Warszawskie Targi Sztuki. Anatomia podzielonego rynku
Jeden rynek, kilka światów. Wkróte rusza najstarsza impreza targowa poświęcona sztuce. Ponad 80 wystawców z Europy pokaże ponad tysiąc obiektów. Czego nie zobaczymy?
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak przez ponad dwie dekady zmieniały się Warszawskie Targi Sztuki i co te przemiany mówią o polskim kolekcjonerstwie.
- Jakie obiegi funkcjonują na polskim rynku sztuki i czym różnią się modele działalności galerii.
- Na których wystawców tegorocznych WTS warto zwrócić szczególną uwagę.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
W dniach 27–29 listopada w warszawskim EXPO XXI odbędzie się 23. edycja Warszawskich Targów Sztuki (WTS), najstarszej imprezy targowej poświęconej sztuce w Polsce. Organizatorzy zapowiadają ponad 80 wystawców z Polski i Europy oraz przeszło tysiąc obiektów. Obok galerii komercyjnych i antykwariatów stoiska zaprezentują domy aukcyjne, niezależni artyści, wydawnictwa oraz firmy związane z rynkiem sztuki. Program uzupełnią wystawy specjalne i panele dyskusyjne.
Ponad dwudziestoletnia historia targów, ich zmieniająca się oferta i struktura wystawców pozwalają prześledzić przemiany polskiego rynku sztuki, a także przyjrzeć się jego wewnętrznym podziałom. Te zaś nie zawsze są dostrzegalne dla osób dopiero wkraczających w jego struktury. Dla wielu z nich to właśnie Warszawskie Targi Sztuki stanowią pierwszy kontakt ze światem galerii i handlu dziełami sztuki. Dają jednak dość zniekształcony obraz znacznie szerszego rynku.
Od Karowej do EXPO XXI
Mam to szczęście, że wychowałam się w rodzinie antykwariuszy, a przemiany polskiego rynku sztuki obserwuję właściwie od dzieciństwa. W 1992 roku osobiście przecinałam wstęgę podczas otwarcia pierwszego antykwariatu mojego ojca. Jedenaście lat później byliśmy wśród wówczas dwudziestu kilku wystawców pierwszej edycji WTS, organizowanych przy ulicy Karowej, w dzisiejszej siedzibie domu aukcyjnego Rempex. Do dziś pamiętam nasze stoisko: znakomite meble, wysokiej klasy rzemiosło artystyczne i, jak mawia się w środowisku antykwariuszy, „kawał” obrazu.
Polski rynek sztuki rozkwitał, a wraz z nim rosły targi, które przeniosły się do prestiżowej przestrzeni Arkad Kubickiego przy Zamku Królewskim. Mimo listopadowej pluchy, zimna i śniegu przyciągały tłumy odwiedzających i kupujących.
Z czasem targi zaczęły się jednak zmieniać, niekoniecznie w dobrym kierunku. Stopniowo znikały wysokiej klasy meble i rzemiosło artystyczne. Ubywało interesujących obiektów sztuki dawnej, przybywało zaś malarstwa, często przeciętnej jakości. Coraz większą powierzchnię zajmowały galerie oferujące sztukę współczesną, choć niekoniecznie reprezentujące najciekawsze zjawiska artystyczne. Kiedy targi przeniosły się do hal EXPO XXI, antykwariaty stanowiły już niewielką część wystawców. Dziś, szczęśliwie dla miłośników sztuki dawnej, znajdziemy je przynajmniej w jednej alejce.
Jeden rynek, kilka obiegów
Skala WTS mogłaby sugerować, że wydarzenie stanowi reprezentatywny przekrój polskiego rynku. Wystarczy jednak porównać listę wystawców z innymi wydarzeniami, takimi jak Hotel Warszawa Art Fair, Art Warsaw czy kultowy już Warsaw Gallery Weekend, by przekonać się, jak mylne jest to wrażenie. Powtarzające się nazwy galerii można policzyć na palcach jednej ręki.
Osobny obieg tworzą największe polskie domy aukcyjne, których wyniki sprzedaży i rekordy cenowe regularnie trafiają na łamy mediów ekonomicznych. Rempex jest organizatorem targów, wśród wystawców znajdziemy również Agrę-Art, natomiast DESA Unicum i Polswiss Art pozostają poza tym wydarzeniem.
Polski rynek sztuki składa się zatem z kilku równoległych obiegów, które zaskakująco rzadko przecinają się pod względem oferowanych dzieł, artystów czy działających w nich podmiotów. Co ciekawe, przez długie lata również ich klientela stanowiła odrębne środowiska. I choć z czasem granice te zaczęły się zacierać, wciąż wiele osób zainteresowanych kupowaniem sztuki pierwsze kroki kieruje do domów aukcyjnych lub właśnie na WTS, znacznie rzadziej do galerii.
Trudno się temu dziwić. O rekordach aukcyjnych można przeczytać przy porannej kawie, przeglądając prasę ekonomiczną. O sukcesach polskich galerii i reprezentowanych przez nie artystów trzeba już poszukać informacji samodzielnie.
Galeria czy sklep ze sztuką?
Wśród tegorocznych wystawców WTS znajdziemy galerie o znakomitej, budowanej przez lata renomie. Należą do nich Galeria Waldemar Andzelm i poznańska Galeria Piekary, specjalizujące się w polskiej awangardzie i sztuce powojennej, czy łódzka Galeria Olimpus. To dobra okazja, by przekonać się, że dzieła klasyków polskiej sztuki XX wieku można kupować nie tylko na aukcjach.
Jakością aranżacji stoisk od lat wyróżnia się Galeria ESTA. Z powodzeniem zestawia twórczość klasyków, takich jak Stanisław Dróżdż, z pracami artystów kolejnych pokoleń, m.in. Łukasza Dziedzica. Warto odnotować również Cliché Gallery prowadzoną przez Karolinę Kliszewską, której wernisaże same w sobie bywają rodzajem performansu.
Zaskakuje zresztą, jak wiele galerii działa poza najbardziej rozpoznawalnym obiegiem polskiej sztuki współczesnej i najwyraźniej całkiem dobrze sobie radzi. Samo określenie „galeria sztuki” jest jednak wyjątkowo pojemne. Pod jednym szyldem mieszczą się podmioty prowadzące ambitne programy wystawiennicze, marszandzi, antykwariaty i sklepy z obrazami.
Co zatem odróżnia znaczną część galerii wystawiających się na WTS od tych, które spotykamy podczas Art Warsaw czy Warsaw Gallery Weekend? Przede wszystkim model działalności. Sprzedaż dzieł wybranych artystów i artystek oraz ich reprezentacja to dwie różne rzeczy. Ta druga oznacza długofalową pracę nad rozwojem kariery artystycznej, organizowanie wystaw, współpracę z osobami kuratorskimi i instytucjami, zabieganie o obecność dzieł w znaczących kolekcjach. To również uczestnictwo w międzynarodowych targach sztuki i budowanie rozpoznawalności poza granicami kraju. Przedsięwzięcie kosztowne, a jego efekty nie zawsze można od razu przeliczyć na liczbę sprzedanych obiektów. To robią galerie obecne na Art Warsaw czy Warsaw Gallery Weekend.
O czym rozmawiać na targach sztuki?
WTS również w tym roku będą towarzyszyć panele dyskusyjne. Choć zaproponowane tematy mogą zainteresować szeroką publiczność, w programie wydarzenia aspirującego do miana najważniejszej imprezy branżowej w Polsce brakuje pogłębionej refleksji nad kondycją samego rynku. Warto byłoby podjąć dyskusję o przyczynach jego przemian, pozycji polskiej sztuki w obiegu międzynarodowym, wyzwaniach ekonomicznych stojących przed galeriami czy nowych modelach finansowania kultury i współpracy biznesu ze sztuką. WTS dostarczają zresztą znakomitego tematu do debaty o wewnętrznych podziałach rynku. Ciekawym doświadczeniem byłoby zaproszenie do jednego stołu przedstawicieli środowisk, które tak rzadko spotykają się w jednej hali.
Barokowa komoda i ekspresyjna abstrakcja
A przecież WTS mają potencjał, by stać się wydarzeniem naprawdę wyjątkowym na polskim rynku. Ich największym atutem mogłoby być właśnie to, od czego przed laty zaczynały: sztuka dawna, tym razem prezentowana w dialogu ze współczesnością. Te dwa światy w świadomości polskich kolekcjonerów i kolekcjonerek wciąż funkcjonują w dużej mierze osobno. Jedni zbierają antyki, drudzy sztukę współczesną, jakby między barokową komodą a ekspresyjną abstrakcją rozciągała się przepaść nie do pokonania. Tymczasem właśnie takie zestawienia potrafią budować najbardziej intrygujące kolekcje.
Brak tego rodzaju myślenia widać również w polskich wnętrzach. Z jednej strony mamy tradycyjne mieszkania wypełnione antykami, sprawiające spadkobiercom więcej kłopotów niż zainteresowania, z drugiej współczesne apartamenty urządzone w pięćdziesięciu odcieniach beżu, w których sztuka ma za zadanie przełamać wszechobecną monotonię. Niewiele jest przestrzeni, w których przedmioty z różnych epok tworzą wspólną narrację.
Warszawskie Targi Sztuki mogłyby pokazywać, że kolekcjonowanie nie wymaga opowiadania się po jednej stronie historii sztuki. Przemyślane zestawienia dawnego malarstwa, rzemiosła artystycznego, powojennej awangardy i najnowszych realizacji mogłyby pobudzać wyobraźnię kolekcjonerów i budować zainteresowanie obszarami rynku, które w ostatnich latach straciły na popularności. Chętnie zobaczyłabym piękną sekreterę, taką jak ta, którą mój ojciec prezentował przed laty na Karowej. Może tym razem w towarzystwie wibrującej energią abstrakcji?
Główne wnioski
- Warszawskie Targi Sztuki, mimo swojej skali i długiej tradycji, prezentują jedynie wycinek polskiego rynku sztuki, dając początkującym kolekcjonerom niepełny obraz jego struktury.
- Polski rynek sztuki pozostaje silnie podzielony, a jego poszczególne środowiska rzadko spotykają się zarówno na płaszczyźnie handlowej, jak i branżowej debaty.
- Unikatowym wyróżnikiem WTS mogłoby stać się twórcze połączenie sztuki dawnej i współczesnej – potencjał, którego organizatorzy wciąż nie wykorzystują.