Bruksela szykuje odpowiedź na nowy szok energetyczny. Ale pieniędzy i czasu brakuje

Podczas wtorkowego spotkania 31 marca ministrowie zgodzili się co do jednego: konieczna jest skoordynowana odpowiedź na poziomie UE, aby uniknąć chaosu znanego z poprzednich kryzysów. 

Ceny gazu wzrosły o około 70 proc., a ropy o 50 proc., co natychmiast przełożyło się na rachunki gospodarstw domowych i koszty działalności firm.

W praktyce oznacza to trzy równoległe kierunki działań: przyspieszenie magazynowania gazu przed zimą, ograniczanie zużycia energii, koordynację interwencji krajowych, aby uniknąć zaburzeń rynku.

Bruksela chce także uniknąć powtórki z sytuacji, w której państwa członkowskie wprowadzały nieskoordynowane subsydia, podbijając inflację i fragmentując wspólny rynek.

Powrót „polityki oszczędzania”

Komisarz ds. energii Dan Jørgensen nie pozostawił złudzeń: kryzys może być długotrwały. W wystąpieniu przypominającym pierwsze miesiące pandemii COVID-19 wezwał Europejczyków do zmiany codziennych nawyków. Wśród rekomendacji znalazły się:

• Praca zdalna tam, gdzie to możliwe,
• ograniczenie podróży lotniczych i samochodowych,
• obniżenie limitów prędkości,
• rozwój transportu publicznego i car-sharingu.

To sygnał, że UE – poza instrumentami finansowymi – ponownie sięga po narzędzia behawioralne, licząc na szybki efekt w redukcji popytu.

Francja mówi „nie” dla szerokich tarcz

Na poziomie krajowym ton debacie nadaje Francja. Premier Sébastien Lecornu oraz minister gospodarki Roland Lescure otwarcie nazwali obecną sytuację „nowym szokiem naftowym” – porównując ją do kryzysów lat 70.

Jednocześnie Lecornu wykluczył powrót do szerokiego „bouclier tarifaire” (tarczy cenowej), który w poprzednich latach kosztował budżet miliardy euro. Powód jest prosty – finanse publiczne są napięte.

Zamiast tego Paryż rozważa: ukierunkowane wsparcie dla najuboższych gospodarstw, pomoc dla najbardziej energochłonnych sektorów przemysłu, czasowe mechanizmy łagodzące skoki cen paliw.

To podejście wpisuje się w szerszy trend w UE: odejście od masowych subsydiów na rzecz bardziej selektywnych interwencji.

Inflacja wraca do gry

Kryzys energetyczny już odbija się na inflacji i komplikuje sytuację według Europejskiego Banku Centralnego. Według najnowszych danych – inflacja w strefie euro wzrosła do 2,5 proc. rok do roku w marcu. To wyraźny skok z 1,9 proc. w lutym, wzrost napędzany jest niemal wyłącznie przez ceny energii.

Prognozy są jeszcze bardziej niepokojące. Ekonomiści wskazują, że, inflacja może przekroczyć 3 proc. w najbliższych miesiącach – w scenariuszu eskalacji konfliktu nawet 4 proc. lub więcej.

Europejski Bank Centralny (EBC) stoi przed klasycznym dylematem: podniesienie stóp procentowych ograniczyłoby inflację, ale jednocześnie pogłębiłoby spowolnienie gospodarcze wywołane wysokimi kosztami energii.

Na razie EBC sygnalizuje ostrożność – nie chce reagować zbyt agresywnie na szok podażowy, ale jednocześnie ostrzega przed „efektem drugiej rundy”, czyli przenoszeniem wyższych kosztów na ceny i płace.

Cienka linia między pomocą a ryzykiem

Bruksela i stolice państw członkowskich balansują dziś na nikłej granicy. Z jednej strony rośnie presja społeczna na ochronę dochodów i konkurencyjności gospodarki. Z drugiej – nadmierne wsparcie może napędzać inflację.

Ekonomiści EBC ostrzegają, że zbyt szerokie subsydia mogą zwiększyć presję cenową. Pomoc powinna być ściśle wycelowana, a nie powszechna.

Strategia długoterminowa: więcej OZE i niezależność

W dłuższej perspektywie odpowiedź UE pozostaje niezmienna. Powtarza i trzyma się kurczowo swoich wytycznych:

• Przyspieszenie inwestycji w odnawialne źródła energii,
• rozwój energetyki jądrowej w wybranych krajach,
• dywersyfikacja dostaw surowców,
• ograniczenie zależności od importu paliw kopalnych.

Bruksela bez złudzeń

Wtorkowe spotkanie nie przyniosło konkretnych decyzji legislacyjnych. Pakiet działań na poziomie UE ma zostać przedstawiony w najbliższych tygodniach.

Ale już teraz widać, że kryzys będzie trwa dłużej niż początkowo zakładano, przestrzeń fiskalna państw jest ograniczona, a inflacja ponownie staje się głównym problemem gospodarczym Europy.

W przeciwieństwie do pandemii Europa nie ma dziś luksusu reagowania „za wszelką cenę”. Tym razem walka z kryzysem energetycznym będzie bardziej selektywna i politycznie trudniejsza. Może kosztować UE spadkiem wzrostu gospodarczego, a nawet recesją. 

Główne wnioski

1. W obliczu kryzysu energetycznego ministrowie energii UE proponują trzy równoległe kierunki działań: przyspieszenie magazynowania gazu przed zimą, ograniczanie zużycia energii, koordynację interwencji krajowych, aby uniknąć zaburzeń rynku. UE – poza instrumentami finansowymi – ponownie sięga po narzędzia behawioralne, licząc na szybki efekt w redukcji popytu.
2. EBC stoi przed klasycznym dylematem: podniesienie stóp procentowych ograniczyłoby inflację, ale jednocześnie pogłębiłoby spowolnienie gospodarcze wywołane wysokimi kosztami energii. Na razie EBC sygnalizuje ostrożność – nie chce reagować zbyt agresywnie na szok podażowy, ale jednocześnie ostrzega przed „efektem drugiej rundy”, czyli przenoszeniem wyższych kosztów na ceny i płace.
3. Francuski premier Sébastien Lecornu wykluczył powrót do szerokiego „bouclier tarifaire” (tarczy cenowej), który w poprzednich latach kosztował budżet miliardy euro. Powód jest prosty, gdyż finanse publiczne są napięte. Zamiast tego Paryż rozważa: ukierunkowane wsparcie dla najuboższych gospodarstw, pomoc dla najbardziej energochłonnych sektorów przemysłu, czasowe mechanizmy łagodzące skoki cen paliw.