Dwukadencyjność wywoła polityczne tsunami. Ponad 1,5 tys. włodarzy gmin bez szans na reelekcję

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Mur berliński wciąż dzielił Niemcy, kiedy 1 października 1989 r. Stanisław Pochyluk decyzją wojewody pilskiego został powołany na stanowisko naczelnika gminy Połajewo.

Gminę, leżącą dziś w województwie wielkopolskim, zamieszkuje ponad 6 tys. osób. Znajdują się tu kościół, cztery placówki edukacyjne i dom kultury. A Stanisław Pochyluk, dziś 69-letni, nieprzerwanie kieruje nią już od 37 lat.

Podobnie długim stażem może pochwalić się Mirosław Haniszewski, który 1 października 1989 r. został naczelnikiem gminy Warta Bolesławiecka w dzisiejszym województwie dolnośląskim. W czerwcu 1990 r. radni wybrali go na wójta. Od tego czasu nieprzerwanie kieruje gminą, a więc – podobnie jak Stanisław Pochyluk – sprawuje władzę już od 37 lat.

Nie są jednak rekordzistami. Brunon Wolski 4 kwietnia 1986 r. został naczelnikiem gminy Kaczory (obecnie województwo wielkopolskie). Od tego czasu upadł komunizm, zmienił się ustrój Polski, a Kaczory uzyskały prawa miejskie. Dziś 75-letni Wolski, obecnie burmistrz miasta i gminy Kaczory, kieruje nią nieprzerwanie od 40 lat.

To oni nieprzerwanie rządzą najdłużej

Po plecach drepcze im kilku mocnych kandydatów. Od 1990 r. swoimi urzędami kierują:

• Leszek Proskura (wójt gminy Siennica Różana, lubelskie),
• Andrzej Bujek (wójt gminy Żyrzyn, lubelskie),
• Tadeusz Wojciechowski (wójt gminy Sławno, łódzkie),
• Jerzy Stankiewicz (wójt gminy Maków, łódzkie),
• Witold Morawiec (wójt gminy Olesno, małopolskie),
• Marek Jamborski (wójt gminy Kocmyrzów-Luborzyca, małopolskie),
• Adam Sołtys (wójt gminy Słopnice, małopolskie),
• Tadeusz Pitala (wójt gminy Siepraw, małopolskie),
• Jan Najdek (wójt gminy Budzów, małopolskie),
• Edwin Mierzejewski (wójt gminy Troszyn, mazowieckie),
• Stanisław Stefaniuk (wójt gminy Huszlew, mazowieckie),
• Sławomir Wawrzyński (wójt gminy Stara Biała, mazowieckie),
• Jerzy Lewi Kiedrowski (wójt gminy Tuchomie, pomorskie),
• Zbigniew Szczepański (wójt gminy Chojnice, pomorskie),
• Ryszard Zych (burmistrz miasta i gminy Stopnica, świętokrzyskie),
• Krzysztof Gajewski (wójt gminy Waśniów, świętokrzyskie),
• Marcin Sokołowski (burmistrz miasta i gminy Budzyń, wielkopolskie),
• Andrzej Łozowski (wójt gminy Łubowo, wielkopolskie),
• Włodzimierz Fraszczyk (wójt gminy Olszówka, wielkopolskie),
• Bogdan Kemnitz (wójt gminy Kleszczewo, wielkopolskie).

Każdy z nich kieruje swoją gminą już od 36 lat. Przez ten czas zmieniały się rządy, granice województw i zasady funkcjonowania samorządów, ale nie osoby stojące na czele tych gmin.

Posłowie mówią „basta”

22 października Sejm odrzucił projekt zniesienia dwukadencyjności w samorządach. Za zmianą przepisów zagłosowało 213 posłów, przeciw było 215, a dziewięciu wstrzymało się od głosu. Politycy opowiadający się za likwidacją ograniczenia nie składają jednak broni. Na rozpatrzenie czeka bowiem kolejny, niemal identyczny projekt, zgłoszony przez Senat w listopadzie 2025 r.

Jeśli obecne przepisy pozostaną w mocy, w wyborach samorządowych w 2029 r. dojdzie do ogromnych zmian. Około 62 proc. obecnych włodarzy nie będzie mogło ponownie kandydować na zajmowane stanowiska w swoich gminach. Chodzi o ponad 1,5 tys. osób w zestawieniu obejmującym 2479 gmin. Zestawienie KBW podaje dokładnie 1528 nazwisk, ale uwzględnia także osoby, które już nie sprawują urzędu. Liczba aktualnie urzędujących samorządowców objętych ograniczeniem jest więc nieco niższa.

Wbrew obiegowej opinii ograniczenie nie dotyczy wyłącznie najmniejszych gmin, zarządzanych przez wójtów. W skali kraju obejmuje 65 proc. wójtów, 60 proc. prezydentów miast i 55 proc. burmistrzów.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Największy odsetek samorządowców objętych ograniczeniem odnotowano w województwie podlaskim. Aż 72 proc. obecnych włodarzy nie będzie mogło ponownie ubiegać się tam o ten sam urząd. Najmniejszy udział takich samorządowców występuje w województwie zachodniopomorskim – 53 proc.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Szósta kadencja samorządowców

Pierwsze bezpośrednie wybory wójtów, burmistrzów i prezydentów miast odbyły się w Polsce w 2002 r. Wcześniej włodarzy wybierały rady gmin. Obecnie trwa szósta kadencja samorządowców wyłanianych w wyborach bezpośrednich.

184 spośród 2479 obecnych włodarzy sprawuje urząd nieprzerwanie już szóstą kadencję. Oznacza to, że zostali wybrani w pierwszych bezpośrednich wyborach w 2002 r. i utrzymują stanowiska do dziś. Co więcej, 108 z nich kierowało swoimi gminami jeszcze przed 2002 r., a zatem do pierwszych wyborów bezpośrednich przystąpili jako urzędujący wójtowie, burmistrzowie lub prezydenci miast.

309 samorządowców sprawuje władzę nieprzerwanie przez co najmniej pięć kadencji. W tej grupie znajduje się wspomnianych 184 włodarzy urzędujących od 2002 r.

517 wójtów, burmistrzów i prezydentów miast kieruje swoimi gminami nieprzerwanie przez co najmniej cztery kadencje.

Jeszcze liczniejsza jest grupa samorządowców sprawujących urząd przez co najmniej trzy kadencje. To 933 osoby, czyli blisko 38 proc. wszystkich włodarzy.

Główne wnioski

1. Najdłużej nieprzerwanie kierującym gminą samorządowcem jest Brunon Wolski. 4 kwietnia 1986 r. został naczelnikiem gminy Kaczory w dzisiejszym województwie wielkopolskim. Obecnie 75-letni burmistrz sprawuje władzę już od 40 lat.
2. Aż 108 obecnych wójtów, burmistrzów i prezydentów miast kierowało swoimi gminami jeszcze przed 2002 r., kiedy odbyły się pierwsze bezpośrednie wybory na te stanowiska. Wcześniej byli wybierani przez radnych, a następnie utrzymywali swoje mandaty w kolejnych wyborach powszechnych.
3. Jeśli przepisy o dwukadencyjności pozostaną w mocy, w 2029 r. około 1,5 tys. obecnych włodarzy nie będzie mogło ubiegać się o reelekcję. Sejm odrzucił projekt zniesienia ograniczenia, ale na rozpatrzenie czeka jeszcze propozycja senacka. Ostateczny kształt przepisów nie jest więc przesądzony.