Exit tax – nowe narzędzie Włoch w walce z rajami podatkowymi. Jak ma działać?

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Wobec nieskuteczności rozwiązań w stylu „marchewki” Włosi zdecydowali się na „kij”. Włochy od 20 lat zmagają się z wysokim długiem publicznym i deficytem budżetowym, który obniża ratingi kraju i popycha kolejne rządy do sporów z unijnymi instytucjami. Sposobem na zmniejszenie deficytu i długu publicznego ma być opodatkowanie osób, które próbują zmienić rezydencję podatkową.

Projekt exit tax, czyli podatku od wyjścia, budzi kontrowersje wśród ekonomistów.

Kraj w pułapce zadłużenia

Włochy od lat zmagają się z problemem nadmiernego deficytu budżetowego i długu publicznego. Według kryteriów przyjętych przez Komisję Europejską (KE) dług nie powinien przekraczać 60 proc. PKB, a deficyt 3 proc. PKB.

Włochy pułap dla długu przekroczyły w 1981 r., a dziś dług wynosi aż 137 proc. PKB. Z kolei deficyt budżetowy w ciągu ostatnich 30 lat wynosił mniej niż 3 proc. jedynie w latach 1997-2002, 2007-2008 i 2012-2019. Po wybuchu pandemii w wyniku obniżenia PKB kraju i wzrostu wydatków publicznych deficyt wzrósł aż do 8 proc. Udało się go obniżyć do poziomu zbliżonego do wymaganych 3 proc. dopiero w 2024 r. Budżet na 2027 r. zakłada z kolei deficyt na poziomie 3,4 proc.

Wysoki deficyt i dług publiczny prowadzą regularnie do sporów włoskiego rządu z Komisją Europejską. Najbardziej gwałtowny przebieg miał on pod koniec 2018 r., gdy krajem rządziła koalicja Ruchu 5 Gwiazd i Ligi, która obiecała wyborcom m.in. ustanowienie dochodu gwarantowanego. Ostatecznie jednak rząd musiał ograniczyć realizację swoich obietnic, ponieważ spór z KE doprowadził do negatywnej reakcji rynków kapitałowych.

Różnica w wycenie obligacji skarbu Niemiec i Włoch przekroczyła wówczas 300 punktów bazowych. Oznaczało to ryzyko odpływu zagranicznego kapitału z kraju, co groziłoby m.in. wzrostem bezrobocia. Gdyby rząd nie ustąpił, realizacja jego obietnic obróciłaby się przeciwko wyborcom.

180 dni na uregulowanie podatku

Receptą na uzdrowienie włoskiej gospodarki nie jest jednak też proste zaciskanie pasa. Kraj prowadził w latach 2008-2018 tzw. politykę austerity. Wówczas podwyższenie wieku emerytalnego, podwyższenie podatku VAT oraz redukcja licznych świadczeń socjalnych wywołały spadek konsumpcji, który przełożył się na spadek PKB. Mimo poświęceń ze strony społeczeństwa poziom zadłużenia pozostał bez zmian.

Włoski rząd, próbując wyjść z pułapki zadłużenia, zmuszony jest do sprytnego manewrowania między interesami obywateli, swoich wierzycieli i przedsiębiorców.

Sposobem na zwiększenie dochodów budżetowych są wprowadzone w 2017 r. udogodnienia fiskalne dla nowych rezydentów podatkowych zarabiających powyżej 800 tys. euro rocznie. Wysokość ich podatku dochodowego przez pierwsze 15 lat wynosi stałą kwotę 300 tys. euro bez względu na wysokość dochodów.

Dochody państwa z opodatkowania osób najbogatszych nie są jednak wystarczająco wysokie, by obniżyć deficyt budżetowy do wymaganych 3 proc. PKB. Z tego względu rząd zdecydował się sięgnąć po „kij” w postaci 26-procentowego podatku obciążającego płatników, którzy rezygnują z włoskiej rezydencji podatkowej na rzecz innego państwa.

Podatek byłby pobierany od papierowych zysków z aktywów takich jak akcje i udziały w spółkach, nawet jeśli nie zostały sprzedane. Rozwiązanie miałoby obowiązywać w przypadku przeniesienia rezydencji dokonanego od 1 stycznia 2027 r. Podatnicy mieliby 180 dni na uregulowanie podatku.

Przenoszący się do innego państwa członkowskiego UE lub do krajów mających z Włochami umowy o współpracy podatkowej mogliby odroczyć płatność do czasu sprzedaży majątku pod warunkiem wpłacenia z góry połowy należnej kwoty i zapewnienia odpowiedniego zabezpieczenia.

Gdzie uciekają utracone włoskie podatki?

Według szacunków włoskiego ministerstwa finansów kraj traci rocznie 6,5-11 mld euro dlatego, że jego obywatele przenoszą swoją rezydencję podatkową za granicę. Według rejestru AIRE milion Włochów płaci podatki w Brazylii, 850 tys. w Niemczech, 700 tys. w Argentynie, 500 tys. w Wielkiej Brytanii, a po 350 tys. w Hiszpanii i Szwajcarii.

Ponadto ok. 60 tys. bogatych Włochów płaci podatki w małym krajach uznawanych za europejskie raje podatkowe takich jak San Marino, Liechtenstein, Malta, Gibraltar, Monako czy Luksemburg.

Wprowadzenie exit tax ma być też sposobem na walkę z rajami podatkowymi. Na Gibraltarze zarejestrowanych jest 6191 firm, podczas gdy populacja wynosi zaledwie 29,7 tys. osób. Podobnie sytuacja wygląda w Monako (11 tys. firm/32 tys. mieszkańców), na Malcie (75 tys. firm/522 tys. mieszkańców), w Andorze (12 tys. firm/89 tys. mieszkańców), Liechtensteinie (20 tys. firm/40 tys. mieszkańców), Cyprze (198 tys. firm/1,33 mln mieszkańców) i San Marino (5 tys. firm/30 tys. mieszkańców).

Według portalu Tax Justice Network UE traci rocznie ok. 60 mld euro w wyniku funkcjonowania rajów podatkowych. Państwa, które tracą najwięcej, to Francja, Niemcy, Hiszpania, Polska, Belgia i Włochy.

Bardzo kontrowersyjny pomysł

Exit tax spotkał się z zarzutami ze strony części włoskich ekonomistów. Promujący wolnorynkowe idee think tank Istituto Bruno Leoni skrytykował pomysł nowego podatku, uznając, że jedynie zniechęci on inwestorów.

Analitycy twierdzą, że jest to kolejna nieprzewidywalna decyzja włoskiego rządu. W ciągu ostatnich pięciu lat rząd Meloni dwukrotnie podwyższał kwotę podatku płaconego przez nowych rezydentów podatkowych (łącznie wzrosła ona ze 100 tys. euro do 300 tys. euro).

Wpisanie exit tax do projektu budżetu zostało ogłoszone w ostatniej chwili bez uprzedniej debaty. Nie jest też jasno określone, czy exit tax będzie dotyczył osób, które w ciągu ostatniej dekady stały się włoskimi podatnikami w związku z wprowadzeniem dotychczasowych zachęt.

Rząd Włoch odpiera zarzuty i twierdzi, że wciąż jest otwarty na doprecyzowanie przepisów, a nowy podatek doprowadzi do wzrostu dochodów budżetowych o ok. 6 mld euro. Argumentuje też, że podobne rozwiązania zostały wdrożone w USA, Niemczech, Francji i Hiszpanii i nie wywołały negatywnych skutków.

Główne wnioski

1. Exit tax ma polegać na wprowadzeniu jednorazowego 26-procentowego podatku dla obywateli Włoch o dochodach powyżej 800 tys. euro rocznie, którzy zdecydują się przenieść swoją rezydencję podatkową do innego kraju.
2. Rajami podatkowymi na terenie Europy są San Marino, Andora, Liechtenstein, Luksemburg, Gibraltar, Malta, Cypr i Monako. W niektórych klasyfikacjach do tej grupy zalicza się też Szwajcarię i Wielką Brytanię.
3. Exit tax został dotychczas wprowadzony we Francji, Niemczech i Hiszpanii, a obecnie jest wprowadzany we Włoszech.