Poza utartym szlakiem. Sposób na odkrywanie sztuki, zanim zostanie oswojona przez instytucje i rynek

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Fringe Warszawa powstał w 2022 roku jako alternatywa dla stale rozrastającego się i coraz bardziej profesjonalnego Warsaw Gallery Weekend, którego formuła pozostaje stosunkowo hermetyczna dla niezależnych, niekomercyjnych inicjatyw artystycznych. Potencjał alternatywnej sceny dostrzegli zresztą również organizatorzy WGW, wprowadzając w ubiegłym roku sekcję WGW+Fringe.

Fringe Warszawa skupia jednak znacznie bardziej różnorodne przedsięwzięcia: od przestrzeni prowadzonych przez samych artystów, przez niezależne kolektywy, po wystawy organizowane w nieoczywistych, często tymczasowych lokalizacjach.

U podstaw inicjatywy leży wyraźnie sformułowany manifest, w którym zamiast konkurencji i krótkotrwałego sukcesu komercyjnego proponuje się współpracę, kolektywność i budowanie trwałych relacji służących całemu środowisku artystycznemu. Nie oznacza to, że prezentowanych tam prac nie można kupić. Wręcz przeciwnie – bywają znacznie bardziej dostępne cenowo niż te oferowane przez galerie głównego obiegu. To sztuka często odważniejsza, bardziej eksperymentalna, ale też mniej okrzesana i niekoniecznie odpowiadająca mieszczańskim gustom. I właśnie dlatego warto się jej przyjrzeć. Fringe jest okazją, by zobaczyć sztukę aktualną, jeszcze zanim zostanie oswojona przez rynek.

Tegoroczny Fringe zyskał nową stronę internetową, która ma ambicję stać się czymś więcej niż tylko przewodnikiem po kilkudniowym wydarzeniu. To całoroczna platforma informująca o działalności niezależnych przestrzeni artystycznych, a zarazem mapa warszawskiego offu. Nawigacja jest wyjątkowo prosta: wydarzenia można wyszukiwać według lokalizacji i formatu – od wystaw i pop-upów, przez otwarte pracownie, po performanse. Wszystkie miejsca naniesiono na interaktywną mapę Warszawy, dzięki której łatwo zaplanować własną trasę. W ten sposób Fringe przestaje być jedynie wydarzeniem towarzyszącym WGW, a zaczyna funkcjonować jako niezależne narzędzie wspierające widoczność i codzienną działalność warszawskiej sceny artystycznej.

Zacznijmy od kilku galerii, które w Warszawie działają już od lat i stały się stałymi elementami artystycznej sceny miasta. Do nich możecie zaglądać przez cały rok, niezależnie od Fringe.

Stroboskop – „Automotive”

Stroboskop, mieszczący się w garażu w jednym z podwórek na warszawskiej Ochocie, na stałe wpisał się już w krajobraz alternatywnej sceny artystycznej stolicy. Realizowane tu projekty są eksperymentalne, nieoczywiste, ale też niezwykle interesujące pod względem intelektualnym. Aktualna wystawa zbiorowa „Automotive”, w której uczestniczą Domi Depowska, Natalia Kaftan, Michał Matejko i Sebastian Sebulec, inspirowana jest „Kraksą” J.G. Ballarda i filmem „Titane” Julii Ducournau. Samochód staje się tu obiektem erotycznej fascynacji, a motoryzacyjny fetysz prowadzi w stronę transhumanistycznych fantazji o przenikaniu się ciała i maszyny. Szczególną uwagę warto zwrócić na Natalię Kaftan – o tej artystce z pewnością jeszcze usłyszymy.

Galeria Promocyjna – „Hidden Narratives”

Galeria Promocyjna to jedno z najważniejszych miejsc na artystycznej mapie Warszawy. W tym roku obchodzi 70-lecie działalności, a jej historia sięga założonej w 1956 roku przez Mariana Bogusza Galerii Klubu Krzywego Koła. Dziś, działając w strukturach Staromiejskiego Domu Kultury, konsekwentnie prezentuje sztukę podejmującą ważne, społecznie zaangażowane tematy. Nie inaczej jest tym razem. „Hidden Narratives” to wystawa sześciu białoruskich artystek, które poprzez osobiste doświadczenia przyglądają się pamięci indywidualnej i zbiorowej.

Przyszła Niedoszła – „Rejony ciszy”

Przyszła Niedoszła to warszawska galeria i kolektyw, który od 2021 roku tworzy na Pradze Północ alternatywną przestrzeń dla młodej sztuki, eksperymentalnych działań i projektów zaangażowanych społecznie. Tym razem wraz z przyjaciółmi przenosi się na Mokotów, gdzie w formule pop-upu przy ulicy Różanej prezentuje wystawę „Rejony ciszy”. Przygotowana przez Michalinę Czerwońską i Mateusza Włodarka ekspozycja gromadzi prace dziesięciorga artystek i artystów wokół relacji między obecnością a nieobecnością. Punktem wyjścia jest pytanie o to, co pozostaje poza granicami naszej percepcji, choć nie przestaje wpływać na sposób, w jaki doświadczamy rzeczywistości.

Fringe to jednak przede wszystkim okazja, żeby zajrzeć tam, gdzie na co dzień niekoniecznie mamy wstęp, dlatego warto wykorzystać czas na pop-upy i otwarte pracownie. Przy 11 Listopada 22/3 swoje studio otworzą Julia Burek, Maria Kiesner, Anna Klimczak, Agnieszka Rożnowska i Agnieszka Sandomierz, zapraszając na „Podobno czerń to brak koloru”. Olga Michaluk ze swoim pop-upem „Symblings” pojawi się z kolei w dość zaskakującej przestrzeni Zespołu Szkół Poligraficznych, gdzie pokaże organiczne formy wyrastające z rysunku i stopniowo przeobrażające się w trudne do zdefiniowania obiekty. A w foyer Teatru Ochoty Ida Jarmoszewicz i Agnieszka Saks przygotują „Dekoracje, które się mszczą” – projekt, w którym ornament przestaje być niewinną ozdobą, a staje się narzędziem do mówienia o przemocy, przemijaniu i śmierci. To właśnie takie efemeryczne sytuacje, istniejące przez jeden weekend lub zaledwie kilka godzin, najlepiej wykorzystują formułę Fringe.

Sztuka w nieoczywistych miejscach

To, co szczególnie wyróżnia Fringe, to jednak sytuacje site-specific – przygotowane specjalnie dla konkretnego miejsca, a przez to z natury efemeryczne. Sztuka pojawia się dzięki nim tam, gdzie zapewne zupełnie byśmy się jej nie spodziewali, a zastana przestrzeń staje się częścią samej pracy.

Na Bazarze Różyckiego rozwija się „Granica wzrostu” Julii Bistuły, Poli Babickiej i Przemysława Sieńki – projekt rozpięty pomiędzy pawilonem Nowego Bazaru a pasem granicznym oddzielającym go od starej części, wykorzystujący charakter bazaru jako miejsca handlu, wymiany i nieustannego przepływu ludzi oraz przedmiotów.

Kolektyw Miasto – Marcin Chomicki, Paweł Możdżyński i Elwira Sztetner – na miejsce swojej pierwszej wystawy wybrał praski Antykwariat Zakładka. Wśród regałów, książek i przedmiotów z przeszłości pojawią się dyskretne artystyczne interwencje będące przedłużeniem zainteresowania kolektywu tym, co w mieście pozostaje na marginesie: zaułkami, pustostanami, śmietnikami czy nieposłuszną miejską roślinnością.

Jeszcze bardziej nieoczywistą lokalizację ma „Instrukcja patrzenia” Natalii Borczi, Any Vostruchovaitė, Kingi Dobosz, Aleksandry Murawskiej i Piotra Mląckiego. Wystawa przygotowana została w działającym salonie optycznym IQ Optiq. Trudno chyba o bardziej przewrotny adres dla projektu, który już samym tytułem każe zastanowić się nad tym, jak i na co patrzymy.

Kalendarz wydarzeń jest tak gęsty, że właściwie każdy kolejny weekend można spędzić ze sztuką. I warto korzystać z tej różnorodności. Doświadczanie sztuki w różnych formułach i miejscach jest najlepszą szkołą patrzenia, odczuwania, ale też rozumienia sztuki współczesnej – również w jej najbardziej eksperymentalnych, nieoczywistych formach. Fringe daje ku temu szczególnie dobrą okazję. Pracownie, ogródki działkowe, sklepy, teatry, dalekie od neutralnych białych ścian galerii, pozwalają spotkać się ze sztuką w zupełnie innych okolicznościach. A przy okazji skutecznie skracają dystans, który wciąż potrafi dzielić sztukę współczesną od jej odbiorców.

Główne wnioski

1. Fringe staje się całoroczną platformą wspierającą widoczność niezależnej warszawskiej sceny artystycznej, wykraczając poza formułę kilkudniowego wydarzenia.
2. Największą siłą programu jest różnorodność formatów i miejsc, które pozwalają doświadczać sztuki poza tradycyjnym galeryjnym kontekstem.
3. Kontakt ze sztuką w mniej formalnych warunkach skraca dystans wobec sztuki współczesnej i pomaga oswoić również jej bardziej eksperymentalne formy.