Zaloguj się 
Dzieje się!
Kulturalne PKB
Kulturalne PKB. Jaka jest wartość kultury dla Polski? (RAPORT XYZ)
Czy kulturę można zmierzyć w złotych i procentach PKB? Jej ekonomiczna wartość okazuje się znacznie większa, niż sugerują tradycyjne statystyki. W najnowszym raporcie przyglądamy się nie tylko temu, ile kultura wnosi do polskiej gospodarki, lecz także mechanizmom, dzięki którym może wpływać na jej przyszłość.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak duże jest znaczenie kultury dla polskiej gospodarki w ujęciu statystycznym.
- Ile Polacy wydają na kulturę i czy wraz ze wzrostem zamożności będą wydawać więcej.
- W jaki sposób kultura wpływa na długookresowy rozwój i konkurencyjność gospodarki.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Już w latach 50. XX wieku badacze doliczyli się ponad 150 definicji kultury. Nic więc dziwnego, że jej znaczenie dla gospodarki można rozpatrywać na wielu poziomach. Kultura jest nie tylko sektorem gospodarki, który wytwarza wartość dodaną i tworzy miejsca pracy, ale również przedmiotem wydatków gospodarstw domowych i państwa. Może wpływać na rozwój gospodarczy przez kształtowanie norm społecznych, wartości i postawy, a także budować międzynarodową atrakcyjność kraju, wspierając eksport, turystykę i inwestycje.
Jak duży jest wkład kultury w polską gospodarkę? Ile na kulturę wydają Polacy i jak wypadamy pod tym względem na tle innych państw Unii Europejskiej? Czy wraz ze wzrostem zamożności będziemy przeznaczać na nią coraz więcej pieniędzy? Wreszcie, czy kultura może być jednym ze źródeł długookresowego wzrostu gospodarczego i międzynarodowej konkurencyjności Polski?
To najważniejsze pytania, na które staramy się odpowiedzieć w raporcie „Kulturalne PKB. Raport o ekonomicznej wartości kultury dla Polski”, który powstał we współpracy z Totalizatorem Sportowym. Dziś podczas Europejskiego Forum Nowych Idei (EFNI) w Sopocie oficjalnie zaprezentujemy go szerszej publiczności.
Pobierz raport
„Kulturalne PKB. Raport o ekonomicznej wartości kultury dla Polski”
W publikacji przygotowanej przez Marka Skawińskiego i Michała Kulbackiego, ekonomistów XYZ, przyjrzeliśmy się wkładowi kultury w gospodarkę, wydatkom na cele kulturalne i postawom konsumentów na tym rynku. Przeanalizowaliśmy też potencjał, jaki kultura może wnieść w rozwój gospodarki.
Pobierz - Format: PDF
- Rozmiar: 61.63 MB
>>Kliknij tutaj: "Kulturalne PKB. Raport o ekonomicznej wartości kultury dla Polski"
Kultura tworzy ponad 70 mld zł wartości dodanej
Ekonomiczne znaczenie kultury jest większe, niż mogłoby się wydawać. Obejmuje ona nie tylko działalność teatrów, muzeów czy bibliotek, lecz także reklamę, architekturę, wydawnictwa oraz produkcję filmową i muzyczną.
Według Satelitarnego Rachunku Kultury GUS w 2021 r. działalności związane z kulturą wytworzyły 63,2 mld zł wartości dodanej brutto (WDB), czyli 2,76 proc. WDB polskiej gospodarki. Z naszych szacunków wynika, że w 2022 r. wartość ta wzrosła do 70,2 mld zł, choć udział kultury w gospodarce zmniejszył się do 2,54 proc.
Jak duża jest to część gospodarki? W latach 2017-2020 udział kultury w wartości dodanej wynosił średnio 2,87 proc., czyli niemal tyle samo co energetyki (2,86 proc.) i rolnictwa (2,84 proc.). Był przy tym większy niż udział górnictwa czy zakwaterowania i gastronomii.
Wykres interaktywny Co ciekawe, największą wartość dodaną w obrębie kultury generują nie tradycyjne instytucje kultury, lecz działalności komercyjne. W 2021 r. reklama wytworzyła 12 mld zł WDB, a sztuki audiowizualne i multimedia – 11,1 mld zł. Łącznie odpowiadały za niemal 37 proc. wartości dodanej kultury.
Polacy wydają na kulturę mniej niż przeciętni Europejczycy
Według Eurostatu Polacy przeznaczali na dobra i usługi kulturalne 2,1 proc. swoich wydatków, wobec 2,7 proc. średnio w UE. Znacznie większy udział odnotowano w Danii (3,9 proc.), Niemczech (3,7 proc.) czy Czechach (3,4 proc.).
Różnice dotyczą także struktury konsumpcji. W Polsce aż 31 proc. wydatków kulturalnych przypadało na opłaty i abonamenty, wobec 21 proc. średnio w UE. Natomiast na bezpośrednie uczestnictwo w kulturze i rozrywce przeznaczaliśmy zaledwie 5 proc. wydatków kulturalnych, podczas gdy średnia unijna wynosiła 14 proc.
Dane te należy interpretować ostrożnie, ponieważ dotyczą okolic pandemicznego 2020 r., kiedy działalność wielu instytucji kultury była ograniczona.
Wykres interaktywny Czy wraz ze wzrostem zamożności będziemy wydawać więcej na kulturę?
Jednym z najważniejszych czynników różnicujących wydatki na kulturę jest poziom zamożności. W krajach, w których żywność, mieszkanie i inne podstawowe potrzeby pochłaniają mniejszą część budżetów gospodarstw domowych, udział wydatków na kulturę jest na ogół większy.
W 2020 r. podstawowe potrzeby odpowiadały za około 57 proc. wydatków polskich gospodarstw domowych. Mimo to udział kultury był nieco wyższy, niż sugerowałaby zależność obserwowana w pozostałych państwach UE.
Wraz z dalszym wzrostem dochodów Polaków można zatem oczekiwać zwiększania się popytu na dobra i usługi kulturalne. Nie jest to jednak proces automatyczny – znaczenie mają również ceny, dostępność oferty oraz preferencje konsumentów.
Wykres interaktywny Kultura może wpływać na długookresowy rozwój gospodarczy
Ekonomiczne znaczenie kultury nie ogranicza się do wartości dodanej, zatrudnienia i konsumpcji. Współczesna ekonomia coraz większą uwagę poświęca roli kultury rozumianej szerzej – jako system norm, wartości i przekonań kształtujących zachowania ludzi. Analizujemy w raporcie takie cechy kulturowe jak indywidualizm czy cierpliwość.
Jednym z najlepiej zbadanych mechanizmów jest zaufanie społeczne. W społeczeństwach charakteryzujących się wysokim poziomem zaufania łatwiejsza może być współpraca gospodarcza. Przedsiębiorstwa zaś mogą ponosić mniejsze koszty związane z kontrolowaniem kontrahentów czy zabezpieczaniem umów.
Badania wskazują na dodatnią zależność między poziomem zaufania społecznego a PKB na mieszkańca. Szczególnie wysokim zaufaniem wyróżniają się kraje nordyckie. Część badań sugeruje również, że zależność ta ma charakter przyczynowo-skutkowy, choć kultura i rozwój gospodarczy mogą wzajemnie na siebie oddziaływać.
Wykres interaktywny Od kultury do międzynarodowej konkurencyjności
Kultura może również wspierać gospodarkę przez tzw. soft power, czyli zdolność kraju do budowania atrakcyjności i wpływów dzięki swojej kulturze, wartościom oraz reputacji.
Spektakularnym przykładem jest Korea Południowa. Międzynarodowa popularność koreańskiej muzyki, filmów i seriali zwiększyła rozpoznawalność kraju i jego produktów. Korzyści mogą więc wykraczać poza eksport samych treści kulturowych, obejmując również turystykę, kosmetyki, żywność czy inne dobra konsumpcyjne. Podobne mechanizmy można dostrzec w Europie, czego przykładami są skandynawskie wzornictwo czy włoskie marki luksusowe.
Wykres interaktywny Dla Polski oznacza to, że inwestowanie w rozwój kultury może przynosić korzyści nie tylko jej bezpośrednim uczestnikom, lecz także innym sektorom gospodarki. Kultura jest bowiem jednocześnie częścią gospodarki, przedmiotem konsumpcji i jednym z czynników, które mogą kształtować jej długookresowy rozwój.
Główne wnioski
- W 2022 r. kultura wytworzyła szacunkowo 70,2 mld zł wartości dodanej, odpowiadając za 2,54 proc. wartości dodanej całej gospodarki. Jej udział jest porównywalny z udziałem rolnictwa czy energetyki.
- Polacy przeznaczają na kulturę mniejszą część swoich wydatków niż przeciętnie mieszkańcy UE (2,1 proc. wobec 2,7 proc. w 2020 r.). Wzrost dochodów może sprzyjać zwiększeniu tych wydatków.
- Kultura może być jednym z fundamentalnych czynników długookresowego rozwoju gospodarczego. Kształtując normy społeczne, wartości i postawy, wpływa na poziom zaufania, skłonność do współpracy, przedsiębiorczość i innowacyjność, a tym samym na produktywność gospodarki. Jednocześnie buduje międzynarodową atrakcyjność kraju, wspierając eksport, turystykę i konkurencyjność przedsiębiorstw.
