Zaloguj się 
Dzieje się!
Nauczyciele: niska pensja, mały prestiż i duże obawy. Jak wypada polska szkoła? (FACT CHECKING)
Według danych OECD w ciągu pięciu lat pensje polskich nauczycieli będących na początku kariery zawodowej wzrosły o 74 proc. Wciąż jednak są poniżej średniej. To jednak nie na pieniądze nauczyciele narzekają najmocniej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Ile zarabiają polscy nauczyciele na tle swoich odpowiedników z innych państw, jak są wykształceni i ilu z nich myśli o odejściu z pracy.
- Na jakie bolączki zawodu nauczyciela zwracają uwagę eksperci i sami nauczyciele.
- Jakim prestiżem cieszą się w Polsce nauczyciele.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
78 proc. nauczycieli uczących w polskich szkołach w klasach 5-8 to kobiety (kolejne dane obejmują tę grupę). To więcej niż średnia dla państw UE (22 badanych krajów) wynosząca 72 proc. Udział kobiet wśród osób uczących we wszystkich 49 badanych państwach wynosi 69 proc.
Największy procentowy udział kobiet wśród nauczycieli jest na Łotwie (86 proc.), Litwie (85 proc.), w Estonii (84 proc.) i na Słowacji (80 proc.). Najmniejszy udział kobiet wśród nauczycieli w klasach tego typu jest w Australii (63 proc.) oraz Stanach Zjednoczonych (64 proc.), Singapurze i Uzbekistanie (po 64 proc.).
Wykres interaktywny Te dane pochodzą z TALIS, czyli Teaching and Learning International Survey. To międzynarodowy program badawczy, który opisuje m.in. warunki pracy nauczycieli. Organizatorem jest OECD, a samo badanie prowadzone jest we współpracy z m.in. Komisją Europejską. Raport nie obejmuje wyłącznie informacji o cechach demograficznych nauczycieli, ale także ich satysfakcji z pracy czy planów porzucenia zawodu.
Niemal wszyscy polscy nauczyciele posiadają tytuł magistra, w innych krajach to nie jest standard
Aż 96 proc. polskich nauczycieli może pochwalić się tytułem magistra. Średnia dla państw UE to 75 proc., a dla wszystkich badanych państw – 44 proc.
Jesteśmy w czołówce krajów, w których nauczyciele po 50-ce stanowią największy odsetek wszystkich uczących. 45 proc. wszystkich polskich nauczycieli to osoby, które skończyły już 50 lat. Średnia dla 22 badanych państw UE wynosi 40 proc. W przypadku wszystkich badanych państw nauczyciele po 50-ce stanowią jedynie 32 proc. tej grupy zawodowej.
W pięciu krajach UE udział nauczycieli po 50-ce wśród wszystkich przedstawicieli tego zawodu przekroczył 50 proc. To Litwa (61 proc.), Portugalia (60 proc.), Łotwa (58 proc.), Węgry (52 proc.) i Estonia (52 proc.).
Ilu młodych nauczycieli chce porzucić szkołę?
Jesteśmy w czołówce państw, w których młodzi nauczyciele planują porzucić swój zawód. Aż 29 procent naszych nauczycieli, którzy nie skończyli 30 lat, deklaruje chęć pracy w zawodzie nie dłużej niż pięć lat.
Gorzej jest tylko na Łotwie (53 proc.), Litwie (50 proc.), w Estonii (49 proc.), Singapurze (39 proc.) i Stanach Zjednoczonych, gdzie odsetek najmłodszych nauczycieli, którzy planują porzucić szkołę, jest taki sam jak w Polsce i wynosi 29 proc.
Średnia dla badanych państw UE to 15 proc., a dla wszystkich 49 badanych państw – 19 proc.
Zdaniem eksperta
Największy problem nauczyciela? Nie pieniądze, ale roszczeniowy rodzic
Dziś od nauczyciela oczekuje się coraz więcej i więcej. Musi już nie tylko uczyć, ale być wychowawcą i dbać o dobrostan. A przecież nikt nas tego nie uczy. Inwestujemy zatem duże pieniądze w to, by się cały czas rozwijać. Bardzo często ze swojej kieszeni.
Brak poczucia docenienia nie dotyczy wyłącznie wysokości wynagrodzenia. To prawda, że nauczyciele zarabiają więcej niż w przeszłości. Kiedy zaczynałam pracę, zarabiałam 600 zł. Doskonale to pamiętam. Dziś, po 27 latach uczenia w szkole, ten finansowy przeskok jest dla mnie ważny.
Dziś to nie pieniądze są najważniejszym powodem, który sprawia, że nauczyciele myślą o odejściu ze szkoły. Częstszym może być roszczeniowy rodzic.
Czy polski nauczyciel odnalazłby się poza szkołą?
Zbadano także kwestię nauczycieli tzw. „drugiej kariery”. Chodzi o osoby, które pracowały poza oświatą i postanowiły zmienić swoją ścieżkę kariery, by uczyć w szkole. Chodzi na przykład o finansistę z branży, który postanawia uczyć matematyki czy leśnika, który zostaje nauczycielem biologii. W Polsce tylko co dwudziesty nauczyciel ma za sobą takie doświadczenie.
To nie odbiega od średniej badanych państw (6 proc.), ale jest niemal dwa razy rzadsze niż w przypadku państw UE (9 proc.). Najwięcej takich doświadczeń mają za sobą nauczyciele w Islandii (21 proc.). Jednym z liderów w tej dziedzinie są też Stany Zjednoczone (16 proc.).
Badanie TALIS opisuje także wskaźnik intensywności kariery. Okazuje się, że nauczanie to dla wielu polskich nauczycieli często jedyna aktywność zawodowa. Co prawda 41 proc. polskich nauczycieli deklaruje jakiekolwiek doświadczenie poza edukacją, ale tylko 15 proc. przepracowało poza szkołą więcej niż pięć lat. W praktyce oznacza to, że polskie szkoły wykorzystują doświadczenia pozaszkolne w znacznie mniejszym stopniu niż ich odpowiedniki w krajach skandynawskich czy anglosaskich.
Ile zarabiają polscy nauczyciele?
OECD przygotowuje porównanie wynagrodzeń nauczycieli w przeliczeniu na dolary z uwzględnieniem siły nabywczej pieniądza.
Według najnowszego raportu „Education at a Glance 2025” dane polskich nauczycieli wyglądają następująco (zarobki w 2024 roku):
- 28 712 dolarów rocznie w przypadku nauczycieli zaczynających karierę w szkole,
- 34 038 dolarów rocznie po 10 latach pracy,
- 41 355 dolarów rocznie po 15 latach pracy,
- 43 101 dolarów rocznie to maksimum, na jakie mogą liczyć polscy nauczyciele.
Podwyżki dla polskich nauczycieli
Jak zmieniło się wynagrodzenie polskich nauczycieli w ciągu ostatnich pięciu lat?
W 2019 roku nauczyciel na początku kariery zarabiał rocznie (w przeliczeniu na dolary z uwzględnieniem siły nabywczej pieniądza) 16 531 dolarów. Po pięciu latach nauczyciel w takiej sytuacji zawodowej zarabia o 74 proc. więcej. Nauczyciel z dziesięcioletnim stażem pracy mógł liczyć na 22 823 dolary, po podwyżkach jego kolega zarabia teraz o 49 proc. więcej. Po 15 latach zarabiał 27 879 dolarów, po pięciu latach podwyżka dla osób w takim momencie kariery zawodowej to 48 proc.
A szczyt możliwości płacowych wynosił 29 063 dolary, teraz to o 48 proc. więcej.
Zdaniem eksperta
Obserwujemy napięcia między nauczycielami i rodzicami
Nauczyciele widzą, że są coraz rzadziej doceniani przez społeczeństwo. Badania TALIS pokazują, że tylko co dziesiąty pedagog zgadza się ze stwierdzeniem, że jest ceniony przez społeczeństwo, a jego wizerunek w mediach jest pozytywny. Kiedy porównujemy to z innymi krajami, te wskaźniki są niepokojące. W niewielu innych krajach nauczyciele uważają, że są tak krytycznie postrzegani przez społeczeństwo.
Obserwujemy napięcia między nauczycielami a rodzicami. Często nauczyciele przyznają, że to relacje z rodzicami są najtrudniejszą częścią ich pracy. Słyszymy, że poradzą sobie z uczniami, do czego są merytorycznie przygotowani, ale poradzenie sobie z wygórowanymi i bardzo zróżnicowanymi oczekiwaniami rodziców jest dla nich często bardzo trudne.
Nauczyciele w Polsce oceniają swoje wynagrodzenia znacznie niżej niż ich odpowiednicy w innych krajach. Oczywistym jest, że każdy z nas chciałby trochę więcej zarabiać, ale w przypadku nauczycieli widać szczególnie, że czują się kiepsko wynagradzani w stosunku do tego, jak dużą i trudną pracę wykonują.
Jak porównać pensje nauczycieli?
Trudno jednoznacznie ocenić pensję polskich nauczycieli na tle innych krajów. W Polsce ich zarobki nie są uzależnione od typu szkół, co – jak pokazują dane OECD – jest typowe dla innych systemów edukacyjnych, np. w Czechach, we Włoszech czy w Szwajcarii.
Dlatego porównania muszą dotyczyć konkretnych typów szkół.
Zarobki nauczycieli przedszkolnych
W Polsce nauczyciel w przedszkolu na początku kariery zarabia 28 712 dolarów. Średnia OECD to 42 655 dolarów. Spośród europejskich państw należących do OECD gorzej niż w Polsce zarabiają jedynie nauczyciele na Słowacji (18 874), w Czechach (25 759), Grecji (23 363) i na Łotwie (25 486). Więcej od Polaków zarabiają choćby nauczyciele węgierscy, którzy otrzymują 30 256 dolarów.
W przypadku polskich nauczycieli w przedszkolach, którzy mają 15 lat doświadczenia zawodowego, ich roczne zarobki to 41 355 dolarów. Średnia OECD wynosi 55 725 dolarów. Gorzej – spośród krajów UE należących do OECD – zarabia się tylko na Słowacji (22 053), Węgrzech (34 429 dolarów), w Czechach (27 265) i Grecji (30 627).
Zarobki nauczycieli w szkołach podstawowych (klasy 5-8)
W Polsce nauczyciel rozpoczynający karierę w szkole podstawowej otrzymuje 28 712 dolarów. Średnia OECD to 45 923.
Na gorsze zarobki spośród państw UE należących do OECD narzekają jedynie Słowacy (23 371), Łotysze (25 157), Grecy (23 363) i Czesi (27 348). Nauczycieli polskich przeganiają Węgrzy (30 692).
Jeśli przyjrzymy się pensjom nauczycieli z 15-letnim stażem pracujących w tym typie szkół, to Polacy mogą liczyć na 41 355 dolarów na tle średniej OECD wynoszącej 61 563. Pod względem zarobków wyprzedzamy Słowaków (26 913 dolarów), Czechów (30 359), Greków (30 627) czy Węgrów (34 949).
Więcej jednak zarabiają Litwini (44 970), nie mówiąc już o Niemcach (103 952).
Wykres interaktywny Prestiż zawodu nauczyciela w Polsce
Od sześciu lat agencja badawcza SW Research pyta Polaków o to, jakim poważaniem darzą przedstawicieli różnych zawodów. Na czele rankingu od lat znajdują się ratownicy medyczni, strażacy i piloci samolotów pasażerskich. W 2026 roku 79,6 proc. badanych odpowiedziało, że darzy ratowników medycznych bardzo dużym lub dużym zaufaniem. W przypadku strażaków było to 78,8 proc., a pilotów 76,9 proc.
53 proc. badanych przez SW Research darzy nauczycieli bardzo dużym lub dużym zaufaniem. Tym samym ta grupa zawodowa w 2026 roku znalazła się na 17. miejscu w zestawieniu. To spadek, bo w 2025 roku nauczyciele znaleźli się na miejscu 15., w 2024 i 2023 roku na 11, w 2022 roku na 9., a rok wcześniej na 13.
Wykres interaktywny Za to w badaniu CBOS z 2025 roku nauczyciel był wysoko w hierarchii zawodów poważania społecznego. Zajmował dziewiąte miejsce – 79 proc. badanych przypisywało tej grupie zawodowej duże poważanie (podczas ostatniego badania w 2019 roku było to 77 proc., a jeszcze wcześniej, bo w 2013 roku – 74 proc.). W badaniu CBOS z 2025 roku 18 proc. deklarowało średnie poważanie społeczne dla nauczycieli, a tylko 2 proc. – małe.
Główne wnioski
- Według danych z raportu TALIS 78 proc. nauczycieli uczących w polskich szkołach w klasach 5-8 to kobiety. To o 6 punktów procentowych więcej niż średnia dla państw UE. Polska jest w czołówce państw, gdzie nauczyciele po 50-ce stanowią największy odsetek wszystkich uczących. 45 proc. wszystkich polskich nauczycieli to osoby, które skończyły już 50 lat.
- W 2019 roku polski nauczyciel na początku kariery zarabiał rocznie (w przeliczeniu na dolary z uwzględnieniem siły nabywczej pieniądza) 16 531 dolarów. Dziś na początku kariery zarabia o 74 proc. więcej. Nauczyciel z dziesięcioletnim stażem pracy mógł wtedy liczyć na 22 823 dolary, dziś w takiej sytuacji nauczyciel zarabia o 49 proc. więcej.
- Ewa Drobek, anglistka i germanistka z XV Liceum Ogólnokształcącego im. Narcyzy Żmichowskiej w Warszawie i finalistka Global Teach Prize 2026 nazywanego edukacyjnym Noblem, tłumaczy, że dziś to nie pieniądze są najważniejszym powodem, który sprawia, że nauczyciele myślą o odejściu ze szkoły. Częstszym powodem może być roszczeniowy rodzic.
