Kategoria artykułu: Polityka

PiS traci poparcie. Rozłam i konkurencja na prawicy osłabiają partię Kaczyńskiego

PiS notuje w listopadowych sondażach od 15,5 do 23,15 proc. poparcia, a w dwóch badaniach niewiele wyprzedza Konfederację. Politolodzy wskazują na zmianę pokoleniową, rozłam w partii i radykalizację jej przekazu. Przed wyborami w 2027 r. PiS stoi przed trudnym wyzwaniem.

Jarosław Kaczyński, Przemysław Czarnek
Notowania PiS-u spadają. Prezes Jarosław Kaczyński oraz kandydat na premiera Przemysław Czarnek mają problem. Fot. PAP/Radek Pietruszka

Z tego artykułu dowiesz się…

  1. Jak wyglądają obecne notowania Prawa i Sprawiedliwości.
  2. Dlaczego partia Jarosława Kaczyńskiego traci poparcie.
  3. Co może czekać PiS w najbliższych miesiącach.
Loading the Elevenlabs Text to Speech AudioNative Player...

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Na niespełna rok przed wyborami notowania Prawa i Sprawiedliwości są najniższe od lat. Na początku listopada w badaniu Centrum Badania Opinii Społecznej poparcie dla PiS zadeklarowało jedynie 15,8 proc. respondentów planujących udział w wyborach. To spadek o 2,4 pkt proc. w porównaniu z październikowym sondażem CBOS. Różnica między PiS a Konfederacją była minimalna. Partia Krzysztofa Bosaka i Sławomira Mentzena zanotowała 15,4 proc. poparcia.

Spadające poparcie PiS

Badanie przeprowadzone na przełomie października i listopada przez Ogólnopolską Grupę Badawczą pokazuje wyższe notowania PiS, jednak również w nim widać spadek. Partia Jarosława Kaczyńskiego uzyskała 23,15 proc. poparcia, o 1,8 pkt proc. mniej niż w poprzednim sondażu tej pracowni. Znacznie większa jest tu przewaga nad trzecią Konfederacją, która ma 13,34 proc. Jeszcze wyżej plasuje się Koalicja Obywatelska z poparciem 37,07 proc.

Jeszcze niższy wynik PiS pokazuje badanie United Surveys by IBRiS dla Wirtualnej Polski. Partia ma w nim 15,5 proc. poparcia. To o 2,7 pkt proc. mniej niż w poprzednim badaniu tej pracowni. Poparcie dla KO jest niemal dwukrotnie wyższe i wynosi 30 proc., a różnica między PiS a Konfederacją to jedynie 1,5 pkt proc.

Coraz mniejsza przewaga nad konkurencją na prawicy

W żadnym z przywołanych badań Konfederacja nie wyprzedziła jeszcze PiS. W sondażach CBOS i United Surveys łączne poparcie dla Konfederacji oraz Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna jest jednak wyższe niż samodzielne notowania PiS. Z kolei w badaniu OGB sytuacja jest odwrotna. Gdyby wybory odbyły się w najbliższą niedzielę, dysproporcja między klubami PiS a Konfederacji mogłaby być znacznie mniejsza niż obecnie. Dziś różnica wynosi 130 posłów.

Co na to politycy PiS? Jacek Ozdoba, europoseł PiS, przyznaje, że nie ma dużych obaw.

– Gdybyśmy uzależniali własne samopoczucie od notowań, to nie wygralibyśmy żadnych wyborów. Zawsze jesteśmy znacznie zaniżani. Żadne badania, nawet te najbardziej kontrowersyjne, nie dają nam dużego poparcia. Nasz elektorat nie deklaruje poparcia bezpośrednio i dlatego nie wierzę, że nasze wyniki są aż tak niskie. Lepiej jednak, żebyśmy się mobilizowali i potem byli miło zaskoczeni, niż rozczarowani, będąc w przekonaniu, że można wygrać bez pracy – mówi Jacek Ozdoba.

Sceptycyzm w PiS wobec sondaży

Przez lata nawet eksperci twierdzili, że część sympatyków PiS ma opory przed przyznawaniem się do swoich sympatii politycznych w badaniach opinii publicznej. Czy jednak ten mechanizm jest wciąż aktualny? Podobnych oporów przed ujawnianiem swoich preferencji ankieterom nie wydają się mieć sympatycy choćby partii Grzegorza Brauna. Ta w sondażach coraz częściej zbliża się do 10 proc. poparcia.

– Kampanie wyborcze mogą sprzyjać dużym ugrupowaniom w powrocie na wysoki poziom. Uważam, że niektóre ugrupowania mają przeszacowane poparcie. Nie wierzę w wykazywane w sondażach poparcie dla Rozwoju Plus. Uważam, że niemożliwe jest, by mieli obecnie takie wyniki, jakie mają. Podobnie uważam, że przeszacowana jest Konfederacja. Jedna i druga. Nie wierzę w mijankę. Naszym zadaniem jest mobilizacja i ciężka praca na rzecz odsunięcia Donalda Tuska od władzy – twierdzi eurodeputowany PiS.

Pytany o plany odbicia w sondażach, Jacek Ozdoba deklaruje prace nad programem w roku przedwyborczym. Podobnie jak wielu polityków PiS mówi o swojej partii jako „sprawdzonej w działaniu”, czym ma się ona wyróżniać na tle Konfederacji, która do tej pory nie uczestniczyła w sprawowaniu władzy.

Braun większym zagrożeniem dla PiS niż Bosak i Mentzen

W nieoficjalnych rozmowach politycy PiS również wyrażają sceptycyzm wobec ewentualnego wyprzedzenia ich partii przez Konfederację. Przyznają jednak, że większym zagrożeniem dla PiS jest obecnie Konfederacja Korony Polskiej, która zagraża także ugrupowaniu Bosaka i Mentzena.

– Nie wiemy, jakie mają realne poparcie. Dlatego już teraz zwracamy się do wyborców Konfederacji Korony Polskiej. Tam mogą iść wszelkie odpływy wyborców, którzy oczekują od nas radykalnych działań, a z drugiej strony są zawiedzeni brakiem twardych działań ze strony Bosaka i Mentzena – mówi jeden z naszych rozmówców.

W PiS słychać nadzieję, że Przemysław Czarnek powstrzyma dalszy odpływ elektoratu do partii Grzegorza Brauna. Jest także świadomość, że Czarnek, będący obecnie kandydatem PiS na premiera, niekoniecznie obejmie ten urząd, jeżeli partia po przyszłorocznych wyborach będzie współrządzić. Zwłaszcza jeśli powstanie rząd koalicyjny. PiS chciałoby jednak wysunąć własnego kandydata na premiera, jeżeli będzie największym ugrupowaniem w koalicji.

W odpowiedzi na pytanie o błędy popełnione przez partię w ostatnim czasie słyszymy kpiny z wokalnych występów posła Michała Wójcika przed siedzibą Trybunału Konstytucyjnego.

W najbliższych miesiącach partia chce prezentować kolejne propozycje programowe. Wcześniejsze nie przebiły się jednak szerzej do debaty publicznej. Podczas ostatnich konferencji programowych pojawiły się m.in. zapowiedzi odchodzenia od przepisów wprowadzonych w ramach Polskiego Ładu.

W warstwie narracyjnej można spodziewać się kontynuacji ostrego kursu. Członkowie Rozwoju Plus od miesięcy nazywali ten proces „suwpolizacją” – od Suwerennej Polski, dawnej partii Zbigniewa Ziobry, której politycy po dołączeniu do PiS zaczęli, ich zdaniem, nadawać ton ugrupowaniu. Politycy PiS niezwiązani wcześniej z Suwerenną Polską odrzucają jednak takie sugestie.

– Gdy byli w jądrze PiS-u, to również oni narzucali radykalny język. To Grzesiek Puda forsował piątkę dla zwierząt, a Piotrek Uściński był wśród wnioskodawców wniosku do Trybunału Konstytucyjnego ws. kompromisu aborcyjnego. Oni ścigali się, kto będzie najbardziej pisowski i radykalny, kto będzie w tym głównym nurcie partii – mówi anonimowo polityk PiS.

Zmiana pokoleniowa i radykalny dryf

Prof. Arkadiusz Modrzejewski, dyrektor Instytutu Politologii Uniwersytetu Gdańskiego, widzi trzy przyczyny spadku poparcia dla PiS. Pierwszą z nich jest demografia. W wyniku zmiany pokoleniowej PiS traci swój bazowy elektorat.

– Młodzi prawicowcy chętniej wybierają Konfederację – ci o narodowych sympatiach stawiają na Ruch Narodowy Krzysztofa Bosaka, a ci bardziej wolnorynkowi stawiają na Nową Nadzieję Sławomira Mentzena. PiS nie zasysa młodego pokolenia. Druga przyczyna to dryf radykalnego skrzydła, czyli dawnego twardego elektoratu, w stronę Konfederacji Korony Polskiej Grzegorza Brauna. Trzecia przyczyna to podział w PiS. Wolta Mateusza Morawieckiego odebrała kilka punktów PiS-owi. Poprzez radykalizację przekazu PiS nie ma możliwości łowienia wśród centrowych wyborców. Powielanie retoryki Konfederacji nie służy PiS-owi – uważa prof. Arkadiusz Modrzejewski.

Jak dodaje politolog, do niedawna to stronnictwo Mateusza Morawieckiego było uważane za umiarkowaną część PiS. Obecnie – według prof. Modrzejewskiego – partia w swojej głównej narracji wzoruje się na radykalnej prawicy.

„Suwpolizacja” PiS

Prof. Ewa Marciniak, politolożka z Uniwersytetu Warszawskiego i dyrektorka CBOS, również wskazuje trzy przyczyny spadku poparcia dla PiS. Formułuje jednak nieco inne wnioski niż politolog z gdańskiej uczelni. Jako pierwszą, głęboką przyczynę wskazuje wchłonięcie Suwerennej Polski. Jak mówi, po tej fuzji napięcia personalne w partii stawały się coraz bardziej widoczne.

– Rysował się konflikt między dawną Suwerenną Polską a starym PiS. Skłoniło to niektórych polityków do używania określenia „suwpolizacji” PiS, a następnie do odejścia grupy Mateusza Morawieckiego. Ich odejście miało swoją dynamikę i dramaturgię, a pierwszym skutkiem było obniżenie poparcia PiS o kilka pkt proc. Przed tym rozłamem poparcie dla PiS oscylowało wokół 20–22 proc. – wskazuje prof. Ewa Marciniak.

Ekspertka przytacza niedawne badanie Instytutu Badań Pollster dla „Super Expressu”, w którym zapytano o potencjalnego następcę Jarosława Kaczyńskiego na stanowisku szefa PiS. Najwięcej badanych (20 proc.) widzi w tej roli Patryka Jakiego, który przez lata był bliskim współpracownikiem Zbigniewa Ziobry i wiceprezesem Suwerennej Polski. Na kolejnych miejscach znaleźli się kandydat PiS na premiera Przemysław Czarnek, była premier Beata Szydło, Tobiasz Bocheński i Mariusz Błaszczak. Więcej badanych wybrało opcję „ktoś inny” niż Zbigniewa Ziobrę czy Jacka Sasina.

– Przed Patrykiem Jakim wcześniej w takich sondażach wskazywano Mateusza Morawieckiego. Wtedy ewidentnie dominował. Dziś przewagę ma Patryk Jaki. Trudno dziś ocenić, jak ci ekspansywni działacze dawnej Suwerennej Polski zawładną PiS. Znaczący będzie moment przejścia Jarosława Kaczyńskiego na polityczną emeryturę. Może dojść do marginalizacji PiS w PiS – mówi prof. Ewa Marciniak.

Polexit w agendzie

Jako drugą przyczynę spadku notowań PiS szefowa CBOS wskazuje nieumiejętność odnalezienia się partii w roli opozycji.

– Te próby w wykonaniu PiS skutkują tym, że w agendzie ostatnich miesięcy jest Polexit jako konsekwencja „szantażu europejskiego”. W sytuacji, gdy większość Polaków akceptuje naszą obecność w Unii Europejskiej, obraz partii będącej w kontrze do Unii jest niepokojący. Jarosław Kaczyński poszukuje formuły znaczącej obecności na scenie politycznej, która byłaby dostrzeżona przez wyborców. Mówi więc o możliwym Polexicie, a także o możliwej koalicji sejmowej z Grzegorzem Braunem, którego wcześniej krytykował – mówi prof. Ewa Marciniak.

Ekspertka odwołuje się tu do niedawnego wystąpienia prezesa PiS. Pod koniec października podczas Forum w Krynicy zasugerował on możliwość rozpoczęcia rokowań w sprawie wyjścia Polski z Unii Europejskiej jako sposobu wywarcia presji na reformę wspólnoty.

– Jarosław Kaczyński w 2026 r. a Jarosław Kaczyński w 2015 r. to dwie różne energie polityczne. Wówczas miał siłę mobilizacyjną. Dziś jest ona dużo słabsza. Pozytywny program PiS jest dziś niewidoczny. Kiedyś było to 500 plus. Dziś to program „anty”. Anty-Tusk, anty-Unia, anty-Ukraina. To nie jest dobry pomysł, bo są inne partie, które w programie „anty” są bardziej autentyczne. Brakuje oferty programowej – uważa prof. Ewa Marciniak.

Podwójna rywalizacja PiS

Trzecią przyczyną wskazaną przez politolożkę z UW jest zmiana krajobrazu na prawicy. Gdy w 2015 r. PiS wracało do władzy, partia Jarosława Kaczyńskiego była na prawicy hegemonem.

Cztery lata później, gdy utrzymała władzę w kolejnych wyborach, w parlamencie pojawiła się Konfederacja, jednak jej reprezentacja była niewielka. W obecnym Sejmie jest ona niewiele większa, ale na niespełna rok przed wyborami notowania Konfederacji diametralnie różnią się od tych sprzed kilku lat.

– Dziś PiS musi odnaleźć się w podwójnej rywalizacji. Znana PiS jest rywalizacja z przeciwnikiem, który ideologicznie jest po stronie liberalnej czy lewicowej. Nie są znane taktyki polityczne, które pozwolą odnaleźć się w rywalizacji z podobnymi ideowo partiami politycznymi. Z dawnej relacji asymetrii, w której PiS mogło rozdawać karty i stawiać warunki negocjacyjne, dziś już nie ma tak silnej pozycji – ocenia prof. Ewa Marciniak.

Jak PiS może się prezentować w roku przedwyborczym? Zdaniem prof. Modrzejewskiego, partia będzie kontynuować radykalizację przekazu. Dowodzić tego mają protesty przed Trybunałem Konstytucyjnym. Podczas jednego z nich Jarosław Kaczyński dał się sfotografować z Grzegorzem Braunem, a podczas Marszu Niepodległości sugerował możliwość współpracy wyborczej.

– Jeszcze niedawno byłoby to nie do pomyślenia, ale kordon sanitarny wokół Brauna został przerwany. Radykalizacja retoryki jest dla Kaczyńskiego prawdopodobnie skuteczną strategią w pozyskiwaniu prawicowych wyborców, choć nie do końca. Bardziej wiarygodne będą tu obie Konfederacje niż PiS, który zmieniał swoje postawy. Efekt będzie taki, że nawet jeżeli prawica wygra wybory i będzie w stanie stworzyć rząd, to będzie to chwiejna większość. PiS nie będzie miało przewagi nad koalicjantami, nawet jeżeli będzie miało największą liczbę posłów. Nie będzie to przewaga dająca możliwość narzucania koalicjantom własnej woli – uważa prof. Arkadiusz Modrzejewski.

Zdaniem politologa PiS nie będzie w stanie odzyskać umiarkowanych wyborców.

– Ci wyborcy nie będą skłonni stawiać na partię, która nie odcina się od Grzegorza Brauna, który jest postacią jawnie prorosyjską i antyunijną – ocenia ekspert.

Główne wnioski

  1. PiS traci poparcie, a jego przewaga nad Konfederacją maleje. W dwóch listopadowych sondażach partia Jarosława Kaczyńskiego uzyskała mniej niż 16 proc. głosów, choć badanie OGB daje jej ponad 23 proc.
  2. Zdaniem politologów za spadkiem notowań stoją zmiana pokoleniowa, rozłam w partii, radykalizacja przekazu oraz coraz silniejsza konkurencja ze strony obu Konfederacji.
  3. PiS musi rywalizować zarówno z KO, jak i z ugrupowaniami po swojej prawej stronie. Eksperci oceniają, że może to utrudnić odzyskanie umiarkowanych wyborców i osłabić pozycję negocjacyjną partii po wyborach w 2027 r.