Artemis II: nowy rozdział w powrocie człowieka na Księżyc. Misja naukowa, technologiczna, gospodarcza i geopolityczna

Po ponad pół wieku od momentu, gdy astronauci programu Apollo po raz pierwszy stanęli na powierzchni Księżyca, ludzkość ponownie podejmuje próbę powrotu na Srebrny Glob i jego eksploracji. Misja Artemis II, która wystartowała 1 kwietnia 2026 r. z Florydy, nie zakłada jeszcze lądowania, ale stanowi kluczowy etap przygotowań do kolejnych, bardziej ambitnych przedsięwzięć. Na pokładzie statku Orion, wyniesionego przez rakietę Space Launch System (SLS), czworo astronautów odbywa lot wokół Księżyca, testujący technologie, które w najbliższych latach mają umożliwić człowiekowi ponowne postawienie stopy na jego powierzchni. W tej chwili w drodze na Księżyc jest troje Amerykanów i Kanadyjczyk.

Jared Isaacman, administrator NASA, w komunikacie agencji podkreślił, że Artemis II rozwija wizję zapoczątkowaną przez prezydenta Donalda Trumpa, powracając na Księżyc po raz pierwszy od ponad 50 lat i otwierając nowy rozdział eksploracji księżycowej poza programem Apollo. Zaznaczył, że w testowej misji, przełomowej dla całego pokolenia, biorą udział czterej astronauci, a sama misja jest początkiem czegoś większego niż pojedyncza wyprawa. Według niego Artemis II oznacza powrót na Księżyc – także po to, by w końcu pozostać w księżycowej bazie. Dodał, że misja stanowi fundament pod przyszłe przedsięwzięcia i dalszą eksplorację. 

Od propagandy do strategii: jak zmienił się sens misji

Choć powrót na Księżyc może przywoływać skojarzenia z zimnowojennym wyścigiem kosmicznym, eksperci podkreślają, że dzisiejsze realia i cele są zupełnie inne.

– Programy księżycowe sprzed ponad półwiecza, zarówno amerykańskie, jak i radzieckie, miały w dużym stopniu charakter polityczny i propagandowy. Chodziło o pokazanie przewagi technologicznej i ideologicznej. Oczywiście przyniosły one ogromną wiedzę, ale motywacje były inne niż dziś – mówi Maciej Myśliwiec, właściciel Space Agency.

W ostatnich dekadach eksploracja kosmosu kierowała się w stronę orbit okołoziemskich, stacji kosmicznych oraz bezzałogowych misji badawczych. Było to rozwiązanie bardziej efektywne kosztowo i naukowo. Dziś jednak Księżyc powraca jako cel strategiczny – nie jednorazowej wyprawy, lecz długoterminowej obecności człowieka poza Ziemią.

Księżyc jako przyszłe zaplecze technologiczne i surowcowe

Jednym z kluczowych powodów powrotu na Księżyc są jego potencjalne zasoby i możliwości badawcze.

– Księżyc daje ogromne nadzieje, ale jest też wielkim wyzwaniem. Dzięki misjom bezzałogowym wiemy dziś, że np. w regolicie, czyli luźnej warstwie pokrywającej powierzchnię Księżyca, można znaleźć wodę. To fundamentalne odkrycie, bo woda oznacza możliwość produkcji tlenu i paliwa – wyjaśnia Maciej Myśliwiec.

Zwraca uwagę na to, że Księżyc może pełnić rolę naturalnego laboratorium naukowego.

– Na jego niewidocznej z Ziemi stronie nie ma zakłóceń radiowych, co czyni ją idealnym miejscem do obserwacji odległego Wszechświata. To coś, czego nie jesteśmy w stanie osiągnąć z perspektywy naszej planety – podkreśla Maciej Myśliwiec.

Wśród potencjalnych zasobów wymienia się także hel-3 – izotop, który w przyszłości mógłby znaleźć zastosowanie w energetyce – oraz minerały takie jak ilmenit, zawierający tlenki żelaza i tytanu. Jednak, jak podkreśla Maciej Myśliwiec, początkowe etapy eksploracji nie będą nastawione na transport surowców na Ziemię.

– Na razie nie chodzi o to, żeby coś przywozić. Kluczowe będzie wykorzystanie zasobów na miejscu – do budowy infrastruktury, produkcji tlenu, energii itp. – podkreśla właściciel Space Agency.

Nowa geopolityka kosmosu

Powrót na Księżyc ma również wyraźny wymiar geopolityczny. W tle programu Artemis jest m.in. Artemis Accords – zestaw zasad regulujących współpracę międzynarodową w kosmosie.

– Kosmos formalnie pozostaje przestrzenią eksterytorialną, ale w przyszłości może się to zmieniać. Wyobrażam sobie sytuację, w której państwa lub konsorcja, które jako pierwsze osiągną określone cele eksploracji Księżyca, zaczną tworzyć wokół nich pewne strefy wpływów – zauważa Maciej Myśliwiec.

Z jego spostrzeżeń wynika, że eksploracja kosmosu – w przeciwieństwie do realiów sprzed ponad półwiecza – przestała być domeną dwóch supermocarstw. Coraz większą rolę odgrywają Chiny i Indie, a jednocześnie spada znaczenie Rosji. Jednocześnie rosną koszty misji, co sprawia, że współpraca międzynarodowa w wielu aspektach staje się koniecznością, a nie wyborem.

Europa w kosmicznej układance

W tym globalnym wyścigu o podbój Księżyca Europa zajmuje daleką pozycję. Europejska Agencja Kosmiczna (European Space Agency -ESA) angażuje się jednak w program Artemis, m.in. przez budowę modułu serwisowego statku Orion.

– Eksploracja kosmosu staje się coraz bardziej międzynarodowa, m.in. z powodów finansowych. ESA jest aktywnym partnerem programu Artemis, ale rozwija własne projekty, takie jak bezzałogowy lądownik Argonaut, służący do transportu ładunków i zaopatrzenia przyszłych baz na Księżycu. A to otwiera pewną przestrzeń do działania również dla firm z Polski – mówi Maciej Myśliwiec.

Na znaczenie europejskiego wkładu zwraca uwagę także Kinga Gruszecka, prezeska Stowarzyszenia Polskich Profesjonalistów Sektora Kosmicznego (Polish Space Professionals Association – PSPA).

– Europa nie konkuruje wprost z USA pod względem zasobów kapitałowych niezbędnych do tak przełomowych misji jak Artemis, ale ma bardzo silne kompetencje technologiczne. Realizowane przez ESA i Komisję Europejską programy takie jak Galileo czy Copernicus pokazują, że Europejczycy także potrafią budować zaawansowane systemy kosmiczne i mogą odgrywać istotną rolę w międzynarodowych projektach – zaznacza Kinga Gruszecka.

Promieniowanie, izolacja i granice ludzkiego organizmu

Jednym z najpoważniejszych wyzwań misji Artemis II jest bezpieczeństwo astronautów. Wraz z oddalaniem się od Ziemi rośnie poziom promieniowania kosmicznego.

– Na Ziemi chroni nas magnetosfera i atmosfera, które działają jak tarcza. Kiedy jednak opuszczamy ten ochronny kokon, dawki promieniowania gwałtownie rosną. Już na niskiej orbicie są wyższe niż na powierzchni naszej planety, a im dalej lecimy, tym sytuacja staje się bardziej wymagająca – tłumaczy Aleksandra Rutczyńska, badaczka pracująca dla Niemieckiej Agencji Kosmicznej (Deutsches Zentrum für Luft- und Raumfahrt – DLR).

Badania prowadzone w ramach misji mają kluczowe znaczenie dla przyszłych lotów.

Ekonomia przyszłości: inwestycja, która wymaga czasu

Program Artemis to także ogromne przedsięwzięcie gospodarcze. Jak podkreślają eksperci, jego efekty nie będą jednak natychmiastowe.

– Eksploracja kosmosu zawsze była kosztowna, ale jej wpływ na rozwój technologii jest ogromny. W przypadku programu Apollo wiele rozwiązań trafiło później do codziennego życia – choć trudno już dziś dokładnie zmierzyć ich wartość ekonomiczną – mówi Kinga Gruszecka.

Podobnie może być z Artemisem.

– To inwestycja długoterminowa. Najpierw zdobywamy wiedzę i rozwijamy technologie, a dopiero później pojawiają się konkretne zastosowania gospodarcze. Nie można oczekiwać natychmiastowego zwrotu – twierdzi Kinga Gruszecka.

W tej naukowo-technologicznej ewolucji coraz większą rolę odgrywa również sektor prywatny, który realizuje część zadań na zlecenie agencji kosmicznych. Największe firmy z sektora kosmicznego, poszukują partnerów na całym świecie. Zlecają część zadań podwykonawcom, a ci kooperują z lokalnym środowiskiem naukowym… i tak cały gospodarczy system się nakręca.

Księżyc jako krok w stronę Marsa

Misja Artemis II wpisuje się również w szerszą wizję eksploracji Układu Słonecznego, której integralną częścią jest np. podbój Marsa.

– Nie powinniśmy przeciwstawiać Księżyca i Marsa. To elementy jednej strategii. Najpierw musimy nauczyć się funkcjonować poza Ziemią w relatywnie bliskim środowisku, a dopiero potem podejmować bardziej ambitne wyzwania – twierdzi Kinga Gruszecka.

Podobnego zdania jest Maciej Myśliwiec, który wskazuje, że technologie testowane dziś – od systemów ochrony radiacyjnej po rozwiązania związane z podtrzymywaniem życia w kosmosie – będą fundamentem przyszłych misji międzyplanetarnych.

Początek nowej epoki w podboju Kosmosu

Lot Artemis II nie kończy się wprawdzie spektakularnym lądowaniem na powierzchni Srebrnego Globu, ale jego znaczenie jest fundamentalne. To test technologii, sprawdzian współpracy międzynarodowej i zapowiedź nowego etapu obecności człowieka w kosmosie.

– To nie jest misja z jednym celem. To projekt o wielu wymiarach – naukowym, gospodarczym i geopolitycznym. A jednocześnie odpowiedź na bardzo ludzką potrzebę: żeby iść dalej i wiedzieć więcej – podsumowuje Kinga Gruszecka.

W czasie gdy Orion zmierza w stronę Księżyca, staje się jasne, że powrót na Srebrny Glob nie jest już tylko symbolem. To początek długiej drogi, która – jeśli uda się ją pokonać – może na nowo zdefiniować miejsce człowieka we Wszechświecie.

Główne wnioski

1. Misja Artemis II to etap przygotowań do stałej obecności człowieka na Księżycu.
   Lot statku Orion z czterema astronautami wokół Księżyca nie zakłada jeszcze lądowania, ale testuje technologie niezbędne do przyszłych, bardziej ambitnych misji, które mają umożliwić budowę stałej bazy księżycowej. Misja jest kontynuacją strategicznej wizji powrotu człowieka na Srebrny Glob po ponad 50 latach.
2. Księżyc jest traktowany jako centrum badań naukowych i potencjalnych zasobów.
   Eksploracja Srebrnego Globu ma znaczenie naukowe i technologiczne: Księżyc może służyć jako laboratorium do obserwacji kosmosu oraz źródło wody, tlenu, paliwa i minerałów (m.in. hel-3), przy czym początkowo zasoby te mają być wykorzystywane lokalnie, do budowy infrastruktury i produkcji energii.
3. Artemis II jako fundament przyszłej eksploracji kosmosu i współpracy międzynarodowej.
   Misja pokazuje, że powrót człowieka na Księżyc to nie tylko kwestia nauki i technologii, ale też geopolityki i gospodarki. Współpraca międzynarodowa, w tym udział ESA i prywatnych firm, umożliwia realizację ambitnych projektów kosmicznych, które przygotowują grunt pod dalsze misje międzyplanetarne, m.in. na Marsa.