Zaloguj się 
Dzieje się!
Których polskich pisarzy wspieramy za granicą? W 2025 r. wydaliśmy na to ponad 3,1 mln zł
Olga Tokarczuk, Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Stanisław Lem, Ryszard Kapuściński oraz Aleksandra i Daniel Mizielińscy. To publikacje tych autorów najczęściej wspieramy na świecie. Do jakich państw najczęściej trafia wsparcie Instytutu Książki?
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak działa program, w ramach którego wydawcy szukają wsparcia na zagraniczne wydanie polskich pisarzy.
- W jakich krajach najczęściej wspieramy wydawanie polskiej literatury.
- Jacy autorzy i jakie tytuły książek mogły liczyć na największe wsparcie.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Ponad 3,3 tys. zagranicznych wydań polskich książek znajduje się dziś w publicznej bazie programu ©POLAND.
Od lat zagraniczni i polscy wydawcy zainteresowani publikacją polskiej literatury w tłumaczeniu na inne języki mogą ubiegać się o częściowe pokrycie kosztów wydania książki w ramach Programu Translatorskiego ©POLAND realizowanego przez Instytut Książki.
Do programu mogą zgłaszać się wydawcy z całego świata zainteresowani wydaniem polskiej literatury pięknej, humanistyki, literatury faktu, książek dla dzieci i młodzieży czy komiksów.
Zagraniczne wydania książek polskich autorów są wspierane od 1999 r. Jednak program nabrał rozpędu w 2004 r. wraz z powstaniem Instytutu Książki. To narodowa instytucja kultury powołana do promocji polskiej literatury na świecie oraz popularyzacji książek i czytelnictwa w kraju.
W 2025 r. średnio 17,5 tys. na książkę
Instytut Książki finansuje jedynie częściowy koszt zagranicznego wydania książki, które mogą obejmować między innymi koszt tłumaczenia i zakup licencji prawnoautorskich. W przypadku literatury dziecięcej, komiksu czy książek bogato ilustrowanych wydawcy mogą także wnioskować o wsparcie druku książki.
W 2025 r. wsparto wydanie 178 książek kwotą ponad 3,1 mln zł. To daje średnią mniej niż 17,5 tys. zł na książkę. Pieniądze trafiają do wydawcy po wydaniu przez niego publikacji i przesłaniu siedmiu egzemplarzy Instytutowi Książki.
Jak zapadają decyzję o wsparciu?
W 2025 r. do Instytutu Książki trafiło 501 wniosków o wsparcie zagranicznych wydań książek. Ostatecznie wsparcie przyznano 276 z nich, czyli 55,1 proc.
Propozycje podlegają ocenie merytorycznej i strategicznej. Tej pierwszej dokonuje grupa ekspertów, którzy biorą pod uwagę znaczenie autora i samego utworu literackiego oraz kompetencje tłumacza.
Oceny strategicznej dokonują pracownicy IK. Biorą pod uwagę znaczenie obszaru językowego, na który ma zostać przetłumaczona książka, doświadczenie wydawcy oraz to, czy projekt dotyczy rynku będącego w danym momencie priorytetem programu zagranicznego Instytutu.
Lista najczęściej wspieranych autorów jest zatem wypadkową zainteresowania zagranicznych wydawców konkretnymi tytułami oraz priorytetów przyjętych przez Instytut Książki.
Ile publikacji wsparliśmy z budżetu państwa?
Obecnie na liście publikacji, których zagraniczne wydanie zostało wsparte w ramach programu, znajduje się 3316 pozycji. To dane z początku września 2026 r., obejmujące wyłącznie publikacje wydawców zagranicznych. Lista jest uzupełniana na bieżąco.
Nie jest to jednak pełny bilans programu. Instytut Książki podaje, że od początku działania programu dofinansowano łącznie blisko 4 tys. książek. Liczba 3316 dotyczy pozycji widocznych obecnie w publicznej bazie zagranicznych wydań.
Warto też pamiętać, że chodzi o książki, których wydanie otrzymało wsparcie z budżetu państwa w ramach procedury konkursowej. Książki polskich autorów pojawiają się za granicą także bez dodatkowego wsparcia. Zagraniczni wydawcy często jednak starają się o przynajmniej częściowe pokrycie kosztów publikacji z polskich środków publicznych.
Jakie kraje mogą najczęściej liczyć na wsparcie?
Najczęściej, bo aż 248 razy, wsparliśmy wydanie polskich książek w Ukrainie. Na drugim miejscu jest Hiszpania (237), a dalej Czechy (198), Niemcy (198) i Francja (159).
Wykres interaktywny Na liście dominują kraje europejskie. W ciągu ostatnich blisko 30 lat wsparliśmy wydanie 84 publikacji w Stanach Zjednoczonych, 62 w Izraelu i 49 w Chinach.
Zdaniem eksperta
Jak polska literatura radzi sobie za granicą?
Mamy nadzieję, że są to „jaskółki” zapowiadające coraz większe zainteresowanie literaturą polską także w najbardziej odległych regionach świata.
Od lat polskie książki najczęściej są przekładane na język hiszpański, czeski, niemiecki i angielski. W czołówce jest również język ukraiński.
Światową marką polskiej literatury stał się reportaż literacki, rozsławiony przez Ryszarda Kapuścińskiego, a następnie przez kolejnych znakomitych autorów, takich jak Hanna Krall, Wojciech Jagielski czy Małgorzata Rejmer. Szczególnie ceniona jest również polska fantastyka – nie tylko za sprawą Stanisława Lema, który jest gwiazdą pierwszej wielkości. Dobrze sprzedają się za granicą także książki Jacka Dukaja i Andrzeja Sapkowskiego. Silną pozycję ma również klasyka – regularnie ukazują się nowe tłumaczenia książek Henryka Sienkiewicza, Władysława Reymonta, Bolesława Prusa, Elizy Orzeszkowej czy Marii Konopnickiej. Twórczość XX-wiecznych klasyków, takich jak Stanisław Ignacy Witkiewicz, Bruno Schulz czy Witold Gombrowicz, wciąż jest obecna w przekładach. Nie ustaje zainteresowanie noblistami. Czesław Miłosz, Wisława Szymborska, Olga Tokarczuk są chętnie wydawani na całym świecie.
Ostatnio zauważamy, że popularnością cieszą się prozatorskie debiuty znanych poetek – Urszuli Honek i Małgorzaty Lebdy. Nie maleje zainteresowanie twórczością Wiesława Myśliwskiego, Zbigniewa Herberta, Szczepana Twardocha czy Zyty Rudzkiej.
Polskim towarem eksportowym jest również literatura dla dzieci i młodzieży. To zasługa świetnych ilustracji i nowatorskich treści, dzięki którym polskie książki przebiły się kilka lat temu na Międzynarodowych Targach Książki dla Dzieci w Bolonii.
W przyszłym roku Polska będzie gościem honorowym tej prestiżowej imprezy. Z tej okazji w ostatnim czasie szczególnie mocno wspieraliśmy tłumaczenia książek dla dzieci i młodzieży na język włoski.
Których pisarzy wspieramy?
Na liście najczęściej wspieranych autorów – warto pamiętać, że bezpośrednimi beneficjentami programu nie są pisarze, lecz wydawcy – są nobliści. Wśród nich są Olga Tokarczuk (106 pozycji) i Czesław Miłosz (98 pozycji). Wysoko na liście autorów, których książki wspieramy za granicą, znajduje się także Witold Gombrowicz (94 pozycje).
Polska literatura za granicą obejmuje także Stanisława Lema (62 pozycje). Naszym znakiem rozpoznawczym jest też reportaż literacki. Na liście wysoko znajdują się Ryszard Kapuściński (61 pozycji) i Andrzej Stasiuk (60 pozycji). Znaczenie mają również książki dla dzieci i młodzieży. Wśród najczęściej wspieranych za granicą polskich twórców tego gatunku są Aleksandra i Daniel Mizielińscy.
Wykres interaktywny Których książek wydanie najczęściej wspieramy?
Jakie zagraniczne wydania konkretnych tytułów wspieramy? W pierwszej dziesiątce najczęściej wspieranych książek znalazły się aż trzy publikacje Olgi Tokarczuk. To „Bieguni”, „Prowadź swój pług przez kości umarłych” oraz „Prawiek i inne czasy”.
Wysoko, bo także na miejscach 1-10, są również trzy książki dla dzieci i młodzieży: „Pszczoły” i „Drzewa” Piotra Sochy i Wojciecha Grajkowskiego oraz „Mapy” Aleksandry i Daniela Mizielińskich.
Wykres interaktywny W jaki sposób zagraniczni wydawcy decydują o wydaniu polskiej literatury?
Instytut Książki przedstawił wyniki badania ewaluacyjnego przeprowadzonego wśród zagranicznych wydawców.
Wynika z niego, że najważniejszymi czynnikami decydującymi o zakupie praw do wydania polskiej książki za granicą są:
- wartość literacka dzieła,
- zgodność z profilem wydawniczym,
- rekomendacje tłumaczy,
- możliwość pozyskania finansowania na tłumaczenie lub wydanie książki.
Efekt Literackiej Nagrody Nobla
– Olga Tokarczuk zyskała rozgłos w Hiszpanii dopiero po otrzymaniu Nagrody Nobla w dziedzinie literatury – wspomina Xavier Farré, tłumacz i popularyzator polskiej literatury w Hiszpanii.
Farré tłumaczy polską literaturę na język hiszpański i kataloński, a w 2025 r. został laureatem Nagrody Transatlantyk, przyznawanej przez Instytut Książki wybitnym ambasadorom polskiej literatury za granicą.
W ocenie Xaviera Farré’a w ostatnich latach polska literatura w Hiszpanii cieszy się dużym zainteresowaniem.
Za taki stan rzeczy odpowiada nie tylko międzynarodowa popularność Olgi Tokarczuk, ale także działalność wydawnictwa Acantilado, które od lat publikuje polskich autorów.
– Hiszpańscy czytelnicy coraz częściej szukają nowych przestrzeni, nie chcą czytać już tylko literatury anglosaskiej – mówi Xavier Farré.
Polska literatura w Hiszpanii
Według Farré’a w ostatnich dwóch dekadach w Hiszpanii popularnością cieszy się poezja Adama Zagajewskiego, Zbigniewa Herberta, Czesława Miłosza oraz Wisławy Szymborskiej, która wciąż jest chętnie czytana i wznawiana.
Poza prozą Olgi Tokarczuk Hiszpanie czytają również Stefana Chwina i Andrzeja Stasiuka. Pierwsza książka Stasiuka ma się wkrótce ukazać po katalońsku, a po hiszpańsku dostępnych jest już kilka jego tytułów.
– W języku katalońskim obecne są też przekłady Stanisława Lema, którego niemal wszystkie książki przełożono także na hiszpański – mówi Xavier Farré.
W przygotowaniu są też przekłady kolejnych powieści niedawno zmarłego Ignacego Karpowicza na język hiszpański – pisarz jest już również czytany po katalońsku – oraz pierwsze hiszpańskie wydanie książki Joanny Bator.
O popularności polskich autorów w Hiszpanii świadczą też literackie nagrody. W 2017 r. nieżyjący już poeta Adam Zagajewski został uhonorowany Literacką Nagrodą Księżniczki Asturii, jednym z najbardziej prestiżowych hiszpańskich wyróżnień literackich. Za to w 2024 r. Agata Orzeszek i Ernesto Rubio zostali uhonorowani przez hiszpańskie ministerstwo kultury prestiżową Nagrodą Narodową za Najlepsze Tłumaczenie. Translatorski duet otrzymał nagrodę za przekład „Ksiąg Jakubowych” Olgi Tokarczuk.
Główne wnioski
- Od 1999 r. Program Translatorski ©POLAND wspiera zagraniczne wydania polskiej literatury. W publicznej bazie programu znajduje się obecnie 3316 pozycji zagranicznych wydawców, choć Instytut Książki podaje, że w całej historii programu dofinansowano blisko 4 tys. książek. Z badania Instytutu Książki wynika, że zagraniczni wydawcy przy zakupie praw zwracają uwagę przede wszystkim na wartość literacką dzieła i zgodność książki z profilem wydawniczym. Istotne są także rekomendacje tłumaczy i możliwość uzyskania wsparcia finansowego.
- Najczęściej, bo aż 248 razy, wsparliśmy wydanie polskich książek w Ukrainie. Na drugim miejscu jest Hiszpania (237), a dalej Czechy (198), Niemcy (198) i Francja (159).
- W pierwszej dziesiątce najczęściej wspieranych książek znalazły się aż trzy publikacje Olgi Tokarczuk: „Bieguni”, „Prowadź swój pług przez kości umarłych” oraz „Prawiek i inne czasy”.
