offy rozwijane we współpracy z venture builderami: Vortex (z Commercialization Reactor; nieudana inwestycja) oraz Noctiluca (z Rubiconem; firma wprowadzona na giełdę przyniosła funduszowi największy zysk spośród spółek portfelowych). W drugim obecnie aktywnym inwestycyjnie funduszu, przeprowadził już dwie transakcje z udziałem spółek rozwijanych w modelu venture buildingu.

Przeczytaj: Radix Ventures zainwestował w Łotyszy. W Polsce zbudują fabrykęMłody producent nanopowłok do systemów zielonego wodoru otrzymał kapitał na dalszy rozwój od polskiego funduszu venture capital. Łotewski startup ma już plan ekspansji, w tym na nasz rynek.

Nowe modele transferu technologii z uczelni do biznesu

Poszukiwanie nowych formatów komercjalizacji wyników badań naukowych i uczelnianych wynalazków to konieczność. Część stosowanych dotychczas formuł zdezaktualizowała się i nie współgra ze schematami obowiązującymi aktualnie na rynku.

– Pierwsza koncepcja transferu – naukowiec opatentuje odkrycie, a patent się sprzeda – dawno minęła. Taki scenariusz coraz rzadziej jest realizowany, stracił skuteczność. Kolejny pomysł polegał na tym, by zmienić naukowca w przedsiębiorcę. To także najczęściej rozmija się z realiami. Przypadków, gdy naukowiec dobrze zarządza firmą, jest naprawdę niewiele — mówi dr Robert Dwiliński.

Jego zdaniem, do głosu dochodzi inny model działania.

— Ludzie zrozumieli, że najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy naukowców łączy się z przedsiębiorcami z rynkowym doświadczeniem. Ten model jest obecnie wdrażany na całym świecie. Podejście Łotyszy z Commercialization Reactor niemal nie różni się od pomysłu Amerykanów. Istotna różnica widoczna jest natomiast na poziomie finansowania – obecnie nie mamy żadnego, podczas gdy w USA jest ono ogromne, umożliwia nawet wpłatę części wynagrodzenia menadżerom wybranym do rozwoju firm – podkreśla dr Robert Dwiliński.

Zdaniem venture buildera

Uczelniane projekty wychodzą na rynek

Polski ekosystem komercjalizacji biotechnologii wyraźnie się rozwija – i to bardzo dobra wiadomość. Im więcej profesjonalnych podmiotów działających w tym obszarze, tym lepiej dla uczelni i zespołów naukowych. Większa konkurencja oznacza wyższą jakość współpracy, a każdy nowy gracz, który poważnie podchodzi do venture buildingu w biotechu, podnosi poprzeczkę i buduje zaufanie naukowców do tej ścieżki rozwoju.

W The Heart od początku zależy nam na wzmacnianiu tego ekosystemu. Dziś prowadzimy sześć projektów biotechnologicznych na zaawansowanym etapie. Projekt VisioSurf z Uniwersytetu Jagiellońskiego przeszedł pełną ścieżkę venture buildingową – pozyskaliśmy partnera branżowego, i finalizujemy tworzenie spółki. Projekty AE001 i DualTag z Uniwersytetu Warszawskiego również osiągnęły ważne kamienie milowe – AE001 wszedł w fazę pozyskiwania kapitału, a do DualTaga dołączył Instytut Maxa Plancka.

Pracujemy w różnych modelach – od venture buildingu, przez wspieranie twórców spin-offów, po edukowanie naukowców w zakresie przedsiębiorczości. Budowanie spółek i prowadzenie nauki na najwyższym poziomie mogą iść w parze. Dlatego rozwijamy także inicjatywy wspierające cały ekosystem – organizujemy cykliczne spotkania biotechowe łączące naukowców, inwestorów, firmy farmaceutyczne i instytucje publiczne oraz rozszerzamy współpracę o kolejne uczelnie, m.in. Politechnikę Wrocławską, Uniwersytet Łódzki, AGH i Uniwersytet Medyczny w Białymstoku.

Zbigniew Leś

dyrektor ds. partnerstw naukowych i transferu technologii w The Heart

Główne wnioski

1. Venture building może być alternatywą dla dotychczasowych modeli komercjalizacji. Dotychczasowe podejścia – sprzedaż patentów lub próby przekształcania naukowców w przedsiębiorców – często nie przynosiły oczekiwanych rezultatów. Model venture buildingu zakłada współpracę badaczy z menadżerami mającymi doświadczenie biznesowe, którzy zajmują się budową i prowadzeniem spółek rozwijających nowe technologie. Jak każda forma budowania startupu i rozwoju innowacji może przynieść sukces lub zakończyć się niepowodzeniem.
2. Program realizowany przez PACTT i Commercialization Reactor dopiero buduje swoje doświadczenie w Polsce.
   Pilotażowe edycje programu pokazały, że możliwe jest tworzenie firm na bazie uczelnianych projektów, choć na razie skala tych działań jest ograniczona. Kolejne nabory mają zwiększyć liczbę zgłaszanych projektów, a sieć centrów transferu technologii zrzeszonych w PACTT może pomóc w ich identyfikacji i selekcji.
3. Komercjalizacja wyników prac badawczych w Polsce napotyka istotne bariery organizacyjne i finansowe.
   Transfer technologii na uczelniach jest niedofinansowany, a liczba brokerów technologii w stosunku do liczby naukowców jest bardzo niewielka. Dodatkowym wyzwaniem jest poziom gotowości technologicznej projektów oraz ich dopasowanie do potrzeb rynku, co często wymaga dodatkowego czasu, zaangażowania i finansowania.