Bruksela ostrzega Kreml: UE szykuje nowe sankcje po ustaleniach w sprawie śmierci Nawalnego

W drugą rocznicę śmierci Aleksieja Nawalnego Kreml ponownie „kategorycznie odrzucił” oskarżenia o zabójstwo. Rzecznik prezydenta Rosji Dmitrij Pieskow mówił o „bezpodstawnych insynuacjach”. Jednak równolegle pięć krajów – Francja, Niemcy, Holandia, Szwecja i Wielka Brytania – ogłosiło raport – wyniki analiz laboratoryjnych, z których wynika, że w próbkach biologicznych wykryto ślady epibatydyny, silnej toksyny występującej m.in. u południowoamerykańskich żab.

Według wspólnego oświadczenia tych państw „tylko państwo rosyjskie miało środki, motyw i możliwość”, by podać truciznę przebywającemu w kolonii karnej opozycjoniście.

UE: czas na „realne konsekwencje”

Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas, przemawiając na Konferencji Bezpieczeństwa w Monachium, podkreśliła konieczność „stanowczości wobec Rosji” nie tylko w kontekście wojny w Ukrainie, lecz także odpowiedzialności za zbrodnie polityczne.

– Największym zagrożeniem jest to, że Rosja uzyska więcej przy stole negocjacyjnym niż na polu bitwy – mówiła Kallas, wzywając do ograniczenia potencjału militarnego Rosji i rozliczenia jej władz z naruszeń prawa międzynarodowego.

Choć Kallas nie ogłosiła wprost nowego pakietu restrykcji, w kuluarach unijni dyplomaci mówią o „skoordynowanych działaniach”, które miałyby objąć zarówno osoby z rosyjskiego aparatu bezpieczeństwa, jak i podmioty powiązane z systemem penitencjarnym.

Francuski minister ds. europejskich Benjamin Haddad apelował, by Europa „skupiła się na tym, co może kontrolować” – w tym na dozbrajaniu i wsparciu Ukrainy. Z kolei szef francuskiej dyplomacji Jean-Noël Barrot stwierdził, że jeśli ustalenia się potwierdzą, Rosja sięgnęła po „broń bakteriologiczną przeciw własnemu obywatelowi”.

Prezydent Emmanuel Macron napisał w mediach społecznościowych, że śmierć Nawalnego była „celowa” i stanowi dowód „słabości Kremla”.

Londyn: „rozważamy wzmocnienie sankcji”

Najdalej w zapowiedziach idzie Londyn. Premier Keir Starmer oddał hołd „odwadze wobec tyranii”, a minister spraw zagranicznych Yvette Cooper zapowiedziała możliwość rozszerzenia sankcji.

– Rozważamy skoordynowane działania, w tym wzmocnienie sankcji wobec rosyjskiego reżimu – powiedziała Cooper w Monachium.

Dla rządu w Londynie sprawa ma również wymiar precedensowy: brytyjskie służby od lat alarmują o użyciu przez Rosję zakazanych substancji chemicznych na terytorium Europy.

Waszyngton: „to niepokojące”

Administracja USA zachowuje ostrożniejszy ton. Sekretarz stanu Marco Rubio określił raport jako „niepokojący”, podkreślając, że Stany Zjednoczone „nie mają powodu kwestionować jego ustaleń”. Jednocześnie Waszyngton nie dołączył formalnie do europejskiego oświadczenia w sprawie otrucia opozycjonisty.

W tle pojawiają się napięcia transatlantyckie. Kallas odniosła się w Monachium do krytycznych wobec UE wypowiedzi prezydenta USA Donalda Trumpa, podkreślając, że Europa „nie jest dekadencka ani skazana na upadek”.

Rubio zapewniał jednak o chęci „odnowienia sojuszu” z Europą – sygnał istotny w momencie, gdy UE rozważa dalsze kroki wobec Moskwy.

Symbol i strach

Nawalny zmarł 16 lutego 2024 r. w kolonii karnej w Charpie na dalekiej Północy Rosji, odbywając 19-letni wyrok. Oficjalnie – z powodu „nagłej choroby”. Jego zwolennicy od początku twierdzili, że został zamordowany. W 2020 r. przeżył próbę otrucia środkiem z grupy Nowiczok, co potwierdziła Organizacja ds. Zakazu Broni Chemicznej.

W rocznicę śmierci dziesiątki osób – mimo presji władz – pojawiły się na jego grobie w Moskwie. Matka opozycjonisty mówiła: „Nasz syn nie zmarł w więzieniu. Został zamordowany”.

Otrucie jako nowy katalizator sankcji?

W Brukseli coraz częściej słychać, że sprawa Nawalnego może stać się katalizatorem nowej, personalnej listy sankcyjnej – wymierzonej w konkretnych urzędników, prokuratorów i funkcjonariuszy odpowiedzialnych za jego uwięzienie i nadzór nad kolonią karną.

Dla UE to nie tylko kwestia pamięci o jednym z najbardziej rozpoznawalnych krytyków Kremla. To test wiarygodności Wspólnoty, która od dwóch lat deklaruje, że rosyjskie zbrodnie – czy to w Ukrainie, czy wobec własnych obywateli – nie pozostaną bez odpowiedzi. Sprawa Nawalnego znów staje się symbolem szerszej konfrontacji między Zachodem a Rosją – o prawdę, odpowiedzialność i granice bezkarności.

Sankcje UE wobec Rosji

UE zaczęła nakładać sankcje na Rosję już w 2014 r. po nielegalnej aneksji Krymu i destabilizacji wschodu Ukrainy. Od tamtej pory środki te były regularnie przedłużane i rozszerzane. Po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 r. sankcje zostały drastycznie zwiększone – zarówno w liczbie pakietów, jak i w zakresie objętych sektorów. W grudniu 2025 r. Unia przedłużyła obostrzenia sektorowe do 31 lipca 2026 r. UE zdecydowała o nieograniczonym zamrożeniu środków rosyjskich rezerw walutowych – około 210 mld euro – co ma ograniczyć zdolność Kremla do finansowania wojny.

Główne wnioski

1. Najdalej w zapowiedziach krytykujących Rosję idzie Londyn. Premier Keir Starmer oddał hołd „odwadze wobec tyranii”, a minister spraw zagranicznych Yvette Cooper zapowiedziała możliwość rozszerzenia sankcji w związku z otruciem Nawalnego. Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas podkreśliła konieczność „stanowczości wobec Rosji” nie tylko w kontekście wojny w Ukrainie, lecz także odpowiedzialności za zbrodnie polityczne. Administracja USA zachowuje ostrożniejszy ton. Sekretarz stanu Marco Rubio określił raport jako „niepokojący”, podkreślając, że Stany Zjednoczone „nie mają powodu kwestionować jego ustaleń”. Jednocześnie Waszyngton nie dołączył formalnie do europejskiego oświadczenia w sprawie otrucia opozycjonisty.
2. Kallas nie ogłosiła wprost nowego pakietu restrykcji wobec Rosji, w kuluarach unijni dyplomaci mówią o „skoordynowanych działaniach”, które miałyby objąć zarówno osoby z rosyjskiego aparatu bezpieczeństwa, jak i podmioty powiązane z systemem penitencjarnym.
3. Epibatydyna to związek alkaloidowy nawet stokrotnie silniejszy od morfiny prowadzący do paraliżu mięśni i paraliżu układu oddechowego, a w konsekwencji do uduszenia. Choć badano jej potencjalne zastosowania przeciwbólowe, wysokie ryzyko zatrucia uniemożliwiło kliniczne wykorzystanie. Wykrycie tej substancji w organizmie Nawalnego – zdaniem ekspertów – wskazuje na celowe podanie trucizny.