Kobiety mówią „nie”, seniorzy zaskakują. Polacy o wieku emerytalnym (BADANIE XYZ)

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Wiek emerytalny pozostaje jednym z najbardziej kontrowersyjnych zagadnień polskiej polityki społecznej. Polska należy do nielicznych państw Unii Europejskiej, w których ustawowy wiek emerytalny kobiet i mężczyzn jest zróżnicowany. Kobiety mogą przechodzić na emeryturę w wieku 60 lat, a mężczyźni 65 lat. Różnica ta ma istotne konsekwencje ekonomiczne. Krótszy okres aktywności zawodowej i dłuższy przeciętny okres pobierania świadczenia przyczyniają się do niższych emerytur kobiet.

Dyskusja o zmianie wieku emerytalnego nabiera szczególnego znaczenia w kontekście starzenia się społeczeństwa. Spadająca liczba osób w wieku produkcyjnym i rosnąca liczba emerytów będą w kolejnych dekadach zwiększać presję na rynek pracy i finanse publiczne. Wydłużenie aktywności zawodowej mogłoby częściowo ograniczyć te problemy, ale oznaczałoby również konieczność dłuższej pracy, co budzi sprzeciw części społeczeństwa.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Jak Polacy oceniają obecne rozwiązania? Czy popierają zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn? A może opowiadają się za jego dalszym podniesieniem? Sprawdziliśmy to w badaniu przeprowadzonym przez WiseRabbit Research dla XYZ na próbie 3 tys. respondentów.

Co trzeci Polak popiera zrównanie wieku emerytalnego

Większość Polaków (58,5 proc.) opowiada się za utrzymaniem obecnego wieku emerytalnego, wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Jednocześnie niemal co trzeci badany (31,5 proc.) popiera zrównanie wieku emerytalnego obu płci.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Więcej zwolenników ma wariant zakładający ustalenie go na poziomie 65 lat. Opowiada się za nim 22,9 proc. ankietowanych. Znacznie mniejsze poparcie, wynoszące 8,6 proc., uzyskała propozycja podniesienia wieku emerytalnego do 67 lat zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn. Pozostałe 10 proc. respondentów nie ma zdania w tej sprawie.

Kobiety znacznie mniej skłonne do podnoszenia wieku emerytalnego

Różnice między kobietami a mężczyznami są bardzo wyraźne. To nie powinno dziwić. Za utrzymaniem obecnego wieku emerytalnego opowiada się aż 68,5 proc. kobiet wobec 47,6 proc. mężczyzn. Z kolei zrównanie wieku emerytalnego, niezależnie od wariantu, obu płci popiera 44,5 proc. mężczyzn i zaledwie 19,8 proc. kobiet, co oznacza różnicę aż 24,7 pkt proc.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Największa dysproporcja dotyczy wariantu zakładającego ustalenie wieku emerytalnego na poziomie 65 lat. Popiera go 31,6 proc. mężczyzn i 15,1 proc. kobiet. Również podniesienie wieku emerytalnego do 67 lat znajduje znacznie więcej zwolenników wśród mężczyzn (12,9 proc.) niż kobiet (4,7 proc.). Wyniki te oczywiście odzwierciedlają odmienne konsekwencje proponowanych zmian dla obu płci. Zrównanie wieku emerytalnego do 65 lat oznaczałoby bowiem wydłużenie okresu pracy kobiet o pięć lat, podczas gdy sytuacja mężczyzn pozostałaby bez zmian.

Paradoks gerontokracji. Seniorzy bardziej otwarci na reformę

Zróżnicowanie odpowiedzi według wieku respondentów przynoszą dość zaskakujące konkluzje. Największe poparcie dla utrzymania obecnego wieku emerytalnego występuje wśród osób zbliżających się do emerytury. Tzn. w wieku 50-59 lat (64,8 proc.) oraz 40-49 lat (64,2 proc.). To akurat nie powinno zaskakiwać.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Tymczasem wśród osób po 60. roku życia odsetek ten wynosi zaledwie 51,1 proc. Co więcej, to właśnie najstarsi respondenci najczęściej popierają zrównanie wieku emerytalnego kobiet i mężczyzn (35 proc.). Wśród najmłodszych respondentów w wieku 18-29 lat poparcie dla zrównania wieku emerytalnego jest mniejsze i wynosi 32,3 proc.

Wyniki te są szczególnie interesujące w kontekście dyskusji o gerontokracji, czyli rosnącym wpływie starszych wyborców na decyzje polityczne w starzejących się społeczeństwach. Można byłoby oczekiwać, że wraz ze wzrostem udziału seniorów w elektoracie coraz trudniejsze stanie się podnoszenie wieku emerytalnego. Tymczasem badanie wskazuje na bardziej złożony mechanizm.

 Jednym z możliwych wyjaśnień jest fakt, że znaczna część osób po 60. roku życia już pobiera emeryturę, a ewentualne podniesienie wieku emerytalnego dotyczyłoby przede wszystkim młodszych pokoleń. Paradoksalnie więc starzenie się społeczeństwa nie musi prowadzić do większego sprzeciwu wobec reformy, której koszty poniosłyby kolejne roczniki pracujących. Nie oznacza to jednak, że seniorzy jako grupa popierają podniesienie wieku emerytalnego. Również wśród nich większość opowiada się za utrzymaniem obecnych zasad.

Eksperyment ankietowy

W badaniu sprawdziliśmy również, czy sposób przedstawienia problemu wpływa na stosunek Polaków do wieku emerytalnego. W tym celu respondentów losowo podzielono na cztery grupy.

Pierwsza odpowiadała na pytanie bez dodatkowych informacji. Drugiej przedstawiono prognozę demograficzną. Zgodnie z nią w latach 2025-2035 liczba osób w wieku produkcyjnym spadnie z 21,7 do 20,7 mln, a liczba osób w wieku poprodukcyjnym wzrośnie z 9,1 do 9,5 mln.

Trzecia grupa otrzymała informację, że ewentualna reforma byłaby wprowadzana stopniowo i nie obejmowałaby osób, którym do emerytury pozostało mniej niż 10 lat. Czwartej przedstawiono obie informacje jednocześnie. Wyniki dla całej próby, przedstawione wcześniej, uwzględniają odpowiedzi wszystkich czterech grup. Natomiast w eksperymencie punktem odniesienia jest grupa, która nie otrzymała żadnych dodatkowych informacji.

Edukacja ekonomiczna zmienia nastawienie do reformy emerytalnej

Wyniki pokazują, że dodatkowe informacje mogą wyraźnie zmieniać deklarowane preferencje. W grupie, która nie otrzymała żadnych dodatkowych informacji, utrzymanie obecnego wieku emerytalnego popierało 65,8 proc. respondentów.

Po przedstawieniu prognozy demograficznej odsetek ten spadał do 52,8 proc., czyli aż o 13 pkt proc. Różnica ta jest istotna statystycznie. Jednocześnie poparcie dla ustalenia wieku emerytalnego na poziomie 67 lat dla obu płci wzrastało z 5,9 do 10 proc. Natomiast poparcie dla wariantu 65 lat zmieniało się nieznacznie z 22,3 do 23,1 proc. Wyraźnie zwiększał się za to odsetek niezdecydowanych, z 6,1 do 14,1 proc. Oznacza to, że informacja o sytuacji demograficznej osłabiała przywiązanie do obecnych zasad, ale nie przekładała się w całości na wzrost poparcia dla reformy.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

Inny efekt przynosiła informacja o stopniowym wprowadzaniu zmian i ochronie osób zbliżających się do emerytury. W tej grupie poparcie dla utrzymania obecnego wieku emerytalnego wynosiło 57,4 proc. a więc o 8,4 pkt proc. mniej niż w grupie kontrolnej.

Jednocześnie odsetek zwolenników zrównania wieku emerytalnego na poziomie 65 lat wzrastał z 22,3 do 27,8 proc. Poparcie dla wariantu 67 lat pozostawało na poziomie 5,9 proc. Sugeruje to, że zapewnienie o stopniowym wdrażaniu reformy może zwiększać akceptację przede wszystkim dla mniej radykalnych zmian.

Dodatkowe informacje zwiększają poparcie dla wieku emerytalnego 67 lat

Zaskakujące wyniki przyniosło połączenie obu informacji. Poparcie dla utrzymania obecnych zasad wynosiło 59,3 proc., czyli więcej niż w przypadku przedstawienia każdej z informacji osobno. Jednocześnie odsetek zwolenników podniesienia wieku emerytalnego do 67 lat osiągał 12,8 proc.

To najwyższy poziom spośród wszystkich czterech grup. Poparcie dla wariantu 65 lat spadało natomiast do 17,7 proc. Wyniki wskazują, że sposób komunikowania reformy może wpływać nie tylko na ogólną gotowość do zmian, lecz także na wybór konkretnego rozwiązania. Nie oznacza to jednak, że kolejne argumenty na rzecz reformy automatycznie zwiększają jej społeczną akceptację.

Główne wnioski

1. Większość Polaków (58,5 proc.) chce utrzymania obecnego wieku emerytalnego. Jego zrównanie popiera 31,5 proc. respondentów, przy czym wśród mężczyzn odsetek ten wynosi 44,5 proc., a wśród kobiet zaledwie 19,8 proc.
2. Seniorzy są bardziej otwarci na zrównanie wieku emerytalnego niż osoby w średnim wieku. Taką zmianę popiera 35 proc. osób po 60. roku życia, wobec 27,8 proc. w grupie 40-49 lat i 28,3 proc. w grupie 50-59 lat. To interesujący wynik w kontekście dyskusji o gerontokracji.
3. Informacja o sytuacji demograficznej istotnie zmniejsza poparcie dla obecnego wieku emerytalnego. W grupie kontrolnej wynosi ono 65,8 proc., a po przedstawieniu prognozy demograficznej spada do 52,8 proc. Jednocześnie poparcie dla zrównania wieku rośnie znacznie słabiej. Pokazuje to, że osłabienie przywiązania do obecnych zasad nie oznacza automatycznie akceptacji reformy.