Zaloguj się 
Dzieje się!
Ołówek, światło i codzienność. Dzieła Adolpha Menzla w Muzeum Narodowym
160 prac rysunkowych, graficznych i malarskich, w tym dzieła na co dzień ukryte w muzealnych magazynach, można zobaczyć na ekspozycji w Muzeum Narodowym w Warszawie. To pierwsza tak obszerna wystawa prac Adolpha Menzla – jednego z najwybitniejszych niemieckich artystów XIX wieku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Skąd pomysł na wystawę prac Adolpha Menzla w Muzeum Narodowym w Warszawie.
- Jak tworzył Adolph Menzel.
- Na co warto zwrócić uwagę, odwiedzając wystawę.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
„Adolph Menzel. Niestrudzony obserwator” to tytuł najnowszej wystawy, którą możemy zobaczyć w Muzeum Narodowym w Warszawie.
– Adolph Menzel nie jest szeroko znany w Polsce. Stąd też pomysł na wystawę, która ma przybliżyć twórcę polskiej publiczności. Trzon wystawy stanowią rysunki i ryciny pochodzące ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie, które trafiły tu po II wojnie światowej. W naszych zbiorach mamy m.in. prace, które przed wojną tworzyły kolekcję Nationalgalerie w Berlinie – mówi Piotr Borusowski, kurator wystawy.
Na wystawie można obejrzeć 160 prac rysunkowych, graficznych i malarskich Adolpha Menzla. Jest to pierwsza tak duża ekspozycja prac niemieckiego artysty w Polsce.
– Na początku lat 90. była wystawa rysunków niemieckich artystów, gdzie mogliśmy zobaczyć prace Adolpha Menzla. Natomiast obecna wystawa w Muzeum Narodowym jest pierwszą, w pewnym sensie monograficzną wystawą w Polsce, na której można zobaczyć tak wiele prac artysty. Pokazujemy 140 prac pochodzących ze zbiorów muzeum. Do tego dochodzą dzieła wypożyczone z Muzeum Narodowego we Wrocławiu i w Poznaniu oraz Alte Nationalgalerie i Kupferstichkabinett w Berlinie – mówi kurator wystawy.
Warto wiedzieć
Kim był Adolph Menzel?
Adolph Menzel jest uznawany za jednego z najwybitniejszych niemieckich artystów XIX wieku. W swojej pracy koncentrował się na otaczającej go rzeczywistości. Z jednej strony interesowały go wydarzenia historyczne i królewskie ceremonie, a z drugiej zwykła codzienność, robotnicy przy pracy, ludzkie ciało i pejzaż.
Jednym z kluczowych projektów niemieckiego artysty było zaprojektowanie ilustracji do książki „Historia Fryderyka Wielkiego” Franza Kuglera. Menzel bardzo zaangażował się w projekt, co w późniejszym rozrachunku bardzo mu się opłaciło. Książka odniosła sukces i ugruntowała pozycję rysownika w środowisku berlińskich artystów.
W kolejnych latach jego pracy artystycznej zmieniały się obiekty będące inspiracją dla jego twórczości, a jednym z nich stało się światło. Zdaniem ekspertów było ono jedynie pretekstem do badań nad tym, jak oświetlenie wpływa na postrzeganie poszczególnych przedmiotów i całych przestrzeni.
Z racji pochodzenia Menzla w jego twórczości główną rolę odgrywają wątki niemieckie. Pojawia się w nich jednak także polski wątek. Artysta stworzył ilustracje do wierszy Adama Mickiewicza.
Uznany za prekursora impresjonizmu w Niemczech
Adolph Menzel urodził się we Wrocławiu. Jednak całe swoje życie związał z Berlinem, w którym żył i tworzył. Tam też rozpoczął naukę w berlińskiej Akademii, której ostatecznie nie skończył. Pozostał samoukiem, który przez kolejne lata budował swoją pozycję w świecie sztuki.
– Twórczość Menzla wymyka się prostym klasyfikacjom. Artystę uznawano m.in. za prekursora impresjonizmu w Niemczech. Jego ulubionym narzędziem w pracy był ołówek. Z czasem dołączył do niego fiszorek, czyli ciasno zwinięty kawałek skóry lub papieru, którym artysta rozcierał linie, tworząc charakterystyczne smugi na rysunku. Anegdota głosi, że Menzel w swoim płaszczu miał aż osiem kieszeni, a w nich różnej wielkości szkicowniki. Korzystał z nich w zależności od motywu, który chciał zarejestrować – tłumaczy Piotr Borusowski.
Prace niedostępne na co dzień
Warszawską wystawę tworzą głównie prace wykonane na papierze.
– Na co dzień są przechowywane w magazynach Muzeum Narodowego ze względu na to, że są to bardzo delikatne. Papier jest bardzo wrażliwym materiałem, więc takie dzieła mogą być pokazywane tylko przez krótki czas i potem znowu muszą wrócić do magazynu – zaznacza kurator wystawy.
Wystawa podejmuje również kwestię korzeni dzieł artysty.
– Staraliśmy się do wybranych dzieł lub grup dzieł dopisać krótkie, ale ważne komentarze, które pozwalają inaczej spojrzeć na prace artysty. Warto zwrócić uwagę także na pochodzenie dzieł sztuki. Mamy stół badacza proweniencji, na którym wyeksponowaliśmy kopie dwóch prezentowanych na wystawie obiektów. Dzięki temu można dokładnie z bliska przyjrzeć się samym obiektom, ich oprawom historycznym i oglądać różnego rodzaju oznaczenia, które są np. z tyłu tych dzieł. Następnie znaki, które się na nich znajdują, możemy odnaleźć na specjalnie zamontowanych na stołach tabletach i przeczytać krótką historię każdego z nich. W ten sposób możemy wcielić się w badaczy proweniencji dzieł prezentowanych na wystawie – dodaje Piotr Borusowski.
Wystawa „Adolph Menzel. Niestrudzony obserwator” potrwa do 13 grudnia 2026 roku.
Główne wnioski
- Historia prac Adolpha Menzla pokazuje, że wielkość artysty może kryć się w skupieniu na codzienności. Interesowały go zarówno wielkie wydarzenia historyczne i królewskie ceremonie, jak i zwykłe sceny z życia codziennego, praca ludzi, pejzaże czy gra światła. Dzięki temu jego twórczość wymyka się prostym klasyfikacjom i do dziś pozostaje niezwykle aktualna.
- Wystawa w Muzeum Narodowym w Warszawie pozwala spojrzeć na Adolpha Menzla przede wszystkim jako na mistrza rysunku i obserwacji. Wiele prezentowanych prac na papierze nie jest na co dzień dostępnych dla publiczności ze względu na ich wrażliwość, dlatego ekspozycja stwarza wyjątkową okazję do zobaczenia dzieł, które zwykle pozostają ukryte w muzealnych magazynach.
- Historia dzieł niemieckiego artysty znajdujących się dziś w polskich zbiorach jest równie interesująca jak ich wartość artystyczna. Losy części prac, które po II wojnie światowej znalazły się w Muzeum Narodowym w Warszawie, są związane ze zmianami granic i skomplikowaną historią europejskich kolekcji. Wystawa przypomina więc, że oglądanie sztuki może być jednocześnie spotkaniem z historią i próbą zrozumienia losów wspólnego europejskiego dziedzictwa.
