Wybory lokalne we Francji testem przed prezydenckim starciem w 2027 r.

W niedzielę 15 marca Francuzi pójdą do urn w pierwszej turze wyborów samorządowych. Po raz pierwszy od ćwierć wieku głosowanie lokalne odbywa się zaledwie rok przed wyborami prezydenckimi. Choć formalnie chodzi o wybór władz w ponad 35 tys. gmin, w tym największych metropolii, obserwatorzy sceny politycznej traktują te wybory jako pierwszy akt przyszłorocznej kampanii prezydenckiej. Wyniki w największych miastach pokażą bowiem, które partie są w stanie zmobilizować wyborców, budować koalicje i wygrywać w warunkach silnej fragmentacji politycznej.

Wyniki w wielkich miastach pokażą również kilka innych kluczowych rzeczy – czy skrajna prawica potrafi może zdobywać duże metropolie, a to kluczowe dla potencjalnej prezydentury Marine Le Pen lub Jordana Bardelli. Czy centrum znajdzie silnego kandydata, bo wynik byłego premiera Édouarda Philippe’a pokaże, czy po erze i dwóch kadencjach Emmanuela Macrona jest realna alternatywa dla skrajnej prawicy. Czy lewica umie się zjednoczyć, ponieważ spory między socjalistami, zielonymi a Francją nieujarzmioną (La France insoumise, LFI) mogą zadecydować o zdolności LFI do walki o drugą turę wyborów prezydenckich i konsolidacji środowisk muzułmańskich.

Paryż – koniec ery socjalistów?

Najbardziej symboliczna walka toczy się w stolicy. Po ćwierć wieku rządów lewicy pozycja obozu socjalistycznego po raz pierwszy jest poważnie zagrożona. Rozdrobnienie po stronie prawicy może również zdecydować o wyniku. Jeśli jednak jej elektoraty połączą siły w drugiej turze, po raz pierwszy od 2001 r. stolica może zmienić polityczny kolor.

Marsylia – test siły skrajnej prawicy

Drugie co do wielkości miasto Francji jest jednym z najważniejszych barometrów nastrojów społecznych. Marsylia może pokazać, czy skrajna prawica jest w stanie zdobywać wielkie metropolie – co byłoby potężnym sygnałem przed wyborami prezydenckimi.

Lyon – outsider blisko zwycięstwa

W Lyonie sensacją kampanii jest były prezes klubu Olympique Lyonnais, Jean‑Michel Aulas (45 proc. w sondażach), który startuje jako kandydat wspierany przez prawicę i centrum. Jeśli wynik się utrzyma, Lyon może być jednym z największych politycznych zwrotów tych wyborów.

Nicea – bratobójcza wojna prawicy

Na południu Francji kluczowa jest rywalizacja między dwoma dawnymi sojusznikami: Érikiem Ciottim (45 proc.) – liderem nowej formacji prawicowej, wspieranym przez RN oraz Christianem Estrosim (27 proc.) – urzędującym merem związanym z centrum i prawicą.

Tuluza – bastion prawicy w lewicowym regionie

Miasto jest jednym z paradoksów francuskiej polityki: pozostaje lewicowe po wyborach krajowych (parlamentarnych, prezydenckich), lecz rządzone jest przez prawicę wybraną w wyborach regionalnych.

Le Havre – lokalny test dla przyszłego kandydata na prezydenta

Szczególna uwaga skupia się na porcie w Normandii, gdzie o reelekcję walczy były premier: Edouard Philippe, lider partii Horizons. Philippe zapowiedział, że jego start w wyborach prezydenckich w 2027 r. będzie zależał od zwycięstwa w tym mieście. Według sondaży prowadzi z wynikiem około 37 proc., ale jego przewaga nad konkurentami się zmniejsza.

Zdaniem eksperta

Francuzi nie ufają politykom, ale ufają merom

Poparcie dla polityki lokalnej we Francji jest bardzo silne. Dobrze znany jest paradoks, który opisaliśmy już niemal dwadzieścia lat temu w mojej książce o społeczeństwie nieufności. Z jednej strony Francuzi wykazują bardzo wysoki poziom braku zaufania wobec instytucji krajowych – rządu, ministrów czy parlamentu. Z drugiej strony zaufanie na poziomie lokalnym jest niezwykle wysokie.
W najnowszych badaniach opinii publicznej niezmiennie widać, że około 70 proc. Francuzów ufa swojemu merowi, podczas gdy zaufanie do deputowanych czy parlamentu wynosi zaledwie 25-30 proc. Ten paradoks można częściowo wyjaśnić sposobem, w jaki buduje się zaufanie w demokracji. Ludzie potrzebują bliskości oraz poczucia, że władza ma konkretną, rozpoznawalną twarz.
Kiedy zastanawiamy się nad głównymi czynnikami budującymi zaufanie do osób sprawujących władzę, pojawiają się trzy kluczowe elementy. Pierwszym jest życzliwość i bliskość wobec obywateli – i właśnie tę rolę mer może najlepiej ucieleśniać. Drugim jest skuteczność i kompetencja. Można to porównać do pilota samolotu: ufamy mu przede wszystkim ze względu na jego umiejętności, niekoniecznie dlatego, że wydaje się szczególnie serdeczny. W przypadku władz lokalnych skuteczność jest jednak łatwiejsza do oceny. Jej efekty widać bezpośrednio w codziennym życiu mieszkańców. Trzecim elementem jest wzór osobisty i przykład, jaki daje osoba sprawująca władzę. A to także łatwiej ocenić na poziomie lokalnym.
Dlatego zaufanie do merów jest tak wysokie. Wydaje się też, że kwestie samorządowe nabierają dziś szczególnego znaczenia. Dzieje się tak zwłaszcza w kontekście doświadczeń ostatnich lat, po protestach ruchu tzw. żółtych kamizelek (2018 r.), które uwidoczniły problemy wielu regionów i poczucie izolacji mieszkańców części terytoriów Francji.

prof. Yann Algan, HEC

Paris Business School

O co toczy się gra

Stawka tegorocznych wyborów jest znacznie wyższa niż zwykła zmiana władz lokalnych. Wybranych zostanie około 35 tys. burmistrzów. To nie tylko test przed wyborami prezydenckimi 2027 r., bo wyniki pokażą realną siłę partii przed kampanią prezydencką, w której sondaże dają dużą przewagę skrajnej prawicy. To również rodzaj kontroli nad siecią lokalnych elit. Radni miejscy i merowie tworzą ogromną sieć ponad 160 tys. lokalnych urzędników, którzy mają wpływ m.in. na wybory do senatu.

Powstaną nowe koalicje polityczne. W wielu miastach mogą zawiązać się eksperymentalne sojusze – np. między centrum a prawicą lub między różnymi nurtami lewicy. Zdobycie takich miast jak Paryż, Marsylia czy Lyon ma ogromne znaczenie wizerunkowe i może zmienić układ sił w krajowej polityce.

Jak działają francuskie wybory samorządowe

Francuskie wybory miejskie odbywają się co sześć lat w systemie dwuetapowym.

• I tura: kandydat wygrywa od razu, jeśli zdobędzie ponad 50 proc. głosów.
• II tura: jeśli nikt nie przekroczy tego progu, tydzień później odbywa się druga runda. Uczestniczyć w niej mogą listy, które zdobyły co najmniej 10 proc. głosów.

Specyfiką francuskiego systemu jest to, że wyborcy głosują nie tylko na burmistrza, lecz na całą listę kandydatów do rady miasta. W większości miast zwycięska lista otrzymuje premię mandatową gwarantującą większość w radzie. Wyjątek stanowią trzy największe metropolie – Paryż, Marsylia i Lyon – gdzie system jest bardziej złożony i obejmuje głosowanie w dzielnicach.

Czy Francuzi głosują według kryterium religijnego

Ciekawym trendem omawianym obecnie przez komentatorów jest głosowanie według przynależności religijnej.

Choć przywódcy religijni unikają wydawania wskazówek wyborczych, badania i analizy wyników wskazują na pewne zmiany w zachowaniach wyborczych wspólnot wyznaniowych. W ostatnich latach część wyborców muzułmańskich (70 proc.) coraz częściej popiera ugrupowanie skrajnie lewicowe La France insoumise, podczas gdy część katolików i Żydów zaczęła otwierać się na głosowanie na skrajnie prawicowe Rassemblement national Marine Le Pen.

Wśród części społeczności żydowskiej zauważalny jest ogólny wzrost sympatii wobec partii prawicowych. W wyborach lokalnych, które z natury koncentrują się na sprawach miejskich i osobowościach kandydatów, wpływ takich preferencji może być mniej widoczny niż w wyborach krajowych. Jednak w miastach o silnie zróżnicowanej strukturze społecznej zdyscyplinowane elektoraty wspólnotowe mogą odegrać istotną rolę szczególnie w drugiej turze, gdy różnice między kandydatami bywają minimalne.

Główne wnioski

1. Wyniki wyborów samorządowych w największych miastach pokażą, które partie są w stanie zmobilizować wyborców, budować koalicje i wygrywać w warunkach silnej fragmentacji politycznej. Wyniki w wielkich miastach pokażą również kilka innych kluczowych rzeczy – czy skrajna prawica umie zdobywać duże metropolie, a to kluczowe dla potencjalnej prezydentury Marine Le Pen lub Jordana Bardelli. Czy centrum znajdzie silnego kandydata, czy po erze i dwóch kadencjach Emmanuela Macrona istnieje realna alternatywa dla skrajnej prawicy. Czy lewica potrafi się zjednoczyć, ponieważ spory między socjalistami, zielonymi i Francją nieujarzmioną (La France insoumise, LFI) mogą zadecydować o zdolności LFI do walki o drugą turę wyborów prezydenckich i konsolidacji środowisk muzułmańskich.
2. Ciekawym trendem omawianym obecnie przez komentatorów jest głosowanie według przynależności religijnej. W ostatnich latach część wyborców muzułmańskich (70 proc.) coraz częściej popiera ugrupowanie skrajnie lewicowe La France insoumise, podczas gdy część katolików i Żydów zaczęła otwierać się na głosowanie na skrajnie prawicowe Rassemblement national Marine Le Pen.
3. Najbardziej symboliczna walka toczy się w Paryżu. Po ćwierć wieku rządów lewicy pozycja obozu socjalistycznego po raz pierwszy jest poważnie zagrożona. Rozdrobnienie po stronie prawicy może również zdecydować o wyniku. Jeśli jednak jej elektoraty połączą siły w drugiej turze, po raz pierwszy od 2001 r. stolica może zmienić polityczny kolor. Główni kandydaci i sondaże w stolicy: Emmanuel Grégoire, 31-32 proc. (Partia Socjalistyczna), Rachida Dati (prawica), 26-27 proc., Pierre‑Yves Bournazel (centrum), ok. 12 proc., Sophia Chikirou (skrajna lewica), 11-13proc., Sarah Knafo (prawica), ok. 12 proc.