Kategoria artykułu: Świat

Pracowała przy śmigłowcach, zostanie prezydentką Niemiec. Czy Ilse Aigner będzie przyjaciółką Polski?

Skłócona koalicja rządowa w Berlinie zdołała porozumieć się przynajmniej w jednej kwestii: w fotelu prezydenckim po raz pierwszy zasiądzie kobieta. Po objęciu urzędu Ilse Aigner będzie musiała zmierzyć się z rosnącymi wpływami radykałów z AfD, a także pomóc Niemcom odnaleźć się w nowej rzeczywistości geopolitycznej.

Ilse Aigner z chadeckiej CSU ma już zapewnioną większość w Zgromadzeniu Federalnym i na początku 2027 roku najprawdopodobniej zostanie pierwszą w historii kobietą na stanowisku prezydenta Niemiec.  Fot. CLEMENS BILAN/EPA/PAP

Z tego artykułu dowiesz się…

  1. Kim jest Ilse Aigner, która najprawdopodobniej zostanie pierwszą kobietą na stanowisku prezydenta Niemiec?
  2. Co prezydent Niemiec ma tak naprawdę do powiedzenia w relacjach z kanclerzem i jego rządem?
  3. Co Ilse Aigner mówi o Polsce i co jej prezydentura może oznaczać dla relacji na linii Warszawa-Berlin?
Loading the Elevenlabs Text to Speech AudioNative Player...

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Ilse Aigner jest o krok od tego, by stać się pierwszą kobietą w historii, która obejmie urząd prezydenta Niemiec. Cieszy się przy tym szerokim poparciem zarówno rządzących konserwatystów z bloku CDU/CSU, socjaldemokratów, jak i opozycyjnych Zielonych.

Prawdziwie bawarska kariera polityczna

61-letnia polityk dorastała w Feldkirchen-Westerham w Górnej Bawarii jako najmłodsza z czterech córek w rodzinie prowadzącej firmę z branży elektronicznej. Sama jest z wykształcenia technikiem radiowo-telewizyjnym oraz elektrotechnikiem. Od 1990 do 1994 roku pracowała w europejskim gigancie lotniczym Eurocopter (obecnie Airbus), gdzie zajmowała się projektowaniem instalacji elektrycznych do śmigłowców.

Do CSU, bawarskiej partii siostrzanej niemieckiej chadecji, należy od 1985 roku. W 1993 roku bezskutecznie ubiegała się w lokalnych strukturach partii o nominację na urząd burmistrza rodzinnego Feldkirchen-Westerham. Po latach wspominała, że jej kandydatura budziła wówczas zastrzeżenia ze względu na to, że była niezamężna. Niemniej jednak rok później uzyskała mandat do bawarskiego Landtagu, a w 1998 roku zasiadła w ogólnokrajowym Bundestagu. Od 2008 do 2013 roku pełniła funkcję ministry żywności, rolnictwa i ochrony konsumentów w pierwszym i drugim rządzie Angeli Merkel.

Facebook na celowniku

Na tym stanowisku ostro sprzeciwiała się m.in. planom Facebooka dotyczącym udostępniania danych użytkowników bez ich zgody. W 2010 roku usunęła nawet własne konto na tej platformie, argumentując, że standardy ochrony prywatności w serwisie wciąż pozostają niewystarczające.

Od 2011 roku stoi na czele struktur CSU w Górnej Bawarii. Dwa lata później Aigner wróciła z Berlina na stałe do Monachium, obejmując stanowisko wicepremierki i ministry gospodarki Bawarii. Już wtedy mówiło się o niej jako o potencjalnej następczyni wieloletniego premiera tego landu Horsta Seehofera. Ostatecznie jednak schedę po nim przejął Markus Söder, pozostający do dziś jednym z najważniejszych polityków w kraju, natomiast Aigner w 2018 roku objęła funkcję przewodniczącej bawarskiego parlamentu. Zdobyła wtedy aż 198 z 205 głosów, chociaż jej partia dysponowała w tej izbie zaledwie 85 mandatami.

Zesłanie do Berlina?

To właśnie Söder wyrósł później na głównego orędownika jej prezydenckiej kandydatury, chcąc najpewniej już na dobre pozbyć się politycznej konkurentki ze swojego regionu. Kanclerz Friedrich Merz początkowo zwlekał z udzieleniem jej poparcia, ponieważ w jego otoczeniu wciąż dyskutowano nad możliwymi alternatywami z ramienia partii-matki CDU. Jednak oficjalna decyzja chadeków, ogłoszona 9 listopada, ostatecznie zatwierdziła kandydatkę Södera. Tym samym polityk bawarskiej CSU po raz pierwszy w historii ma szansę na objęcie prezydentury całego kraju.

Ogłaszając swoją kandydaturę, Aigner zapowiedziała, że w kontaktach z wyborcami postawi na prosty i zrozumiały język. Podkreśliła również konieczność dotarcia do obywateli, którzy czują się politycznie wykluczeni. W domyśle chodziło jej o tę część elektoratu, którą coraz skuteczniej przeciąga na swoją stronę AfD. W przeszłości Aigner nie unikała jednak stanowczych starć z politykami tej formacji. W lipcu 2025 roku, po wielokrotnych upomnieniach, wyłączyła mikrofon przewodniczącej klubu AfD w bawarskim parlamencie, Katrin Ebner-Steiner. A przed kilkoma dniami odrzuciła zaproszenie do zaprezentowania swojej kandydatury przed członkami tego ugrupowania. Była to odpowiedź na deprecjonujące komentarze jednego z czołowych działaczy partii na temat jej nominacji.

Co wolno prezydentowi w Niemczech

Aby partyjna nominacja przerodziła się w mandat prezydencki, Aigner musi jeszcze wygrać tajne głosowanie zaplanowane na 30 stycznia 2027 roku. W odróżnieniu od Polski i większości państw europejskich prezydent Niemiec nie jest wyłaniany w wyborach powszechnych. Głowę państwa wybiera Zgromadzenie Federalne (Bundesversammlung), w którego skład wchodzi 630 posłów do Bundestagu oraz 630 delegatów wskazanych przez parlamenty krajów związkowych. Co ciekawe, w tej drugiej grupie nie muszą wcale znajdować się zawodowi politycy. Delegatami często zostają znane osobistości ze świata kultury, nauki, sportu czy życia kościelnego.

Głosowanie nie powinno przynieść żadnych niespodzianek, gdyż obecnie większość w Zgromadzeniu posiadają partie rządzące. Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, Aigner rozpocznie swoją pięcioletnią kadencję 19 marca, zastępując na stanowisku Franka-Waltera Steinmeiera, który już nie może ubiegać się o trzecią kadencję z rzędu.

Mając w pamięci tragiczne doświadczenia Republiki Weimarskiej, twórcy powojennej konstytucji Niemiec celowo ograniczyli władzę prezydencką. Prezydent reprezentuje państwo, podpisuje ustawy oraz formalnie powołuje kanclerza i ministrów. Prowadzenie zasadniczej polityki państwa, w tym polityki zagranicznej, pozostaje jednak w gestii kanclerza i jego gabinetu. Rola prezydenta nabiera znacznie większego znaczenia w okresach politycznego przesilenia, gdy przykładowo rozpadają się większości parlamentarne. W grudniu 2024 roku Steinmeier rozwiązał Bundestag na wniosek Olafa Scholza po tym, jak kanclerz przegrał głosowanie nad wotum zaufania. Przed podjęciem tej decyzji skonsultował się z partiami politycznymi i uznał, że żaden alternatywny rząd nie byłby w stanie uzyskać większości w ówczesnym Bundestagu. Krok ten utorował drogę do wyborów w lutym 2025 roku, które z kolei wyniosły do władzy obecnego kanclerza Friedricha Merza.

Sumienie niemieckiego narodu

Niemiecka prezydentura daje też osobom sprawującym ten urząd potężną platformę do kształtowania ogólnokrajowej debaty oraz relacji dyplomatycznych. Kiedy w 1985 roku Richard von Weizsäcker określił klęskę nazistowskich Niemiec mianem wyzwolenia, jego słowa stały się kamieniem milowym w kształtowaniu zbiorowej pamięci narodu. Z kolei Joachim Gauck, były wschodnioniemiecki pastor i działacz prodemokratyczny, konsekwentnie wzywał Niemcy do wzięcia na siebie większej odpowiedzialności na arenie międzynarodowej.

Steinmeier objął ten urząd w 2017 roku z nieco innym bagażem doświadczeń. Jako jeden z czołowych prawników niemieckiej socjaldemokracji, były szef urzędu kanclerskiego Gerharda Schrödera i dwukrotny minister spraw zagranicznych w rządach Angeli Merkel, dysponował ogromnym doświadczeniem w polityce krajowej i zagranicznej. Jego dyplomatyczna spuścizna obejmuje m.in. doniosłe przyznanie się do błędu w niemieckiej polityce energetycznej: po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę oświadczył on, że wspieranie projektu Nord Stream 2 było pomyłką, a ostrzeżenia płynące z Europy Wschodniej zasługiwały na znacznie większą uwagę. Z kolei w kwietniu 2023 roku w Warszawie poprosił o przebaczenie za niemieckie zbrodnie. Historyczną odpowiedzialność swojego kraju wprost powiązał wtedy z koniecznością wspierania Ukrainy ramię w ramię z Polską.

Aigner a sprawa polska

W kwestii relacji Niemiec z Polską Aigner wielokrotnie prezentowała swoje stanowisko, łącząc w nim uznanie historycznej odpowiedzialności z poparciem dla dalszego zacieśniania współpracy gospodarczej oraz tej w dziedzinie bezpieczeństwa. W styczniu 2023 roku wzięła udział w uroczystościach upamiętniających ofiary nazistowskich Niemiec na monachijskim cmentarzu Perlacher Forst. Zwracając się do polskiego konsula generalnego i krewnych ofiar, zobowiązała się nigdy nie zapomnieć o spustoszeniu Polski przez Niemcy oraz o zbrodniach popełnionych na Polakach.

Bliskie partnerstwo i przyjaźń obu krajów nazwała wielkim osiągnięciem na drodze do pojednania, za co podziękowała polskiemu narodowi. Kwestie bezpieczeństwa to kolejny obszar, w którym jej poglądy wyraźnie pokrywają się ze stanowiskiem Warszawy. W grudniu 2021 roku stanowczo potępiła działania białoruskiego prezydenta Alaksandra Łukaszenki, który wykorzystywał migrantów do wywierania presji na granice Polski, Litwy i Łotwy. Zaapelowała wówczas o zjednoczoną reakcję całej Unii Europejskiej. Z kolei podczas spotkania w marcu 2025 roku z polskim chargé d’affaires w Berlinie Janem Tombińskim otwarcie poparła decyzję Warszawy, by uczynić bezpieczeństwo głównym priorytetem polskiej prezydencji w Radzie UE.

A co z Rosją?

Jej podejście do relacji niemiecko-rosyjskich ewoluowało wraz ze zmianami zachodzącymi w głównym nurcie niemieckiej polityki. Jeszcze w 2015 roku, pełniąc funkcję ministry gospodarki Bawarii, wzywała do niezwłocznego zniesienia sankcji wobec Rosji po wdrożeniu porozumienia pokojowego Mińsk II dla wschodniej Ukrainy, powołując się przy tym na interesy bawarskiego biznesu. 10 lat później, podczas wizyty w Kijowie i Buczy w czerwcu 2025 roku, apelowała już jednak o dalsze wsparcie dla Ukrainy. Kategorycznie odrzuciła także możliwość zawarcia pokoju na warunkach podyktowanych przez Moskwę i zażądała surowego rozliczenia zbrodni wojennych.

Jej ostatnie wystąpienia pozwalają zatem przypuszczać, że jako prezydent byłaby wyczulona na polskie obawy dotyczące bezpieczeństwa, a także gotowa do zdecydowanego wspierania Ukrainy. Jej praktyczny wkład w politykę zagraniczną opierałby się jednak głównie na wizytach państwowych, ważnych przemówieniach i rozwoju bezpośrednich relacji dyplomatycznych. Kwestie takie jak polityka sankcyjna, pomoc wojskowa czy negocjowanie umów dwustronnych pozostałyby zasadniczo w gestii rządu federalnego, na którego czele od maja 2025 r. stoi Friedrich Merz.

Główne wnioski

  1. Bawarska polityk Ilse Aigner z chadeckiej CSU ma już zapewnioną większość w Zgromadzeniu Federalnym i na początku 2027 roku może zostać pierwszą w historii kobietą na stanowisku prezydenta Niemiec.
  2. Choć realnie polityką państwa kieruje kanclerz Friedrich Merz, prezydent Niemiec odgrywa istotną rolę podczas kryzysów parlamentarnych oraz kształtuje debatę publiczną i dyplomację historyczną jako pewnego rodzaju „sumienie narodu”.
  3. Aigner łączy poczucie historycznej odpowiedzialności wobec Warszawy ze zbieżnym spojrzeniem na bezpieczeństwo granic UE, odrzuceniem ustępstw wobec Rosji oraz zdecydowanym poparciem dla Ukrainy.
Artykuł opublikowany w wydaniu nr 625
Strona główna Świat Pracowała przy śmigłowcach, zostanie prezydentką Niemiec. Czy Ilse Aigner będzie przyjaciółką Polski?