Czy protesty przed Trybunałem zjednoczą prawicę?

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Do protestujących sympatyków i polityków Prawa i Sprawiedliwości, którzy w od kilku tygodni tworzą przed Trybunałem Konstytucyjnym namiotowe miasteczko, dołączyli politycy innych partii. Gdy w ubiegły piątek władzę w Trybunale przejęła sędzia Anna Korwin-Piotrowska, na alei Szucha pojawili się były premier Mateusz Morawiecki stojący na czele stowarzyszenia Rozwój Plus, liderzy Konfederacji Krzysztof Bosak oraz Sławomir Mentzen, a także szef Konfederacji Korony Polskiej Grzegorz Braun, któremu towarzyszył m.in. Janusz Korwin-Mikke.

Każdy z nich mógł zabrać głos i przemawiać do protestujących. W tej samej sprawie protestowali zwaśnieni politycy PiS i Rozwoju Plus, a także obie Konfederacje. W mediach społecznościowych zaroiło się od sugestii, że premier Donald Tusk zjednoczył prawicę. Wiralem stało się selfie Grzegorza Brauna z Jarosławem Kaczyńskim opublikowane przez lidera Konfederacji Korony Polskiej, choć w czwartek prezes PiS odcinał się od sugestii o politycznej przyjaźni.

Co o ewentualnym zjednoczeniu prawicy słychać w każdej z czterech partii? W klubie PiS słyszymy nieoficjalnie, że była nadzieja na zacieśnienie relacji międzypartyjnych.

– Bez wątpienia. Może nie w wymiarze list do Sejmu, ale pod kątem paktu senackiego pod auspicjami pana prezydenta. Do tej pory liderzy formacji po prawej stronie raczej nie byli sobie przychylni, a w piątek wszyscy byli na jednej scenie – mówi parlamentarzysta z klubu PiS.

W PiS słychać przekonanie, że prawicowy pakt senacki zostanie zawiązany. Przedstawiciele innych partii wypowiadają się z większym dystansem. Mimo wspólnego udziału w protestach przed Trybunałem Konstytucyjnym nie wszystkie napięcia słabną. Podczas Rady Bezpieczeństwa Narodowego Mateusz Morawiecki i Marcin Horała nie przywitali się z Jarosławem Kaczyńskim i Mariuszem Błaszczakiem, co nie uszło uwadze prezesa PiS.

„Tusk może otwierać szampana”

Ponadto Stowarzyszenie Rozwój Plus krytycznie odnosi się do coraz dalej idących form protestów przed Trybunałem, które przybierają formy artystyczno-kabaretowe. Przykłady? Poseł PiS Michał Wójcik śpiewający repertuar Krzysztofa Krawczyka oraz ekipa Telewizji Republika sprzedająca zegarki oraz przebierająca się za milicjantów.

– To, co wydarzyło się w środę, całkowicie ośmiesza poważną sprawę, jaką jest atak na Trybunał Konstytucyjny. Biesiada i sprzedaż zegarków nie jest poważne. Donald Tusk może otwierać szampana i z dumą mówić, że nie ma żadnego zamachu stanu, bo przy zamachu stanu atmosfera wygląda inaczej – mówi nieoficjalnie poseł Rozwoju Plus.

Ruch Mateusza Morawieckiego, podobnie jak Konfederacja, opowiada się za resetem konstytucyjnym. Podobnie uważa Polskie Stronnictwo Ludowe, partia Razem oraz Polska 2050. Nie godzą się na to Koalicja Obywatelska, Nowa Lewica oraz Prawo i Sprawiedliwość. Jego kandydat na premiera Przemysław Czarnek mówił w czwartek w Sejmie, że reset byłby „dogadywaniem się z zamachowcami”.

– Głęboko wierzymy, że Trybunał Konstytucyjny powinien wrócić do narodu. Jeżeli nie dojdzie do resetu, to jedni będą uznawać swoich, a drudzy swoich. Będzie dyskusja o tym, czyja racja jest „mojsza” jak w „Dniu Świra”. Zdajemy sobie sprawę, że będziemy za to atakowani z prawej i lewej strony za chęć kompromisu – mówi jeden z polityków Rozwoju Plus.

„PiS ma swoje za uszami”

Od polityków obu Konfederacji słyszymy, że po wspólnym uczestnictwie w protestach przed Trybunałem trudno mówić o jednoczeniu się prawicy. Działacze twierdzą zresztą, że PiS dąży do utrzymania własnych wpływów w Trybunale. Protestują obok polityków PiS nie tylko w Warszawie, ale również w innych miastach, w których odbywają się protesty.

– Czy protesty mogły nas zbliżyć? Na pewno jest poczucie wspólnego losu partii uważających, że poziom deprawacji instytucji, do którego doprowadza ekipa Donalda Tuska, jest wysoki. Jako Konfederacja wiemy doskonale, że PiS też ma swoje za uszami. Działania rządu Donalda Tuska uważamy za działanie jeszcze bardziej wbrew praworządności. Rząd Beaty Szydło nie opublikował kilku wyroków Trybunału, a rząd Tuska nie publikuje ich w ogóle – mówi z rezerwą ważny polityk Konfederacji.

– To, co się zadziało, nic w naszych relacjach nie zmienia. Kierujemy się polską sprawą i jeżeli uważamy, że dzieje się źle, chcemy zaprotestować. Stajemy więc w jednym szeregu z PiS. Pamiętamy jednak osiem lat rządów Zjednoczonej Prawicy i nie możemy tego zapomnieć. Wspieramy słuszną sprawę, ale jak będzie w przyszłości? Tego nie wiem. Powinniśmy stanąć wspólnie do wyborów senackich. Grzegorz Braun pierwszy apelował o stworzenie takiego paktu. Musimy mieć jednak plany zapasowe – mówi nieoficjalnie polityk Konfederacji Korony Polskiej.

Co z wyborami do Senatu?

Po gestach niechęci ze strony ewentualnych koalicjantów poseł Konfederacji Korony Polskiej Roman Fritz ogłosił, że partia Grzegorza Brauna wystawi kandydatów we wszystkich stu senackich okręgach. Partia chce być gotowa zarówno na taki wariant, jak i na scenariusz, w którym udaje się osiągnąć porozumienie.

– PiS długo był hegemonem. Dziś dwie Konfederacje mają w sondażach wspólnie wyższe poparcie niż PiS. PiS nie jest w stanie się z tą rzeczywistością zmierzyć i przyjąć tego z pokorą – słyszymy w Konfederacji Korony Polskiej.

W drugiej „większej” Konfederacji słyszymy sceptycyzm w kontekście wspólnej listy do Sejmu. Rozmówca z Konfederacji przekonuje, że w roku przedwyborczym nie dojdzie do rozłamu.

– Nikomu by się to nie opłacało. Bardziej prawdopodobna byłaby jednak lista Bosaka z Braunem niż Bosaka z Morawieckim. Co do Senatu, to gdybyśmy chcieli brać te okręgi, w których PiS ma obecnie senatorów, to doszłoby do awantury. Zależy nam na tzw. okręgach swingujących. Porównując wybory do Senatu z 2023 r. i głosy oddane na Karola Nawrockiego w drugiej turze wyborów prezydenckich, takich okręgów może być kilkanaście – mówi polityk Konfederacji.

Rozbieżne interesy na prawicy

Dr Mateusz Zaremba, politolog z Uniwersytetu SWPS, sceptycznie ocenia szanse na zjednoczenie prawicy na kanwie ostatnich protestów. Jak mówi ekspert, „prawicę może zjednoczyć wspólny interes polityczny”. Dodaje jednak, że „na poziomie wyborczym te interesy są rozbieżne”.

– Fundamentalna różnica między PiS w obu odsłonach a Konfederacjami jest taka, że jedni uczestniczyli w destrukcji ustrojowej roli Trybunału Konstytucyjnego, a drudzy nie. Konfederacja tworzy – mając ku temu podstawy – wizerunek rozjemcy i głosu rozsądku. Mieli wartą do rozważenia propozycję. Nie mogą dopuścić, by utożsamiano ich z PiS. Podkreślają zresztą, że PiS był aktywnym twórcą tego, czego skrajną eskalacją był miniony piątek – mówi dr Mateusz Zaremba.

Z kolei prof. Sławomir Sowiński, politolog z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, mówi, że gra polityczna toczy się „niezależnie od ustrojowego ciężaru tej sytuacji”. Zwraca uwagę na interes PiS, który jest inny niż pozostałych.

– PiS chciałoby przed Trybunałem odbudować swoją pozycję hegemona i niekwestionowanej siły przewodniej na prawicy. Nie sądzę jednak, by to się powiodło. Po kilku dniach napięcie związane z protestem słabnie, a w środę przybrało formę kabaretową, co obniża polityczne znaczenie tego wydarzenia – mówi prof. Sławomir Sowiński.

Nowa oś podziału politycznego

Zdaniem politologa z UKSW Krzysztof Bosak i Mateusz Morawiecki rozumieją intencje Jarosława Kaczyńskiego i „nie dadzą się zapędzić w polityczny róg”.

– Tam rysuje się oś podziału między KO i PiS, które chcą, by spór eskalował i mniejszymi ugrupowaniami, zarówno po stronie koalicyjnej – mam na myśli PSL i środowisko Szymona Hołowni – i opozycyjnej – mowa o Konfederacji i środowisku Mateusza Morawieckiego. Przeciwko resetowi są politycy Lewicy, KO i PiS. Pozytywnie mówią o nim mniejsze partie – komentuje prof. Sławomir Sowiński.

Na możliwość zmiany osi politycznego podziału wskazuje także dr Mateusz Zaremba. Jego zdaniem jest przestrzeń na pojawienie się nowego gracza przed przyszłorocznymi wyborami.

– Po 2005 r. dychotomia polityczna zmieniła się na oś PiS-PO. Wydaje mi się, że gdyby doszło do poważniejszego kryzysu, to w skrajnym scenariuszu większą rolę na prawicy mogłaby odgrywać Konfederacja, a po drugiej być może Razem, choć ta partia nie ma tak dużych zdolności organizacyjnych i jest bardziej klubem dyskusyjnym. Mogłaby pojawić się nowa druga strona oparta na innych ludziach – uważa wykładowca Uniwersytetu SWPS.

Głos irytacji i presja na deeskalację

Eksperci spodziewają się, że społeczne niezadowolenie z powodu przeciągania się sporu o Trybunał, może być coraz szersze. Zdaniem prof. Sławomira Sowińskiego może też rosnąć presja na deeskalację, nie tylko ze strony mniejszych koalicjantów czy mniejszych graczy na prawicy.

– Głos irytacji tym, co politycy zrobili z Trybunałem Konstytucyjnym przez kilkanaście lat, jest coraz szerszy. Dotyczy nie tylko prawników, ale również organizacji pozarządowych, które PiS nie sprzyjały. W ostatnich dniach hierarchowie Kościoła zabierali głos w tonie deeskalacyjnym, nawołując – moim zdaniem – do resetu. Tworzy się presja na klasę polityczną. Czy mniejsze partie zmuszą większe do resetu? W najbliższej perspektywie być może nie. Narastająca irytacja społeczna może jednak sprawić, że ten spektakl będzie coraz mniej opłacalny dla KO i PiS. Być może pojawią się tam głosy skłaniające do resetu – uważa wykładowca z UKSW.

Możliwość demobilizacji wyborców

Dr Mateusz Zaremba uważa z kolei, że obecna sytuacja może podziałać demobilizująco na elektorat PiS. A oferta dla prawicowych wyborców jest coraz szersza.

– Jeżeli jest nastawiony liberalnie wobec gospodarki, to może wybrać Konfederację, a jeżeli jest bardziej pro-socjalny, może wybrać PiS – uważa politolog.

Ekspert zastrzega jednak, że w trudniejszej sytuacji są wyborcy o nastawieniu prorządowym.

– Jeżeli są rozczarowani tym, co się dzieje, to nie mają alternatywy, chyba że są bardzo lewicowi, to mają partię Razem. Reszta środowisk liberalnych, centrowych i lewicowych jest w rządzie. Może to więc skutkować większą demobilizacją po stronie rządowej. Efektem może być to, że siła zwycięstwa prawicowych wyborców – których w Polsce jednak jest trochę mniej niż progresywnych, choć się lepiej mobilizują – może być większa nie dlatego, że dojdzie do drastycznego wzrostu poparcia dla prawej strony. Mechanizmem, który może im sprzyjać, może być demobilizacja wyborców rządu, którzy nie pójdą na wybory – ocenia dr Mateusz Zaremba.

Główne wnioski

1. Wspólne protestowanie przed Trybunałem nie jednoczy trwale prawicy. Różnice dotyczą nawet wizji Trybunału. Trudno wyobrazić sobie obecnie inną przedwyborczą współpracę na prawicy niż pakt senacki, choć na razie daleko do finału negocjacji.
2. Spór o Trybunał uwidacznia rywalizację o przywództwo na prawicy i możliwość zmiany dotychczasowej osi politycznej. Protesty stały się nie tylko okazją do wspólnego wyrażenia sprzeciwu wobec rządu. To także okazja do pokazania różnic w interesach. PiS chce odzyskać dominującą pozycję na prawicy. Obie Konfederacje oraz ruch Mateusza Morawieckiego nie chcą dać się bezwarunkowo podporządkować. Napięcia mogą w dłuższej perspektywie doprowadzić do przekształcenia obecnego podziału sceny politycznej. Większą rolę na prawicy mogłaby w takiej sytuacji odgrywać Konfederacja.
3. Przedłużający się kryzys może zwiększyć społeczną niechęć do największych partii i zdemobilizować wyborców. Rozczarowani wyborcy PiS mają coraz większy wybór alternatyw. Z kolei rozczarowani wyborcy partii tworzących rząd mają mniej opcji. Może to prowadzić do demobilizacji elektoratu prorządowego, na czym zyskałaby prawica.