Nauczyciele w Polsce. Czy stanąłbyś przed tablicą za swoją obecną pensję?

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

60 proc. Polek i Polaków uważa, że nauczyciele wykonują bardzo trudny zawód. Przeciwnego zdania jest 10 proc. badanych. Tak wynika z raportu „Szkoła do życia. O nauczycielach”, przygotowanego przez pracownię Minds&Roses na zlecenie Centrum Edukacji Obywatelskiej.

Badanie przeprowadzono na reprezentatywnej próbie 1 tys. Polek i Polaków w wieku 18-65 lat, odzwierciedlającej strukturę ludności Polski pod względem wieku, płci, wielkości miejscowości i wykształcenia. Zrealizowano je w marcu, a więc jeszcze przed ostatnimi atakami w polskich szkołach, których ofiarami padli także nauczyciele.

Najważniejsze wyzwania nauczycieli

Niemal dwóch na trzech badanych (63 proc.) uważa, że praca z uczniami o różnych potrzebach to dziś jedno z największych wyzwań stojących przed nauczycielami. Przeciwnego zdania jest zaledwie 9 proc. respondentów.

62 proc. zgadza się ze stwierdzeniem, że nauczyciele mogą jako pierwsi dostrzec trudności emocjonalne i społeczne uczniów. Odmiennego zdania jest 10 proc. badanych.

Jeszcze w 2012 r. CBOS badał wizerunek nauczycieli. Niemal co drugi Polak (49 proc.) uważał wówczas, że nauczyciele mają zbyt dużo urlopu. Tyle samo badanych twierdziło, że pracują za mało godzin tygodniowo. Przeciwnego zdania był jedynie co czwarty respondent. Jednocześnie większość Polaków uważała pracę nauczyciela za stresującą (86 proc.), trudną (74 proc.) i odpowiedzialną (83 proc.).

Najnowsze badanie Centrum Edukacji Obywatelskiej pokazuje, że mimo upływu lat nadal dostrzegamy trudność i wymagający charakter tego zawodu.

Czego oczekujemy od nauczycieli?

Z opublikowanego właśnie raportu Centrum Edukacji Obywatelskiej wynika, że mamy wobec nauczycieli ogromne oczekiwania. Powinni być jednocześnie ekspertami w swoich dziedzinach, świetnymi metodykami i utalentowanymi pedagogami.

Wszystkie te kompetencje uznajemy za niezbędne u dobrego nauczyciela. 84 proc. badanych uważa, że powinien stale aktualizować swoją wiedzę, a 87 proc. oczekuje, że będzie ją przekazywał w ciekawy sposób. 85 proc. wskazuje na potrzebę angażowania i motywowania uczniów, 87 proc. – sprawiedliwego traktowania, 84 proc. – dobrej współpracy z rodzicami, a 81 proc. – tworzenia dobrej atmosfery na lekcjach.

Co trzeci rodzic krytykuje nauczyciela w rozmowie z własnym dzieckiem

75 proc. Polek i Polaków miało w swoim życiu nauczyciela lub nauczycielkę, którzy wywarli na nich pozytywny wpływ. W tej grupie 77 proc. chciałoby jeszcze spotkać się z takim nauczycielem, 73 proc. spotkało się z nim już po zakończeniu szkoły, a 67 proc. pamięta jego imię i nazwisko. Jednak tylko 23 proc. powiedziało swojemu byłemu nauczycielowi, jak wiele dla nich znaczył.

Krytyka nauczycieli jest natomiast dość powszechna. Najczęściej pojawia się w rozmowach z innymi rodzicami lub znajomymi – tak postępuje 41 proc. rodziców dzieci w wieku szkolnym. Co trzeci (35 proc.) krytykuje nauczycieli w rozmowie z własnym dzieckiem, a co czwarty (25 proc.) – bezpośrednio w rozmowie z nauczycielem.

Samych nauczycieli oceniamy też lepiej niż funkcjonowanie szkół. Pozytywną opinię o nauczycielach ma 36 proc. Polaków, podczas gdy o szkołach dobrze wypowiada się jedynie co czwarty (25 proc.). Dla porównania, negatywnie ocenia nauczycieli 21 proc. badanych, a funkcjonowanie szkół – 36 proc.

Polacy nie myślą o karierze nauczyciela

58 proc. badanych nie wybrałoby zawodu nauczyciela, gdyby miało ponownie podejmować decyzję o swojej karierze zawodowej. Taką możliwość rozważyłoby zaledwie 16 proc.

Okazuje się jednak, że nie chodzi wyłącznie o pieniądze. Badanych zapytano, czy zdecydowaliby się na pracę w szkole, gdyby mogli zachować swoje obecne wynagrodzenie. Nawet w takiej sytuacji 53 proc. nie rozważałoby kariery nauczyciela. Przed tablicą byłoby skłonnych stanąć 19 proc. respondentów.

W ostatnich latach wynagrodzenia nauczycieli w polskich szkołach rosną. Procentowo największe podwyżki otrzymali nauczyciele początkujący. Według danych OECD w 2019 r. zarabiali rocznie 16 531 dolarów (w przeliczeniu uwzględniającym siłę nabywczą pieniądza). Pięć lat później ich wynagrodzenia były o 74 proc. wyższe. W przypadku nauczycieli z dłuższym stażem wzrost wynagrodzeń nie przekroczył 50 proc.

Mimo tych podwyżek polscy nauczyciele nadal zarabiają znacznie mniej niż wynosi średnia OECD. Przykładowo, nauczyciel szkoły podstawowej z 15-letnim stażem może w Polsce liczyć na roczne wynagrodzenie w wysokości 41 355 dolarów (według parytetu siły nabywczej), podczas gdy średnia OECD wynosi 61 563 dolary.

Ekspert: „Zwykle zwracamy uwagę na to, co nie działa”

– Późno dorastamy do doceniania nauczycieli. W codziennej interakcji z nauczycielami, zwłaszcza jako rodzice, o wiele częściej ich krytykujemy, niż doceniamy – mówi dr Jędrzej Witkowski, ekspert ds. edukacji i prezes zarządu fundacji Centrum Edukacji Obywatelskiej.

Ekspert zwraca uwagę, że problem ten nie ogranicza się do relacji między rodzicami a nauczycielami.

– Zwykle zwracamy uwagę na to, co nie działa. Jak coś dobrze funkcjonuje, staje się to niewidoczne. Podobnie jest choćby z lekarzami – uważa dr Jędrzej Witkowski.

Jego zdaniem rzadko doceniamy sytuacje, w których nauczyciel dobrze zajmuje się naszym dzieckiem – potrafi wytłumaczyć córce trudne zagadnienie albo skutecznie rozwiązać narastający konflikt między uczniami. Traktujemy to jako coś oczywistego.

– Niepokojące jest, że bardzo często krytykujemy nauczycieli w rozmowie z naszymi dziećmi. A przecież potrzebujemy spójności oddziaływania, które daje dziecku poczucie bezpieczeństwa – tłumaczy prezes zarządu fundacji.

Obyś cudze dzieci uczył...

– Z naszych badań wynika, że nauczycielom nadal zazdrościmy długich wakacji. W ocenie wielu Polaków nauczyciele pracują krótko w tygodniu. Jednocześnie, kiedy pytamy, czy badani chcą te benefity przy zachowaniu swojej obecnej pensji, niewiele osób wykazuje chęć, by zostać nauczycielem – mówi dr Jędrzej Witkowski.

Zdaniem eksperta tkwi w tym wyraźna sprzeczność. Z jednej strony zazdrościmy nauczycielom warunków pracy, z drugiej – sami nie chcemy z nich korzystać, nawet gdyby nie wiązało się to z obniżeniem naszych zarobków.

Dr Jędrzej Witkowski przypomina, że nieprzypadkowo „uczenie cudzych dzieci” uchodzi za złe życzenie czy wręcz przekleństwo.

– Polacy doskonale zdają sobie sprawę, że praca nauczyciela jest trudna i niewielu z nich chciałoby ją wykonywać – mówi ekspert.

Główne wnioski

1. Doceniamy nauczycieli z przeszłości, ale krytykujemy tych, którzy uczą nasze dzieci. 75 proc. Polek i Polaków miało w swoim życiu nauczyciela lub nauczycielkę, którzy wywarli na nich pozytywny wpływ. Jednocześnie 41 proc. rodziców dzieci w wieku szkolnym krytykuje nauczycieli w rozmowach z innymi rodzicami lub znajomymi, a 35 proc. robi to w obecności własnego dziecka. Tak wynika z badania „Szkoła do życia. O nauczycielach”, przygotowanego przez pracownię Minds&Roses na zlecenie Centrum Edukacji Obywatelskiej.
2. Zazdrościmy nauczycielom wakacji i czasu wolnego, ale nie chcemy pracować w szkole. – Z naszych badań wynika, że nauczycielom nadal zazdrościmy długich wakacji. W ocenie wielu Polaków nauczyciele pracują krótko w tygodniu. Jednocześnie, kiedy pytamy, czy badani chcą te benefity przy zachowaniu swojej obecnej pensji, niewiele osób wykazuje chęć, by zostać nauczycielem – mówi dr Jędrzej Witkowski z Centrum Edukacji Obywatelskiej.
3. Nawet obecna pensja nie przekonałaby większości Polaków do zmiany zawodu. Tylko 19 proc. badanych rozważyłoby pracę nauczyciela, gdyby mogło zachować swoje dotychczasowe wynagrodzenie. Ponad połowa (53 proc.) nie zdecydowałaby się na nią nawet na takich warunkach.