„Polacy myśleli, że to UFO”. Słowacy za blisko 16 mln euro odnowili Muzeum Andy’ego Warhola

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Nad słowackimi Medzilaborcami góruje majestatyczna Cerkiew Świętego Ducha. U jej podnóża stoi nowoczesna bryła Muzeum Andy’ego Warhola. Wokół trwają jeszcze drobne prace wykończeniowe, ale od września można już ponownie zwiedzać muzeum mistrza pop-artu, który sam nigdy nie odwiedził Słowacji.

Urodził się w 1928 r. w amerykańskim Pittsburghu, w rodzinie rusińskich emigrantów pochodzących ze wsi Miková na terenie dzisiejszej Słowacji, kilkanaście kilometrów od Medzilaborców. Nasi południowi sąsiedzi od lat próbują uczynić z niego słowacką markę, choć sam Andy Warhol miał mówić, że pochodzi znikąd.

Zresztą nie jest to pierwszy przypadek, gdy Słowacy, poszukując symboli własnej tożsamości, sięgają po postaci, których związki z dzisiejszą Słowacją bywają nieoczywiste. W 2019 r. słowackie media publiczne zorganizowały plebiscyt na stu największych Słowaków. Piąte miejsce zajęli w nim Cyryl i Metody, misjonarze Słowian, którzy urodzili się w IX wieku w Salonikach, na terenie dzisiejszej Grecji.

Ponad 11 tys. odwiedzających w miesiąc

Burmistrz Medzilaborców Vladislav Višňovský przekonywał podczas uroczystego otwarcia, że Andy Warhol wrócił do domu. W wydarzeniu uczestniczył prezydent Słowacji Peter Pellegrini, który przypomniał, że to właśnie on w 2018 r., jeszcze jako premier, dał się przekonać do potrzeby przeprowadzenia tej wielomilionowej inwestycji.

Przedstawiciele władz różnych szczebli nie kryją nadziei, że gruntownie odnowione muzeum przyciągnie miłośników Andy’ego Warhola i pop-artu z całego świata. Nowoczesna placówka ma również pomóc przełamać negatywny stereotyp wschodniej Słowacji jako regionu, w którym niewiele się dzieje i nie ma czego oglądać.

Pierwsze wyniki wskazują, że przedsięwzięcie ma szansę odnieść sukces. Daša Jeleňová, rzeczniczka władz kraju preszowskiego (Prešovský samosprávny kraj), poinformowała, że w pierwszym miesiącu po ponownym otwarciu muzeum odwiedziło ponad 11,3 tys. osób. W sam weekend otwarcia było to ponad 4 tys. zwiedzających.

Jak przekazała Słowackiej Agencji Prasowej (TASR), oprócz Słowaków ekspozycję oglądają turyści z Czech, Austrii, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Szwajcarii, a nawet Nigerii i Filipin. Nie brakuje również Polaków, o czym można się przekonać na własne oczy, zwłaszcza w weekendy, kiedy muzeum odwiedza około tysiąca osób dziennie.

Słowackie muzeum powstało przed amerykańskim

Historia muzeum amerykańskiego artysty w Medzilaborcach sięga jeszcze czasów Czechosłowacji. Placówkę utworzono w 1991 r. jako pierwsze na świecie muzeum poświęcone Warholowi. Dopiero trzy lata później otwarto muzeum jego imienia w Pittsburghu.

Początki słowackiej instytucji były jednak skromne. Zbiory obejmowały zaledwie 12 dzieł artysty. Przez lata Medzilaborce przyciągały przede wszystkim najbardziej zdeterminowanych miłośników pop-artu, ale samo muzeum nie cieszyło się najlepszą opinią. Budynek stopniowo niszczał, a jednym z poważniejszych problemów był przeciekający dach.

Przełom nastąpił w 2018 r., gdy do muzeum zawitał ówczesny premier Peter Pellegrini. Stało się to przy okazji jednego z wyjazdowych posiedzeń rządu, organizowanych na Słowacji w różnych częściach kraju, aby ministrowie mogli bliżej poznać lokalne problemy. To wówczas pojawił się impuls do modernizacji placówki, która ostatecznie przerodziła się w niemal całkowitą przebudowę. Nie obyło się bez trudności – inwestycja napotkała opóźnienia, a jej budżet znacząco wzrósł.

Ostatecznie modernizacja pochłonęła 15,9 mln euro. Zmieniła się nie tylko ekspozycja, lecz także cały budynek. Powstały nowe przestrzenie wystawiennicze, dodatkowa kondygnacja, strefy wypoczynku i dach z zielenią oraz amfiteatrem. Muzeum wyposażono również w nowoczesne technologie multimedialne.

Dziś placówka prezentuje około 400 dzieł Andy’ego Warhola oraz 120 prac innych twórców pop-artu i street artu.

W niczym niemal nie przypomina swojego poprzednika.

Zdaniem eksperta

Afirmacja konsumpcjonizmu, a może ironiczna krytyka?

Trudno przecenić znaczenie Andy’ego Warhola – zarówno dla sztuki współczesnej, jak i szeroko rozumianej kultury masowej. Jego stwierdzenie z lat 60. XX wieku, że kiedyś każdy będzie miał swoje 15 minut sławy, nie tylko jest powtarzane do dziś, lecz także okazało się prorocze w epoce mediów społecznościowych. Trudno znaleźć kogoś, kto nie widziałby jego serigrafii przedstawiających Marilyn Monroe czy puszki zupy Campbell’s. Choć z pozoru lekkie i łatwe w odbiorze, prace te dalekie są od jednoznaczności. Krytycy sztuki do dziś spierają się, czy stanowiły afirmację konsumpcjonizmu i hedonizmu, czy raczej ich subtelną, ironiczną krytykę.

Jako artysta Warhol był nie tylko eksperymentatorem, który bawił się filmem, technikami druku czy fotografią. Istotna była również jego rola jako jednej z centralnych postaci nowojorskiego środowiska artystycznego. Choć z natury był introwertykiem, jego pracownia Factory stała się legendarnym miejscem spotkań i imprez. Pojawiali się tam nie tylko Lou Reed i członkowie zespołu The Velvet Underground, promowanego przez Warhola, lecz także cała plejada filmowców, muzyków, reżyserów i innych ważnych postaci ówczesnej kultury amerykańskiej i światowej.

Dr hab. Łukasz Białkowski

krytyk sztuki, wykładowca na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie

Nowe oblicze muzeum Andy'ego Warhola

Już od wejścia uwagę przyciąga multimedialny charakter muzeum. Gości wita sam Andy Warhol – oczywiście w cyfrowej postaci. Zwiedzający mogą również przetwarzać własne fotografie w duchu pop-artu, tworząc obrazy inspirowane estetyką artysty.

Na parterze można zobaczyć serię prac Warhola poświęconych słynnemu hokeiście Wayne’owi Gretzky’emu.

Przede wszystkim prezentowane są tu jednak dzieła innych twórców pop-artu. Ze ścian spoglądają Kate Moss, Madonna czy Nelson Mandela z uniesioną pięścią w geście zwycięstwa – bohaterowie prac Bambi, brytyjskiej artystki street artu nazywanej niekiedy „kobiecym Banksym”.

Mick Jagger, Patti Smith i Lou Reed pojawiają się z kolei na pracy artysty Poppy, obok dzieła zatytułowanego „Never take an LSD in the Eden”.

Wśród prezentowanych twórców są również Steve Kaufman i Roy Lichtenstein.

Marilyn Monroe, zupa Campbell's oraz święta Apolonia

Trzy kolejne piętra poświęcono niemal w całości twórczości Andy’ego Warhola oraz pamiątkom związanym z jego życiem.

Opowieść rozpoczyna się od historii rodziców króla pop-artu. Są tu także fotografie z dzieciństwa i młodości artysty, a nawet koszula, w której został ochrzczony.

W gablotach można zobaczyć szkolne świadectwo Warhola, rachunek ze szpitala Columbus Hospital z czerwca 1968 r. opiewający na 3472 dolary i 62 centy, paszport czy tekst modlitwy wygłoszonej podczas pogrzebu artysty w 1987 r.

Dla wielu zwiedzających najważniejsze będą jednak jego dzieła. Są tu słynne serie Campbell’s Soup I i Campbell’s Soup II, portrety Marilyn Monroe i autoportret artysty. Nie zabrakło również mniej rozpoznawalnych motywów, takich jak ryby.

Mocno wyeksponowano religijny wymiar życia i twórczości Warhola. Oprócz pamiątek związanych z jego chrztem można zobaczyć modlitewnik matki artysty oraz sitodruki poświęcone świętej Apolonii.

Ten aspekt jego biografii ciekawie kontrastuje z innymi eksponatami: pierwszym aparatem fotograficznym Iso-Pak C, walkmanem czy charakterystycznymi okularami. Są też pamiątki i materiały przywołujące atmosferę nowojorskiej pracowni Factory.

Czy to było UFO?

Zmodernizowane muzeum otwarto dla publiczności 4 września. Przygotowania do uroczystości wywołały jednak nieoczekiwane zamieszanie, które dotarło aż do Polski.

– Próba pokazu laserowego z udziałem dronów wywołała niemal europejski problem. Polacy pisali do nas z pytaniami, co się dzieje i czy do miasta nie spadł Starlink. Widać, że wizualizacje Warhola przyciągają uwagę – opowiadał mediom Vladislav Višňovský, burmistrz Medzilaborców.

Słowacki dziennik regionalny „Korzár” informował, że rozbłyski światła widoczne po polskiej stronie granicy wzbudziły spore zainteresowanie. W mediach społecznościowych pojawiły się spekulacje o tajemniczych sygnałach od pozaziemskiej cywilizacji, a nawet o UFO. W rzeczywistości był to jedynie test widowiska świetlnego przygotowanego z okazji otwarcia muzeum.

Muzeum Andy’ego Warhola nie jest zresztą jedynym powodem, by odwiedzić tę część Słowacji. Za budynkiem znajduje się ekspozycja poświęcona historii I wojny światowej, a w okolicy można zobaczyć jeden z odnowionych cmentarzy wojennych z czasów Wielkiej Wojny.

Główne wnioski

1. Po trzech latach modernizacji ponownie otwarto Muzeum Andy’ego Warhola w Medzilaborcach. Placówka znajduje się w niewielkim mieście na północnym wschodzie Słowacji, niedaleko granicy z Polską. Jej przebudowa kosztowała 15,9 mln euro i objęła zarówno budynek, jak i przestrzenie wystawiennicze oraz wyposażenie multimedialne.
2. Muzeum w Medzilaborcach było pierwszą na świecie placówką poświęconą Andy’emu Warholowi. Powstało w 1991 r., trzy lata przed otwarciem muzeum w amerykańskim Pittsburghu, gdzie artysta urodził się w rodzinie emigrantów pochodzących z dzisiejszej Słowacji. Początkowo dysponowało zaledwie 12 dziełami Warhola. Dziś prezentuje około 400 jego prac oraz 120 dzieł innych artystów.
3. Odnowione muzeum ma przyciągać turystów i zmieniać wizerunek wschodniej Słowacji. Władze regionu liczą, że nowoczesna placówka stanie się międzynarodową atrakcją turystyczną. Pierwsze wyniki są obiecujące – w ciągu miesiąca po ponownym otwarciu muzeum odwiedziło ponad 11,3 tys. osób, w tym wielu turystów z Polski.