Jak Kurdowie podbijają turecką Süper Lig i komu to przeszkadza. Amedspor to coś więcej niż klub piłkarski
Kilkudziesięciomilionowa społeczność Kurdów nie może doczekać się swojego państwa, a elementy tworzące tożsamość i poczucie przynależności znajduje m.in. w futbolu. W tym sezonie w tureckiej Süper Lig kurdyjski Amedspor rzucił wyzwanie tamtejszym potentatom.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego Amedspor jest uznawany przez Kurdów za ich najważniejszą drużynę piłkarską.
- Jaka jest struktura właścicielska Amedsporu.
- Jak bardzo napięcia turecko-kurdyjskie są widoczne przy okazji meczów i działalności Amedsporu.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Amed SK, nazywany też Amedsporem, robi furorę w lidze tureckiej. Przed listopadową przerwą na mecze reprezentacji zajmował trzecie miejsce w tabeli. Ustępował jedynie Trabzonsporowi i Galatasaray, wyprzedzając innych gigantów ze Stambułu: Beşiktaş i Fenerbahçe. W dodatku z Galatą stoczył porywający bój, zakończony porażką 3:4.
– Amedspor jest tak kurdyjskim klubem, jak tylko może być. Wystarczy spojrzeć na samą nazwę, by dostrzec polityczny manifest. Diyarbakir, miasto, z którego pochodzi drużyna, po kurdyjsku nazywa się Amed. To jedna z niewielu drużyn w Turcji, która posługuje się kurdyjską, a nie turecką nazwą. Kurdyjska tożsamość jest widoczna również w barwach klubu, hasłach pojawiających się na trybunach i całej atmosferze wokół niego. Amedspor od lat jest czymś więcej niż drużyną piłkarską. W istocie stał się symbolem przynależności i dumy całej społeczności – mówi XYZ Filip Cieśliński, obserwator tureckiego futbolu.
Amedspor jak drużyna narodowa
Dla nacjonalistycznej części środowiska piłkarskiego w Turcji udane występy Amedsporu są zapewne głęboko frustrujące.
– Amedspor w Süper Lig jest emanacją turecko-kurdyjskich napięć. Wszystko widać tam jak w soczewce, bo konflikty między tymi dwiema społecznościami przenoszą się bezpośrednio na świat futbolu. Szczególnie mocno było to widoczne w rywalizacji z Bursasporem, klubem o silnych nacjonalistycznych i antykurdyjskich nastrojach. Te napięcia objawiały się nie tylko na trybunach, ale również w zachowaniu kibiców, piłkarzy i działaczy. Do dziś Amedspor jest na wielu stadionach witany wyjątkowo nieprzyjemnie, a jego mecze mają znaczenie znacznie wykraczające poza sportową rywalizację – wyjaśnia Filip Cieśliński.
Kurdowie, którzy tworzą największy naród bez własnego państwa na świecie, nie mają własnej reprezentacji w FIFA. Ale mają inną opcję.
– Amedspor jest traktowany trochę jak kurdyjska reprezentacja. I to nie tylko w wymiarze regionalnym, ale wręcz globalnym. Klub ma ogromne znaczenie dla Kurdów mieszkających nie tylko w Turcji, lecz także w różnych częściach świata. Jego struktura również jest wyjątkowa – zwraca uwagę rozmówca XYZ.
Za klubem nie stoi jeden właściciel, ale stowarzyszenie skupiające wielu członków, którzy wybierają prezesa i współtworzą klub, analogicznie jak w Realu Madryt czy Barcelonie. Pieniądze na rozwój drużyny pochodzą od lokalnych przedsiębiorców, sponsorów, ale też z darowizn bogatych Kurdów z całego świata. To pokazuje, jak wielkie emocje i nadzieje wiążą się z tym zespołem.
Stadion, kibice oraz polski wątek
Nie jest tajemnicą, że tureccy kibice uchodzą za najbardziej żywiołowych w europejskich ligach. Jak na ich tle wypada ekspresja Kurdów?
– Stadion w Diyarbakirze to miejsce niezwykle trudne dla każdego przyjezdnego zespołu. Jest bardzo żywy, głośny, a kibice znajdują się wyjątkowo blisko boiska. Nie przypomina klasycznego europejskiego obiektu, na którym każdy siedzi spokojnie na przypisanym miejscu. Tam ludzie stoją przy murkach, wiszą na ogrodzeniach, są ściśnięci znacznie bardziej, niż sugerowałby układ krzesełek. Do tego dochodzi ogromna temperatura i atmosfera, którą trudno porównać z czymkolwiek innym. Widać, że dla lokalnej społeczności każdy mecz Amedsporu jest wielkim świętem, a zwycięstwa mają znaczenie nie tylko sportowe, ale również symboliczne – tłumaczy Filip Cieśliński.
W Amedsporze można znaleźć także... akcent z polskiej Ekstraklasy. Od czerwca br. ten zespół prowadzi Besnik Hasi, albański szkoleniowiec, który swego czasu wprowadził Legię Warszawa do fazy grupowej Ligi Mistrzów.
– To, że Amedspor jest obecnie tak wysoko w tabeli, to nie przypadek. To bardzo charakterystycznie grająca drużyna: szybka w doskoku, agresywna, z mocnymi kontratakami. Widać w niej ambicję piłkarzy i znakomitą pracę trenera. Prawdopodobnie w dłuższej perspektywie nie będzie w stanie utrzymać takiego tempa i na stałe rywalizować z trzema czy czterema najmocniejszymi klubami ligi, bo potencjał kadrowy jest jednak ograniczony. Ale na dziś oglądanie Amedsporu to prawdziwa przyjemność. To zespół, który ma swój styl, własną tożsamość i energię, której nie da się sprowadzić wyłącznie do piłkarskich umiejętności – ocenia Filip Cieśliński.
Sukces sportowy i transferowe ambicje
Latem w Turcji na rynku transferowym kluby inwestowały z rozmachem. Leandro Trossard, Dušan Vlahović, Romelu Lukaku, Mason Greenwood czy Rafael Leão wzmocnili kluby ze Stambułu, a Mohamed Salah dołączył do Trabzonsporu. Polityka kadrowa Kurdów jest z kolei może mniej spektakularna, ale z całą pewnością przemyślana.
– Amedspor od dwóch-trzech sezonów budował drużynę z myślą o awansie do Süper Lig. Udało się stworzyć naprawdę solidną kadrę, a później sprowadzić kilka głośnych nazwisk. Największym transferem jest Gift Orban, napastnik, który regularnie trafiał do siatki w Belgii, ale w zespole są też inni gracze z poważnym piłkarskim CV, tacy jak Dia Saba czy Simon Banza. Łączne wydatki transferowe mogły sięgnąć nawet 20–30 mln euro. Oczywiście budżet Amedsporu nie może konkurować z finansowymi możliwościami Galatasaray czy Fenerbahçe, ale klub ma inne atuty: ogromną energię lokalnej społeczności, bardzo trudny teren i zespół, który został dobrze poukładany taktycznie – mówi Filip Cieśliński.
Budżet płacowy Amedsporu wynosi prawdopodobnie kilkanaście, a być może nawet 20 mln euro. Tyle że porównaniu z Galatasaray, które potrafi przeznaczyć podobną kwotę na wynagrodzenie jednego zawodnika, to zupełnie inna skala finansowa. Mimo to Amedspor potrafił zbudować konkurencyjny zespół i nawiązać walkę z największymi klubami ligi. Opcja obowiązkowego wykupu Gifta Orbana za 3 mln euro została aktywowana po tym, jak zawodnik – w czasie gdy grał w Amed SK z Hoffenheim, który go wypożyczył – zdobył 10 bramek w Süper Lig. Przed przerwą na kadrę przewodził klasyfikacji strzelców, wyprzedzając takie tuzy jak Mohamed Salah, Victor Osimhen czy Dušan Vlahović.
Kiedy wrzało?
O tym, jak ważna jest w klubie tożsamość, świadczą liczne incydenty.
W Turcji zawsze przed meczami jest odgrywany hymn narodowy. Gdy prezes Amedsporu nie wstał podczas hymnu, wywołał wściekłość wielu obserwatorów tureckiej piłki. Gdy w Turcji było obchodzone Święto Republiki, Amedsporjako jedyny klub Süper Lig nie opublikował w social mediach okolicznościowego wpisu, który miał upamiętnić Mustafę Kemala Atatürka, słynnego tureckiego przywódcę i reformatora.
Choć obecnie stosunek wielu tureckich kibiców do Amedsporu bywa bardzo sceptyczny, w przeszłości dochodziło do prawdziwej eskalacji w tych relacjach.
– Deniz Naki był jednym z najbardziej wyrazistych symboli kurdyjskiej tożsamości Amedsporu. W Niemczech grał nawet w drugiej lidze. Tymczasem Amedspor go ściągnął, choć sam był jeszcze na trzecim poziomie rozgrywkowym. Naki był wówczas prawdopodobnie najbardziej rozpoznawalnym kurdyjskim piłkarzem na świecie. To nie był zwykły transfer sportowy. Owa transakcja miała również wymiar symboliczny i polityczny. Naki zresztą sam bardzo otwarcie wypowiadał się na tematy kurdyjskie, czym zaskarbił sobie sympatię kibiców – przypomina rozmówca XYZ.
Naki w mocnych słowach potępiał działania tureckiej armii, z aprobatą wypowiadał się również o Partii Pracujących Kurdystanu. Mowa o organizacji polityczno-wojskowej, którą przez lata określano w mediach jako bojówkę lub ugrupowanie separatystyczne. W dodatku Turcja i część świata zachodniego wpisali ją na listę organizacji terrorystycznych. W 2025 roku Partia Pracujących Kurdystanu przestała istnieć. Przed siedmiu laty podczas spotkania trzeciej ligi tureckiej między Amedsporem a Sakaryasporem doszło do skandalu. Piłkarz kurdyjskiej drużyny, Mansur Çalar, wyszedł na murawę z... żyletką, którą ranił jednego z rywali.
Jak widać, mimo że w tureckiej polityce prezydent Recep Tayyip Erdoğan, notabene wielki fan futbolu, potrafił w sposób pragmatyczny pozyskiwać część kurdyjskiego elektoratu, by móc dalej rządzić krajem, to w piłce animozje turecko-kurdyjskie wciąż są obecne. A Amed SK gra na nosie w szczególności tureckim nacjonalistom, którzy go nienawidzą.
Główne wnioski
- Dla Kurdów Amedspor jest czymś znacznie więcej niż klubem piłkarskim – to jeden z najważniejszych symboli ich narodowej tożsamości i wspólnoty. Znaczenie ma już sama nazwa drużyny, nawiązująca do kurdyjskiego określenia Diyarbakiru, czyli miasta będącego ważnym ośrodkiem kurdyjskiej kultury. Kurdyjski charakter klubu podkreślają również jego barwy, symbole oraz hasła pojawiające się na trybunach. W kraju, w którym kurdyjska tożsamość przez lata spotykała się z ograniczeniami i niechęcią ze strony władz, Amedspor stał się przestrzenią do manifestowania odrębności narodowej. Dlatego jego sukcesy są odbierane jako powód do dumy nie tylko przez mieszkańców Diyarbakiru, ale również przez Kurdów rozsianych po całym świecie.
- Amedspor funkcjonuje w modelu stowarzyszeniowym, w którym nie ma jednego prywatnego właściciela kontrolującego klub. Tworzą go członkowie stowarzyszenia, którzy współdecydują o jego przyszłości, uczestniczą w zgromadzeniach i wybierają prezesa. Pod tym względem struktura przypomina rozwiązania znane z Realu Madryt czy FC Barcelony. Finansowanie drużyny opiera się przede wszystkim na wsparciu lokalnych przedsiębiorców i sponsorów, ale istotną rolę odgrywają również darowizny zamożnych Kurdów mieszkających w różnych zakątkach globu. Dzięki temu Amedspor może liczyć na wsparcie społeczności, dla której rozwój klubu ma znaczenie nie tylko sportowe, lecz także narodowe i symboliczne.
- Mecze Amedsporu od lat stają się areną napięć między Turkami a Kurdami, wykraczających daleko poza sportową rywalizację. Szczególnie burzliwe były spotkania z Bursasporem, klubem kojarzonym z tureckim nacjonalizmem i niechęcią wobec Kurdów. Kibice Amedsporu wielokrotnie spotykali się z wrogim przyjęciem na stadionach rywali, a drużynie regularnie ograniczano możliwość organizowania wyjazdów ze względu na obawy przed zamieszkami. Kontrowersje budziły również działania samych piłkarzy i działaczy klubu, którzy otwarcie manifestowali swoją kurdyjską tożsamość i dystans wobec tureckich symboli narodowych. Do najpoważniejszych incydentów należały zarówno prowokacje na tle narodowościowym, jak i brutalne zachowania na boisku, czego przykładem była sytuacja z Mansurem Calarem, który swego czasu podczas meczu ranił rywali żyletką.