Zaloguj się 
Dzieje się!
Udostępnij przez e-mail Etat, zlecenie czy własna firma? Tak pracują poszczególne zawody w Polsce
Wykres interaktywny Jakie zawody w Polsce wykonywane są głównie na umowach o pracę? W jakich prowadzenie działalności gospodarczej jest najpopularniejszą formą osiągania dochodów? A gdzie dominują umowy zlecenia? Zwykle przy podejmowaniu decyzji o wykonywaniu danego zawodu bierze się pod uwagę potencjalne zarobki. Ale istotna jest również struktura danego rynku pracy: część osób preferuje większą stabilność, natomiast część większą elastyczność.
Dane na temat odsetka umów danego typu w odniesieniu do wszystkich umów lub działalności analizowanych w danym okresie są dostępne w Blenderze Danych. Dla przypomnienia, od maja 2021 r. pracodawcy mają obowiązek podawać kod zawodu przy deklaracjach dla zgłoszeń nowych pracowników oraz korekty danych pracowników już zatrudnionych. Zawodów według Klasyfikacji Zawodów i Specjalności (KZiS) jest ponad 3 tys., ale w ramach Blendera Danych zagregowane są do 213 zawodów. Szerzej od strony metodyki danych omówiłem je przy okazji opisu zawodów o najwyższych wynagrodzeniach z umowy o pracę.
Działalność gospodarcza
Poniższa tabela wskazuje na zawody uszeregowane pod względem największego udziału prowadzonych działalności gospodarczej. Wśród zawodów w klasyfikacji brak jest przedsiębiorcy. Wielu z nich zawiera się jednak w grupie zawodowej nazwanej „kierownicy zarządzający podmiotem/instytucją”. Stąd tak duży odsetek działalności gospodarczej w tej grupie. Ale są też wśród nich np. kierownicy bibliotek czy też placówek bankowych. To ich średnie wynagrodzenie z umowy o pracę podane jest w tabeli.
Wykres interaktywny W top 10 pod względem największego udziału DG są różnorodne zawody: fotografowie (73 proc.), dentyści (71 proc.) a także pracownicy branży beauty (60 proc.). Ze względu na niski udział umów o pracę, przedstawione pensje na umowie o pracę z definicji nie są reprezentatywne, jeśli chodzi o rzeczywiste zarobki.
Jednakże wskazują one na ciekawą zależność. Wśród zawodów, w których dominuje prowadzenie DG, występuje duże zróżnicowanie pod względem potencjalnych zarobków. Są tu zawody dobrze opłacane: programiści, pracownicy obsługi ruchu lotniczego czy dentyści. Ale także takie, w których w przypadku posiadania umowy o pracę wynagrodzenia są niewiele wyższe od płacy minimalnej. Wśród tej grupy są pracownicy usług kosmetycznych, robót wykończeniowych w budowlance czy sprzedaży w sklepach internetowych. A zatem jest to mocno zróżnicowana grupa.
Zlecenia
Jeżeli chodzi o umowy zlecenia, to liderują instruktorzy rekreacji i sportu (77 proc.), opiekunowie osób starszych lub z niepełnosprawnością (75 proc.) oraz zawodowi sportowcy (73 proc.). Ta ostatnia grupa ledwo łapie się na postawiony przeze mnie warunek, aby liczebność danej grupy zawodowej była wyższa niż 0,5 proc. całości (co odpowiada ok. 5,9 tys. osób).
Wykres interaktywny Najbardziej liczną grupą wśród pozostałych zawodów o najwyższym udziale zleceń są także pracownicy ochrony, kierowcy samochodów osobowych czy tzw. pozostali specjaliści edukacji. W tej ostatniej grupie są aż 23 zawody według klasyfikacji KZiS. Dla przykładu: korepetytor, trener osobisty czy nauczyciel nauczania na odległość. Niestety, nie wiemy która z tych licznych podgrup odpowiada w największym stopniu za wysoki odsetek zleceń w całej grupie.
Warto zauważyć, że dane dotyczące średnich wynagrodzeń na umowie o pracę wskazują na relatywnie niższe płace w tej grupie od przeciętnych pensji w gospodarce narodowej. Jedynie w przypadku agentów ubezpieczeniowych jest ona wyższa od tej podanej przez GUS za 2025 r. W przypadku kurierów i listonoszy czy pracowników ochrony fizycznej były one nieco wyższe od płacy minimalnej (5,2-5,4 tys. zł). W okolicach 7 tys. zł średnio wynosiły pensje instruktorów sportowych oraz nauki jazdy a także kierowców.
Umowa o pracę
W grupie 10 zawodów o najwyższym odsetku umów o pracę dominuje edukacja. Są w niej bowiem aż cztery zawody związane z tą branżą (np. nauczyciele przedszkolni, wczesnoszkolni czy ogólnokształcący). Ponadto, są tu też technicy leśnictwa, dla których najważniejszym pracodawcą są zapewne Lasy Państwowe. Nie tylko sektor publiczny występuje w tej grupie.
Wykres interaktywny Wiele zawodów pracuje jednak w szeroko pojętym przemyśle. To górnicy, operatorzy maszyn do produkcji wyrobów chemicznych, włókienniczych czy przetwórstwa papieru.
Warto zauważyć, że udziały te są znacznie wyższe niż w przypadku poprzednich umów/działalności. Przekraczają bowiem 90 proc. Z tego względu podane w tabeli wynagrodzenia najdokładniej oddają rzeczywiste zarobki. Najwyższe mają technicy leśnictwa oraz górnicy (12,4-12,9 tys.). Ale szereg zawodów z tej grupy zarabia w okolicach średniego wynagrodzenia.