Doktoranci dostają mniej niż płaca minimalna. Polska w europejskim ogonie
Stypendium doktoranckie wynosi na początku kształcenia 3570,50 zł brutto, czyli o ponad 1200 zł mniej niż płaca minimalna. Przedstawiciele doktorantów domagają się podwyżek i wskazują, że Polska należy do państw europejskich oferujących młodym naukowcom najniższe świadczenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Ile wynosi stypendium doktoranckie na początku kształcenia, a ile po ocenie śródokresowej.
- Jak jego wysokość oceniają sami doktoranci i dlaczego domagają się podwyżek.
- Jak wsparcie dla młodych naukowców w Polsce wygląda na tle innych państw.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
W Polsce kształci się obecnie około 20 tys. doktorantów, w tym 10,1 tys. kobiet. Najliczniejsze grupy stanowią osoby zajmujące się naukami ścisłymi i przyrodniczymi (24,5 proc.) oraz inżynieryjno-technicznymi (24,1 proc.). Kolejne pod względem popularności są nauki społeczne (18,5 proc.) oraz nauki medyczne i nauki o zdrowiu (14 proc.).
Tak wynika z najnowszych danych GUS dotyczących roku akademickiego 2025/2026.
Szkoły doktorskie zmieniły zasady kształcenia
Od roku akademickiego 2019/2020 w Polsce funkcjonują szkoły doktorskie, które zastąpiły stopniowo wygaszany system studiów doktoranckich. Reforma zmieniła przede wszystkim zasady finansowania młodych naukowców.
Każdy doktorant kształcący się w szkole doktorskiej, który spełnia warunki ustawowe, otrzymuje gwarantowane stypendium. Jego wysokość jest powiązana z minimalnym wynagrodzeniem profesora uczelni publicznej. Przed oceną śródokresową wynosi co najmniej 37 proc. tej kwoty, a po jej pozytywnym przejściu – 57 proc.
Przed reformą studia doktoranckie swoją formułą przypominały studia licencjackie czy magisterskie. Stypendium nie przysługiwało wszystkim, a jego otrzymanie zależało m.in. od wyników w nauce i zasad obowiązujących na danej uczelni.
W ostatnich latach w Polsce funkcjonowały równolegle dwa systemy. Doktoranci szkół doktorskich otrzymywali stypendia na nowych zasadach, podczas gdy uczestnicy wygaszanych studiów doktoranckich nie mieli takiej gwarancji.
Polska wśród państw z najniższymi świadczeniami
W 2026 r. minimalne wynagrodzenie profesora wynosi 9650 zł brutto. Oznacza to, że ustawowe stypendium doktoranckie przed oceną śródokresową wynosi 3570,50 zł brutto, a po jej pozytywnym przejściu – 5500,50 zł brutto.
Tymczasem płaca minimalna w 2026 r. wynosi 4806 zł brutto. Początkujący doktorant otrzymuje więc stypendium niższe od niej o 1235,50 zł, czyli niemal 26 proc.
W europejskich porównaniach Polska również wypada słabo. Zestawienie przygotowane przez Europejską Radę Doktorantów i Młodych Naukowców (Eurodoc) obejmuje dane z lat 2024–2025 dotyczące 27 państw europejskich, w których możliwe było ustalenie reprezentatywnego poziomu wynagrodzenia lub stypendium doktorantów rozpoczynających kształcenie.
W tym zestawieniu Polska zajmuje piąte miejsce od końca. Roczne świadczenie wynosiło wówczas równowartość około 9,6 tys. euro. Niższe wartości odnotowano tylko w Ukrainie, na Węgrzech, w Bułgarii i Rumunii. Jeśli pominiemy Ukrainę, poniżej Polski pozostają trzy państwa.
Dla porównania w Czechach roczne świadczenie wynosiło około 12,4 tys. euro, a na Słowacji 13,2 tys. euro. Na przeciwnym końcu zestawienia znalazły się Dania, Niemcy i Belgia, gdzie roczne kwoty przekraczały 50 tys. euro.
Trzeba jednak pamiętać, że Eurodoc zestawia różne systemy finansowania doktorantów. W części państw otrzymują oni stypendia, w innych są zatrudnieni na uczelniach. Dane nie uwzględniają także wszystkich różnic w kosztach utrzymania, podatkach i uprawnieniach pracowniczych.
Niektóre uczelnie dopłacają z własnych pieniędzy
– Jeśli chcemy doktorantów w Polsce traktować podmiotowo, to obecna wysokość stypendiów nie jest wystarczająca – uważa Agata Kempa, doktorantka Uniwersytetu Jagiellońskiego i prezeska Towarzystwa Doktorantów UJ.
Na Uniwersytecie Jagiellońskim kształci się ponad 1,4 tys. doktorantów. To druga pod względem liczby doktorantów uczelnia w Polsce.
Agata Kempa przypomina, że przez pierwsze dwa lata, do oceny śródokresowej, doktoranci otrzymują świadczenie znacznie niższe od płacy minimalnej, chyba że uczelnia zdecyduje się je podwyższyć.
Część szkół wyższych korzysta z takiej możliwości. Dodatkowe wsparcie oferują m.in. Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski, Politechnika Gdańska, Politechnika Wrocławska oraz wybrane uczelnie przyrodnicze. Wysokość i warunki przyznawania świadczeń różnią się jednak między instytucjami.
– Ustawa obliguje uczelnie do wypłacania stypendium w minimalnej kwocie. To 3570,50 zł brutto. Uniwersytet Jagielloński podwyższył tę kwotę do 4 tys. zł. Jednak takich dodatkowych pieniędzy UJ na ten moment nie zapewnia już doktorantom, którzy przeszli ocenę śródokresową – tłumaczy Agata Kempa.
Od roku akademickiego 2026/2027 Uniwersytet Jagielloński podwyższył stypendium przed oceną śródokresową do 4 tys. zł brutto. Na Uniwersytecie Warszawskim wynosi ono 4346 zł brutto.
Przykłady te pokazują, że uczelnie mogą zwiększać wysokość świadczeń ponad ustawowe minimum. Nie wszystkie mają jednak takie same możliwości finansowe.
Agata Kempa uważa, że stypendium doktoranckie powinno być przynajmniej równe pensji minimalnej.
– Ważne, by pieniądze zwiększyć w całej akademii, by pójście na doktorat było początkiem atrakcyjnej ścieżki zawodowej – przekonuje nasza rozmówczyni.
Doktorat to nie tylko pisanie rozprawy
– Jednocześnie ustawa, która wprowadziła szkoły doktorskie, sprawiła, że tych doktorantów jest znacząco mniej, a oni są o wiele mocniej związani z uczelnią, która nakłada na nich konkretne wymagania, do których należą przede wszystkim realizacja programu kształcenia oraz indywidualnego planu badawczego; w wielu szkołach doktorskich trzeba również odbywać praktyki zawodowe – przypomina Agata Kempa.
Prezeska Towarzystwa Doktorantów UJ podkreśla, że zakres obowiązków zależy od dyscypliny naukowej i konkretnej szkoły doktorskiej.
– Doktoranci biorą udział w obowiązkowych wykładach i ćwiczeniach, gdzie my się uczymy. Do tego dochodzi praktyka dydaktyczna, kiedy sami uczymy studentów – wylicza.
Na tym obowiązki się nie kończą. W zależności od dziedziny dochodzą praca w laboratoriach, kwerendy, badania terenowe, konferencje naukowe, również zagraniczne, oraz przygotowywanie samej rozprawy doktorskiej.
W jej ocenie bardzo trudno połączyć te działania z dodatkową pracą, jeśli chce się rzetelnie realizować obowiązki doktoranta. Niskie stypendia sprawiają jednak, że dla części młodych naukowców dodatkowe zatrudnienie staje się koniecznością.
Akademik może zmienić sytuację finansową doktoranta
Na rzeczywistą wartość stypendium wpływają również koszty utrzymania, zwłaszcza mieszkania. Dlatego duże znaczenie ma dostęp do uczelnianych akademików.
– Inna sytuacja jest, kiedy doktorant musi wydać trzy tysiące złotych na wynajem mieszkania, czyli niemal całe swoje stypendium, a inna, kiedy zapłaci tysiąc złotych na akademik – mówi Agata Kempa.
Z perspektywy doktorantów ważne jest także wsparcie w prowadzeniu często kosztownych badań oraz finansowanie udziału w międzynarodowych konferencjach. Niekiedy młodzi naukowcy muszą wykładać pieniądze z własnej kieszeni. Nawet jeśli uczelnia zwraca im część środków, najpierw muszą samodzielnie pokryć wydatki. Nie wszystkich na to stać.
Doktoranci proponują zmianę przepisów
– Wysokość stypendiów doktoranckich wciąż wymaga poprawy, ale warto spojrzeć na nią w szerszej perspektywie. Przed reformą, na dawnych studiach doktoranckich, stypendium nie było gwarantowane, otrzymywała je tylko część doktorantów, a jego wysokość zależała od decyzji uczelni – zauważa mgr Michał Petka, rzecznik prasowy Krajowej Reprezentacji Doktorantów.
Jego zdaniem wprowadzenie powszechnego stypendium było istotną zmianą na lepsze. Nie oznacza to jednak, że obecny poziom świadczeń jest wystarczający.
Krajowa Reprezentacja Doktorantów uważa, że osoba prowadząca badania naukowe w szkole doktorskiej powinna otrzymywać świadczenia co najmniej na poziomie najniższego wynagrodzenia w kraju.
Organizacja proponuje zmianę art. 209 ust. 4 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Obecny mechanizm powiązania stypendiów z wynagrodzeniem profesora miałby zostać zachowany, ale uzupełniony o dodatkowe gwarancje.
– Przed oceną śródokresową stypendium wynosiłoby 37 proc. wynagrodzenia profesora, ale nie mniej niż płaca minimalna. Po ocenie śródokresowej wynosiłoby 57 proc. wynagrodzenia profesora, ale nie mniej niż przeciętne wynagrodzenie z trzeciego kwartału poprzedniego roku, które w 2025 r. wyniosło 8771,70 zł – tłumaczy mgr Michał Petka.
W praktyce proponowany mechanizm podniósłby minimalne świadczenie przed oceną śródokresową do 4806 zł brutto, a po niej – do co najmniej 8771,70 zł brutto, przy zastosowaniu danych i stawek obowiązujących w 2026 r.
W jego ocenie takie rozwiązanie zachowuje sprawdzony mechanizm powiązania z wynagrodzeniem profesora, a jednocześnie zapewnia stabilność i przewidywalność zarówno doktorantom, jak i uczelniom.
– Podobny kierunek obrały niedawno Czechy, które od września 2025 r. gwarantują nowym doktorantom stacjonarnym świadczenie w wysokości co najmniej 1,2 płacy minimalnej, rosnące automatycznie wraz z nią – zauważa rzecznik prasowy Krajowej Reprezentacji Doktorantów.
W czeskim systemie gwarantowany dochód doktoranta może jednak obejmować nie tylko stypendium, ale również wynagrodzenie za pracę badawczą związaną z przygotowaniem doktoratu.
Wyższe stypendia mają przyciągnąć lepszych kandydatów
– W przypadku doktorantów mamy do czynienia z diabelskim kręgiem – tłumaczy dr Marcin Kędzierski z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, ekspert Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego.
Jego zdaniem niskie stypendia zniechęcają część dobrze przygotowanych absolwentów do kariery naukowej, ponieważ w innych sektorach mogą liczyć na wyższe wynagrodzenia. Kędzierski krytycznie ocenia również konsekwencje konieczności łączenia doktoratu z pracą zarobkową.
– Te osoby muszą łączyć studia z pracą, żeby się utrzymać. Nie mając najwyższych kompetencji, dodatkowo nie mogą poświęcić w pełni swojego czasu na naukę, przez co osiągają marne wyniki. A tym samym nie dają podstaw do tego, by płacić im więcej – uważa dr Marcin Kędzierski.
Jego zdaniem należy ten zaklęty krąg przeciąć i sprawić, by stypendia były wyższe.
– To pozwoliłoby ściągnąć lepszych kandydatów, którzy mogliby poświęcić więcej czasu nauce. Osiągaliby lepsze wyniki, a my mielibyśmy poczucie, że te pieniądze zostały w dobry sposób wykorzystane – tłumaczy ekspert.
Nie tylko pieniądze. Problemem jest też kultura organizacyjna
W ocenie eksperta z Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie doktoranci na początku swojej ścieżki zawodowej powinni otrzymywać stypendia na poziomie porównywalnym z wynagrodzeniem, jakie mogliby uzyskać po studiach w dużych firmach działających w miastach akademickich.
– Dziś taki absolwent może liczyć na około 7 tys. zł brutto. Zatem wysokość stypendium powinna być przynajmniej z tym porównywalna – uważa dr Marcin Kędzierski.
W jego ocenie wysokość stypendium nie powinna być różnicowana między dyscyplinami nauki, którymi zajmują się młodzi naukowcy.
Dr Marcin Kędzierski zwraca uwagę, że problemem są nie tylko pieniądze, ale także kultura organizacyjna, która panuje na uczelniach.
– Dziś trudno się spodziewać, aby w sytuacji, kiedy mamy tak kiepską kulturę organizacyjną, można było oczekiwać, aby pracownicy uczelni mieli wystarczające kompetencje, czas i ochotę na to, aby dbać o rozwój młodych naukowców – mówi dr Marcin Kędzierski.
Jego zdaniem samo podwyższenie stypendiów nie wystarczy więc do poprawy jakości kształcenia doktorantów. Znaczenie mają również warunki pracy, dostępność opieki naukowej i sposób funkcjonowania uczelni.
Główne wnioski
- Stypendium doktoranckie przed oceną śródokresową jest niższe od płacy minimalnej. W 2026 r. wynosi co najmniej 3570,50 zł brutto, podczas gdy minimalne wynagrodzenie za pracę to 4806 zł brutto. Różnica sięga 1235,50 zł. Po pozytywnej ocenie śródokresowej ustawowe stypendium wzrasta do 5500,50 zł brutto.
- Polska znajduje się wśród państw europejskich oferujących doktorantom najniższe świadczenia. Według raportu Eurodoc, opartego na danych z lat 2024–2025, zajmuje piąte miejsce od końca wśród 27 uwzględnionych państw. Niższe świadczenia odnotowano w Ukrainie, Rumunii, Bułgarii i na Węgrzech. Porównanie wymaga jednak uwzględnienia różnic między systemami stypendialnymi a zatrudnieniem doktorantów.
- Przedstawiciele doktorantów domagają się ustawowych gwarancji wyższych świadczeń. Proponują, by stypendium przed oceną śródokresową nie było niższe od płacy minimalnej, a po niej – od przeciętnego wynagrodzenia z trzeciego kwartału poprzedniego roku. Eksperci zwracają uwagę, że dla atrakcyjności kariery naukowej znaczenie mają także warunki prowadzenia badań, dostępność mieszkań i kultura organizacyjna uczelni.