Jak państwo wspiera czasopisma literackie? Rekordziści otrzymali ponad pół miliona złotych

Na początku marca Ministerstwo Kultury opublikowało listę beneficjentów programu „Czasopisma”, skierowanego do periodyków o istotnym znaczeniu społecznym. Temat powrócił do debaty po emisji podcastu „WojewódzkiKędzierski” z udziałem Krzysztofa Stanowskiego.

500 tys. zł dla „Krytyki Literackiej”?

– Niedawno przeczytałem, że „Krytyka Literacka” dostała pół miliona grantu – mówił Krzysztof Stanowski, odnosząc się do zarzutów dotyczących finansowania jego mediów.

Podkreślił, że jego redakcje nie korzystały z dotacji ministerialnych, a współpraca ze spółkami Skarbu Państwa miała charakter komercyjny. W rzeczywistości „Krytyka Literacka” nie znajduje się na liście beneficjentów programu. Według informacji opublikowanych przez ministerstwo redakcja nie ubiegała się nawet o dotację w ramach tego programu.

Krzysztof Stanowski wyjaśnia

Zapytany o komentarz, redaktor naczelny „Krytyki Literackiej”, Tomasz Marek Sobieraj, odniósł się do sprawy ironicznie.

– Ciągle dostajemy jakieś granty, pieniądze płyną do nas szerokim strumieniem, bo dlaczego nie, skoro wszyscy dostają, nawet noworodki, Krystyna Janda itp. W sumie nie wiemy nawet, co z tą forsą robić, więc póki co zajmujemy się poszerzaniem koryta i akumulacją – mówi Tomasz Marek Sobieraj w odpowiedzi na pytanie serwisu XYZ.

Co na to Krzysztof Stanowski?

– Chodziło mi o czasopismo, w którym pisał Jaś Kapela. Pomyliłem nazwę z rozpędu – odpowiedział nam Stanowski.

Jaś Kapela jest poetą i publicystą „Krytyki Politycznej”. Rozmowa Krzysztofa Stanowskiego z jego udziałem, opublikowana kilka lat temu w Kanale Sportowym, miała ponad 7,5 mln wyświetleń.

10 mln zł dla czasopism kulturalnych

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego planuje przeznaczyć w 2026 r. 308,4 mln zł w ramach programów wspierających kulturę i ochronę dziedzictwa narodowego. Największa część tej kwoty – niemal 100 mln zł – trafi na infrastrukturę kultury. Na projekty muzyczne przeznaczono 35 mln zł, na edukację kulturalną 21 mln zł, a na teatr 15 mln zł.

Czasopisma mogą liczyć w tym roku na wsparcie w łącznej wysokości 10 mln zł. To właśnie do tego programu odnosił się Krzysztof Stanowski.

Kto może liczyć na finansowe wsparcie?

Operatorem programu jest Instytut Książki. Zgodnie z regulaminem środki trafiają do czasopism kulturalnych o istotnym znaczeniu społecznym. Celem jest wsparcie jakości pracy redakcyjnej oraz umożliwienie długofalowego planowania procesów wydawniczych.

Wsparcie kierowane jest do tytułów pełniących funkcję kulturotwórczą, które jednocześnie zapewniają równość kobiet i mężczyzn oraz uwzględniają potrzeby grup defaworyzowanych. O pieniądze ubiegało się niemal 190 redakcji, z czego dotacje przyznano blisko 120.

Jak przebiega proces przyznawania dotacji?

W 2026 r. 6,875 mln zł rozdysponowali eksperci oceniający wnioski. Dodatkowe 1,5 mln zł pozostawało w gestii ministry kultury Marty Cienkowskiej, która mogła przyznać wsparcie projektom ocenionym na co najmniej 40 punktów na 100 możliwych.

Pozostałe 1,625 mln zł trafiło do czasopism objętych wcześniejszym, wieloletnim finansowaniem. Maksymalny okres wsparcia wynosi trzy lata.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Czasopismo zakładane przez Tuska z najwyższą dotacją

Najwyższe jednoroczne dotacje w 2026 r. – po 180 tys. zł – otrzymały:

• miesięcznik „Pismo. Magazyn Opinii”,
• internetowe „Pole” wydawane przez Związek Pisarzy ze Wsi im. J. Wojciechowskiego,
• „Przegląd Polityczny” (współtworzony w przeszłości przez Donalda Tuska),
• wydawany przez prowincję Dominikanów miesięcznik „W drodze”.

Dotację w wysokości 140 tys. zł otrzymał magazyn „Książki. Magazyn do czytania”, wydawany przez „Wyborczą”. Z kolei 120 tys. zł trafiło do magazynu „Replika”, określającego się jako pismo LGBTQIA.

Fundacja Batorego protestowała przeciw upolitycznieniu dotacji

Wyniki programu wsparcia dla czasopism od lat budzą kontrowersje. W okresie rządów Prawa i Sprawiedliwości protestowały środowiska liberalne i lewicowe. Obecnie krytyka dotyczy braku wsparcia dla części tytułów o profilu konserwatywnym.

Na problem zwróciła uwagę Fundacja Batorego, wskazując na brak dotacji dla pism o konserwatywnym lub prawicowym charakterze, takich jak „Pressje”, „Teologia Polityczna Co Tydzień”, „Nowa Konfederacja” czy „Wszystko, co Najważniejsze”.

„Najbardziej uderzające jest nieprzyznanie w tym roku dotacji dla wszystkich pism o konserwatywnym czy prawicowym intelektualnym profilu, które złożyły wnioski w obecnej edycji” – napisano w analizie opublikowanej na stronie Fundacji Batorego.

Konserwatywne czasopisma ostatecznie z dotacją z puli ministry kultury

Wiele wskazuje, że presja okazała się skuteczna. Po protestach w trybie rezerwy ministra dotacje trafiły do pierwotnie pominiętych czasopism konserwatywnych.

Po protestach część decyzji została zmieniona w trybie rezerwy ministerialnej. „Teologia Polityczna Co Tydzień” otrzymała 120 tys. zł, „Pressje” – 300 tys. zł na trzy lata, a „Wszystko, co Najważniejsze” – 320 tys. zł na trzy lata.

„Nowa Konfederacja” nie otrzymała wsparcia – wniosek uzyskał 32 punkty, poniżej wymaganego progu 40 punktów. Niewielką dotację – 90 tys. zł na dwa lata – przyznano natomiast krakowskiemu pismu „Arcana”. Współtwórcą pisma jest prof. Andrzej Nowak, krakowski historyk i jeden z założycieli Obywatelskiego Komitetu Poparcia dr. Karola Nawrockiego.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Główne wnioski

1. Krzysztof Stanowski poinformował o rzekomej półmilionowej dotacji dla „Krytyki Literackiej”. W rzeczywistości takie czasopismo nie znalazło się wśród beneficjentów programu Ministerstwa Kultury. Jak wyjaśnił, w trakcie rozmowy w podcaście „WojewódzkiKędzierski” pomylił nazwę – chodziło o „Krytykę Polityczną”, która otrzymała 432 tys. zł w ramach trzyletniego wsparcia.
2. W 2026 r. Ministerstwo Kultury planowało przeznaczyć na program „Czasopisma” 10 mln zł. O 6,875 mln zł decydowali eksperci, 1,5 mln zł pozostawało w dyspozycji ministry kultury Marty Cienkowskiej, która mogła przyznać środki projektom ocenionym na co najmniej 40 punktów na 100. Pozostałe 1,625 mln zł trafiło do tytułów objętych wcześniejszym wieloletnim wsparciem. Maksymalny okres finansowania wynosi trzy lata.
3. Wyniki programu co roku wywołują kontrowersje. W czasie rządów Prawa i Sprawiedliwości krytykę zgłaszały środowiska liberalne i lewicowe. Obecnie zarzuty dotyczą braku wsparcia dla części tytułów kojarzonych z prawicą. Na ten problem zwróciła uwagę Fundacja Batorego, postulując zmiany w zasadach przyznawania dotacji. Po decyzjach ministry kultury część redakcji konserwatywnych ostatecznie otrzymała wsparcie, choć najwyższe kwoty trafiły do innych tytułów.