Zaloguj się 
Dzieje się!
Smartfon przeszkadza w nauce, a wzorowy fiński model szkoły się kończy. Co jeszcze wiemy z badania PISA?
– Polska szkoła w kwestii kompetencji podstawowych wypada świetnie. Nie ma wielu usług publicznych, w których – w obiektywnych rankingach na tle Unii Europejskiej – stalibyśmy na pudle – mówi dr Jędrzej Witkowski z Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak polscy uczniowie wypadli w najnowszym międzynarodowym badaniu PISA.
- Czy istnieją i jakie są ewentualne różnice wyników między polskimi uczniami a uczennicami.
- Co badania mówią o stanie naszej szkoły.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
– Wyniki polskich uczniów są stabilne. W porównaniu z poprzednią edycją różnice nie są istotne statystycznie – mówi Joanna Kaźmierczak z Instytutu Badań Edukacyjnych-Państwowego Instytutu Badawczego. To podsumowanie wyników międzynarodowego badania PISA 2025.
To dziewiąta edycja prowadzonego od 2000 roku ustandaryzowanego badania edukacyjnego piętnastolatków. Sprawdzane są kompetencje przyrodnicze, matematyczne oraz czytanie. Tym razem dodatkową kategorię stanowiły kompetencje cyfrowe.
W 2025 roku w badaniu wzięło udział 760 tys. uczniów z 91 krajów i regionów. Regionów, bo w przypadku niektórych państw nie są badani uczniowie całego kraju, a jedynie wybranych regionów. Jak np. w przypadku Chin. Polskę reprezentowało 7103 uczniów z 217 szkół.
Polacy w europejskiej czołówce
Polscy uczniowie znaleźli się w czołówce państw Europy. W naukach przyrodniczych wyprzedzili nas jedynie uczniowie z Estonii, Wielkiej Brytanii i Finlandii.
W matematyce Estończycy, Szwajcarzy i Brytyjczycy, a w czytaniu – Irlandczycy, Estończycy i Brytyjczycy.
Na tym kończą się dobre wiadomości.
Wykres interaktywny Chiny wygrywają z Europą
We wszystkich kategoriach Europa przegrywa z Azją. W rozumowaniu w naukach przyrodniczych najlepsi są uczniowie z Chin, zdobyli 597 punktów (Polska – 495). Chińczycy są najlepsi w matematyce – 612 punktów (Polska – 484). Na czele rankingu w badaniu czytania najlepiej wypada Singapur – 535 punktów (Polska – 482).
Jeśli popatrzymy na nasze wyniki w przeszłości, udało się nam zatrzymać spadek, który kojarzony jest ze zmaganiem się szkół z pandemią COVID-19, ale wyglądamy dużo gorzej niż w badaniu 2018 roku.
Wykres interaktywny Dlaczego wyniki globalne spadają?
Problemem jest bycie online?
Eksperci winią za to częściowo nowe technologie.
– Choć dydaktyka się rozwija, a uczniowie dysponują w szkołach coraz lepszymi narzędziami do nauki, to świat, który dla nich budujemy, jest dla nich coraz bardziej nieprzyjazny. Szczególnie uważnie powinniśmy monitorować dane o korzystaniu z telefonów przez uczniów – uważa dr Jędrzej Witkowski, ekspert ds. edukacji z Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Podobnego zdania jest Joanna Kaźmierczak z Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy.
– Przyczyn szukałabym w uzależnieniu uczniów od telefonów komórkowych i ciągłym byciu online. Nieustanne przebywanie w sieci przez młodych ludzi wpływa na ich mózg, postrzeganie rzeczywistości i poziom skupienia – mówi Joanna Kaźmierczak.
W jej ocenie to zjawisko można zaobserwować nie tylko u nastolatków, ale i wśród dorosłych.
– Kiedyś czytałam więcej książek niż dzisiaj. To nie wynika z tego, że dziś mam mniej czasu na ich lekturę, ale raczej z faktu, że więcej czasu spędzam na tzw. scrollowaniu – przekonuje Joanna Kaźmierczak.
W badaniu przyrównano deklarowaną częstotliwość korzystania z urządzeń cyfrowych przez uczniów z wynikami osiągniętymi przez nich w badaniu. Okazuje się, że wyższym umiejętnościom sprzyja umiarkowane korzystanie z technologii. Za to słabsze wyniki odnoszą uczniowie z kategorii skrajnych, a więc deklarujący korzystanie z urządzeń cyfrowych bardzo rzadko lub wcale, oraz ci, którzy korzystają z nich bardzo intensywnie.
Na czym polega badanie
Czy powinniśmy się martwić globalnym spadkiem wyników PISA? Eksperci przekonują, że tak. Zwłaszcza jeśli zrozumiemy, co tak naprawdę sprawdza to badanie.
– W badaniu nie pytamy uczniów o konkretną wiedzę, taką jak na przykład przysłowiowa budowa pantofelka. Zadania są bardziej życiowe, mierzą umiejętności, a nie tylko wiedzę – relacjonuje Joanna Kaźmierczak, kierownik badania PISA 2025.
I tak przy pytaniach z matematyki uczniowie przykładowo na podstawie danych obliczają koszt zakupu i utratę wartości samochodu w czasie. Wiele pytań bada odporność na manipulację czy dezinformacje.
– W przypadku czytania i przyrody wiele jest zadań, w których piętnastolatkowie muszą samodzielnie zdecydować, czy informacje w nich zawarte są prawdą, fałszem czy opinią i dlaczego. Pytamy, czy wnioski mają podstawę w konkretnych źródłach. W dzisiejszych czasach, gdy jesteśmy zalewani różnej jakości informacjami z różnych stron, odróżnianie opinii od faktów ma kluczowe znaczenie – uważa Joanna Kaźmierczak.
W jej ocenie powinno być więcej zadań ćwiczących takie umiejętności w praktyce szkolnej.
Estonia nową Finlandią
Badanie pokazuje, że prysł czar fińskiego modelu edukacji, opartego na systemie równych szans i współpracy zamiast konkurencji. Przez lata to właśnie w kierunku Finlandii były skierowane oczy ekspertów, którzy wskazywali go jako wzór systemu edukacyjnego najlepiej przygotowującego uczniów.
W badaniu 2025 roku wyniki piętnastolatków w Finlandii są gorsze od Polaków w zakresie matematyki (o 15 punktów) i w przypadku czytania (o 7 punktów). Finowie wypadają lepiej w przypadku nauk przyrodniczych (o 9 punktów).
Nową Finlandią dla ekspertów od edukacji zaczyna być Estonia, która wygrywa z nami w każdej z kategorii. Estończycy w naukach przyrodniczych osiągają wynik o 32 punkty lepszy niż Polacy. W matematyce ich przewaga to 24 punkty, a w czytaniu wygrywają o 18 punktów.
W każdej z tych kategorii lepiej od nas wypadają także Brytyjczycy.
Wykres interaktywny Różnice ze względu na płeć
Kolejny raz wyniki badania PISA uchwyciły różnice wyników w Polsce ze względu na płeć.
I tak w przypadku czytania uczennice uzyskały średnio o 37 punktów lepsze wyniki od uczniów. Z to w przypadku wyników z matematyki oraz komputacyjnego rozwiązywania problemów w ramach wykorzystania narzędzi informatycznych lepsi byli chłopcy. Średnio uzyskali odpowiednio o 13 punktów i 12 punktów więcej.
W przypadku wyników z nauk przyrodniczych nie odnotowano istotnych statystycznie różnic między płciami.
Samotny jak polski uczeń
Badanie PISA nie sprawdza jedynie umiejętności uczniów, ale próbuje także uchwycić ich stosunek do szkoły.
Polska uzyskała najniższy wynik w wytrwałości w nauce uczniów wśród krajów uczestniczących w badaniu. Biorąc pod uwagę wskaźnik wytrwałości, Polska zajmuje ostatnie miejsce wraz ze Słowenią wśród krajów, które uczestniczyły w tej części badania. W Polsce 50 proc. piętnastolatków deklarowało, że „wkłada dodatkowy wysiłek, gdy praca staje się trudna” (średnio w krajach UE – 56 proc., OECD – 59 proc.). 44 proc. badanych Polaków deklarowało, że „pracuje nad zadaniem, dopóki go nie skończy” (UE – 57 proc., OECD – 60 proc.).
– Niepokoją wskaźniki wytrwałości, poczucia przynależności, satysfakcji z życia u polskich piętnastolatków. W tym zakresie, poza satysfakcją z życia, nie ma żadnej poprawy. Już w 2022 roku byliśmy na samym dole rankingu – zauważa dr Jędrzej Witkowski z Centrum Edukacji Obywatelskiej.
Wykres interaktywny Ekspert zwraca uwagę, że niemal w żadnym innym systemie edukacyjnym na świecie młodzi ludzie nie czują się tak samotni jak w polskiej szkole.
– Nigdzie na świecie tak nie „odpuszczają”, konfrontując się z trudnościami. A przecież wytrwałość jest jedną z kluczowych dyspozycji – mówi dr Jędrzej Witkowski.
Prezes Centrum Edukacji Obywatelskiej zwraca uwagę, że kierunki zaproponowane w reformie polskiej szkoły Kompas Jutra odpowiadają na problemy zdiagnozowane w badaniu PISA.
Główne wnioski
- Znamy wyniki międzynarodowego badania PISA, w którym sprawdzono kompetencje matematyczne, przyrodnicze oraz umiejętność czytania ze zrozumieniem. Zbadano 760 tys. uczniów z 91 krajów i regionów. Wyniki polskich uczniów są stabilne. W porównaniu z poprzednią edycją z roku 2022 różnice nie są istotne statystycznie.
- Spadły za to globalne wyniki w tym zakresie. – Przyczyn szukałabym w ich uzależnieniu [badanych uczniów – red.] od telefonów komórkowych i ciągłym byciu online. Nieustanne przebywanie w sieci przez młodych ludzi wpływa na ich mózg, postrzeganie rzeczywistości i poziom skupienia – mówi Joanna Kaźmierczak z Instytutu Badań Edukacyjnych-Państwowy Instytut Badawczy.
- Polska ze Słowenią uzyskała najniższy wynik w wytrwałości w nauce wśród uczniów uczestniczących w badaniu. W Polsce 50 proc. piętnastolatków deklarowało, że „wkłada dodatkowy wysiłek, gdy praca staje się trudna” (średnio w krajach UE – 56 proc., OECD – 59 proc.).
