E3 kontra Madryt: Wojna w Iranie obnaża konflikty w UE i ambicje Paryża

W poniedziałek 2 marca 2026 r. przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen zwołała nadzwyczajne posiedzenie komisarzy unijnych, aby rozmawiać o kwestiach bezpieczeństwa. W weekend ministrowie spraw zagranicznych 27 państw członkowskich spierali się o treść wspólnego oświadczenia w sprawie sytuacji w Iranie. Spór dotyczył m.in zdania o „pełnym poszanowaniu prawa międzynarodowego”. Dla części stolic był to standardowy zapis. Dla innych — zawoalowana krytyka USA i Izraela.  Nadzwyczajne spotkanie ministrów spraw zagranicznych w niedzielę miało skoordynować ewakuacje, ochronę infrastruktury energetycznej i wspólny przekaz wobec Waszyngtonu.

Ursula von der Leyen mówi o „pilnej potrzebie wiarygodnej transformacji w Iranie”.

– Rozwój sytuacji jest bardzo niepokojący — powiedziała, wskazując trzy elementy: nadzieję na przyszłość dla narodu irańskiego i jego prawo do samostanowienia, konieczność zatrzymania spirali przemocy oraz fundamentalne znaczenie stabilności regionu.

Jej zdaniem jedynym trwałym rozwiązaniem jest droga dyplomacji. Jej stanowisko dobrze oddaje szerszy dylemat UE. Podczas gdy Francja sygnalizuje gotowość do aktywnej obrony partnerów, Bruksela stawia przede wszystkim na deeskalację i polityczne rozwiązanie kryzysu.

Bruksela między deeskalacją a realpolitik

Oficjalne stanowisko UE mówi o trzech priorytetach: ochronie cywilów, deeskalacji i niedopuszczeniu, by Iran zdobył broń jądrową. Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas wskazała, że „otworzyła się droga do innego Iranu”. Jednocześnie jednak podkreśliła konieczność utrzymania presji sankcyjnej.

Unia ma jednak ograniczone instrumenty wpływu. Nie jest militarnym graczem w regionie, a rozmowy wokół porozumienia nuklearnego z 2015 r. od lat pozostają w zawieszeniu. W praktyce UE reaguje logistycznie. Koordynuje ewakuacje, monitoruje zagrożenia dla Cypru — najbliższego geograficznie państwa członkowskiego — oraz analizuje ryzyko dla szlaków energetycznych.

Cypr, sprawujący rotacyjną prezydencję w Radzie UE, zwołał mechanizm zintegrowanej odpowiedzi kryzysowej (jak działa, przeczytaj w ramce niżej) i odwołał posiedzenie Rady Unii Europejskiej, zaplanowane na poniedziałek z powodu bliskich od wyspy działań militarnych. Z kolei Grecja wysyła fregaty i myśliwce na Cypr po inwazjach dronów na wyspę, w tym ataku dronów na brytyjską bazę lotniczą.

Unijni urzędnicy przyznają, że po latach impasu wokół porozumienia nuklearnego z 2015 r. (JCPOA) Bruksela została zepchnięta na margines. Teraz próbuje odzyskać rolę mediatora — bez otwartego konfliktu z administracją USA.

E3 wychodzi przed szereg

Jeszcze przed zakończeniem spotkania ministrów spraw zagranicznych UE przywódcy tzw. E3 — Emmanuel Macron, Friedrich Merz i Keir Starmer — opublikowali znacznie ostrzejsze oświadczenie. Francja, Niemcy i Wielka Brytania zapowiedziały gotowość do „podjęcia działań w obronie swoich interesów i sojuszników w regionie”, w tym umożliwienia „koniecznych i proporcjonalnych działań defensywnych” wymierzonych w zdolności Iranu do wystrzeliwania rakiet i dronów. To wyraźny sygnał: E3 nie chce być jedynie komentatorem wydarzeń.

Paryż przyjął najbardziej aktywną postawę wśród państw UE. Macron potępił „nieproporcjonalną odpowiedź Iranu”, jednocześnie podkreślając, że konflikt niesie „poważne konsekwencje dla pokoju międzynarodowego”. Francja — jako jedyne państwo UE z arsenałem nuklearnym i stałym miejscem w Radzie Bezpieczeństwa ONZ — postrzega siebie jako naturalnego gracza w tej rozgrywce. Dyplomaci mówią wprost: Pałac Elizejski nie zamierza oddać pola ani Waszyngtonowi, ani Londynowi.

Berlin jest bardziej powściągliwy. Merz ostrzegał przed „scenariuszem irackim”, ale jednocześnie unikał otwartej krytyki USA, świadom zależności Niemiec od amerykańskiego wsparcia w kontekście wojny w Ukrainie. Londyn z kolei balansuje. Starmer podkreśla, że Wielka Brytania nie brała udziału w początkowych uderzeniach, choć dopuszcza wykorzystanie brytyjskich baz do działań defensywnych.

Węgry częściowo blokują, Hiszpania protestuje

Ostatecznie wszystkie państwa zgodziły się na wspólne oświadczenie, w którym UE zapowiedziała podjęcie „wszystkich niezbędnych kroków” w celu ochrony swoich obywateli. Ale zanim do tego doszło, ambasadorowie nie byli w stanie osiągnąć konsensusu. Według dyplomatów to Budapeszt miał wstrzymywać porozumienie.

Rząd Viktora Orbána wykorzystał dyskusję o Iranie do podniesienia zupełnie innej kwestii. Chodzi o wsparcie UE dla Ukrainy i spór o rurociąg transportujący rosyjską ropę do Europy Środkowej. Węgry od tygodni oskarżają Kijów o blokowanie dostaw i wstrzymują decyzje finansowe dotyczące pakietów pomocowych. Dla wielu dyplomatów to dowód, że unijna polityka zagraniczna wciąż bywa zakładnikiem wewnętrznych sporów.

Jeszcze wyraźniejszy rozdźwięk widać w Madrycie. Premier Pedro Sánchez jako jedyny przywódca UE jednoznacznie potępił amerykańsko-izraelskie uderzenia. Ostrzegł, że prowadzą do „bardziej niepewnego i wrogiego porządku międzynarodowego”. Dla Hiszpanii kluczowe jest prawo międzynarodowe i multilateralizm — a także polityka wewnętrzna. Lewicowa koalicja rządowa znajduje się pod presją partii jeszcze bardziej krytycznych wobec USA i Izraela, co ogranicza pole manewru Sáncheza.

Dlaczego Madryt idzie pod prąd? Po pierwsze, Hiszpania nie postrzega Iranu jako bezpośredniego zagrożenia strategicznego na miarę wojny w Ukrainie. Po drugie, hiszpańska opinia publiczna jest tradycyjnie sceptyczna wobec interwencji militarnych po doświadczeniach wojny w Iraku. A po trzecie, Madryt chce pozycjonować się jako rzecznik „globalnego Południa” w UE — bardziej wrażliwy na argumenty o suwerenności i legalności działań zbrojnych.

Francja: europejska ambicja w cieniu Waszyngtonu

Na tle podzielonej Unii Francja próbuje przejąć inicjatywę. Paryż postrzega kryzys jako test dla europejskiej „autonomii strategicznej” — koncepcji, którą Emmanuel Macron forsuje od lat. Jednocześnie Francja nie chce otwartego starcia z Waszyngtonem, zwłaszcza gdy UE nadal polega na USA w sprawach bezpieczeństwa Ukrainy.

E3 działa więc szybciej i ostrzej niż cała dwudziestka siódemka. Wspólne oświadczenie z Berlinem i Londynem pokazuje, że w momentach kryzysowych ciężar decyzyjny przesuwa się z Brukseli do stolic największych państw. Kanclerz Friedrich Merz podsumował dylemat bez ogródek: to „nie jest czas na pouczanie naszych partnerów i sojuszników”. Berlin — mimo obaw przed eskalacją — nie zamierza publicznie krytykować USA, zwłaszcza gdy liczy na ich wsparcie wobec Rosji.

Dodatkowym czynnikiem zaostrzającym francuską politykę był incydent z atakiem na instalacje, w których stacjonują francuscy żołnierze w regionie. Po serii irańskich uderzeń na cele w Zatoce i Jordanii Paryż podniósł poziom gotowości swoich sił. Podkreślił, że bezpieczeństwo kontyngentów i obywateli jest absolutnym priorytetem. Francja utrzymuje na Bliskim Wschodzie około 3 tys. żołnierzy — w ramach operacji w Iraku i Syrii, stałej obecności morskiej w Zatoce Perskiej oraz baz w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i Jordanii. W regionie przebywa natomiast aż 400 tys. francuskich obywateli.

Mocne słowa ministra spraw zagranicznych

Szef francuskiej dyplomacji Jean-Noël Barrot ogłosił, że Paryż jest gotów „uczestniczyć w obronie” państw Zatoki i Jordanii. Powołał się na umowy o współpracy obronnej i zasadę zbiorowej samoobrony. To jasny sygnał, że Francja — w przeciwieństwie do bardziej powściągliwej linii Brukseli — nie wyklucza operacyjnego wsparcia sojuszników, jeśli ataki ze strony irańskich Strażników Rewolucji będą kontynuowane.

W Libanie „Hezbollah popełnił poważny błąd, a ludność zapłaciła cenę” – stwierdził Jean-Noel Barrot, francuski minister spraw zagranicznych.

– Musi natychmiast zakończyć swoje działania w Libanie. Liban musi być chroniony przed regionalnym konfliktem. Francja będzie nadal wierna suwerenności i stabilności tego kraju. Jak najszybciej organizuję międzynarodową konferencję w celu wsparcia swoich sił zbrojnych. Eskalacja militarna musi zakończyć się jak najszybciej, a reżim irański musi zaprzestać ataków i zobowiązać się do poważnych ustępstw – mówi Jean-Noel Barrot.

Bezpieczeństwo, energia, geopolityka

Ambasadorowie UE skupili się przede wszystkim na bezpieczeństwie Europejczyków w regionie oraz skutkach gospodarczych. Kluczowa jest Cieśnina Ormuz, przez którą przepływa około 20 proc. światowej ropy. Jej ewentualne zamknięcie oznaczałoby szok energetyczny dla Europy, wciąż odbudowującej się po wzroście cen energii wywołanym rosyjską inwazją na Ukrainę. Niepokój dotyczył także Cypru — najbliższego geograficznie państwa członkowskiego — po doniesieniach o rakietach wystrzelonych w jego kierunku.

Europa wciąż podzielona

Kryzys irański obnaża starą słabość UE: ambicje globalne nie idą w parze z narzędziami. Unia może nakładać sankcje, wydawać oświadczenia i organizować szczyty. Nie ma jednak jednolitej strategii militarnej ani politycznej w regionie, ponieważ nie jest jednolitym państwem, ale blokiem państw o różnych interesach. W sytuacji, gdy USA i Izrael podejmują decyzje o użyciu siły, a Iran odpowiada atakami na bazy w Zatoce, Bruksela reaguje głównie defensywnie. Ochrona obywateli, stabilność energetyczna, kontrola migracji — to priorytety krótkoterminowe.

Politycznie stawka jest większa. Jeśli UE nie zdoła mówić jednym głosem, kryzys irański dołączy do listy spraw — obok wojny w Ukrainie i relacji z administracją Trumpa — które pokazują, że europejska jedność kończy się tam, gdzie zaczyna się twarda geopolityka i pieniądze.

Główne wnioski

1. Kraje E3, tj. Francja, Niemcy i Wielka Brytania zapowiedziały gotowość do „podjęcia działań w obronie swoich interesów i sojuszników w regionie”, w tym umożliwienia „koniecznych i proporcjonalnych działań defensywnych” wymierzonych w zdolności Iranu do wystrzeliwania rakiet i dronów. To wyraźny sygnał: E3 nie chce być jedynie komentatorem wydarzeń. Paryż przyjął najbardziej aktywną postawę wśród państw UE. Macron potępił „nieproporcjonalną odpowiedź Iranu”, jednocześnie podkreślając, że konflikt niesie „poważne konsekwencje dla pokoju międzynarodowego”. Francja — jako jedyne państwo UE z arsenałem nuklearnym i stałym miejscem w Radzie Bezpieczeństwa ONZ — postrzega siebie jako naturalnego gracza w tej rozgrywce.
2. Ursula von der Leyen mówi o „pilnej potrzebie wiarygodnej transformacji w Iranie”. „Rozwój sytuacji jest bardzo niepokojący” — powiedziała, wskazując trzy elementy: nadzieję na przyszłość dla narodu irańskiego i jego prawo do samostanowienia, konieczność zatrzymania spirali przemocy oraz fundamentalne znaczenie stabilności regionu. „Jedynym trwałym rozwiązaniem jest droga dyplomacji” — podkreśliła. Jej stanowisko dobrze oddaje szerszy dylemat UE: podczas gdy Francja sygnalizuje gotowość do aktywnej obrony partnerów, Bruksela stawia przede wszystkim na deeskalację i polityczne rozwiązanie kryzysu.
3. Premier Hiszpanii Pedro Sánchez jako jedyny przywódca UE jednoznacznie potępił amerykańsko-izraelskie uderzenia, ostrzegając, że prowadzą one do „bardziej niepewnego i wrogiego porządku międzynarodowego”. Dla Hiszpanii kluczowe jest prawo międzynarodowe i multilateralizm — a także polityka wewnętrzna. Lewicowa koalicja rządowa znajduje się pod presją partii jeszcze bardziej krytycznych wobec USA i Izraela, co ogranicza pole manewru Sáncheza. Dlaczego Madryt idzie pod prąd? Po pierwsze, Hiszpania nie postrzega Iranu jako bezpośredniego zagrożenia strategicznego na miarę wojny w Ukrainie. Po drugie, hiszpańska opinia publiczna jest tradycyjnie sceptyczna wobec interwencji militarnych po doświadczeniach wojny w Iraku. A po trzecie, Madryt chce pozycjonować się jako rzecznik „globalnego Południa” w UE — bardziej wrażliwy na argumenty o suwerenności i legalności działań zbrojnych.