Powódź w Tunezji a polskie technologie

W ostatnich latach region Afryki Północnej dotykają zarówno susze, huragany, jak i powodzie. To drugie zjawisko, co prawda nie jest nowe, ale w ostatnich latach stało się coroczną normą. Jednocześnie państwa regionu nie są na nie zupełnie przygotowane. Jak się okazuje, w Polsce są firmy posiadające technologie i produkty, które mogłyby pomóc przeciwdziałać powodziom. Także magazynować wodę powodziową i wykorzystywać ją do celów przemysłowych, rolnictwa i górnictwa

Powódź wywołał huragan Harry oraz intensywne opady deszczu trwające od 16 stycznia. Prędkość wiatru przekraczała 100 km/h. Opady doprowadziły do podniesienia poziomu morza, a wiatr skierował fale w stronę brzegu. W konsekwencji w wielu miejscowościach woda rozlała się na tereny zabudowane. Zginęło 10 osób, a straty materialne wciąż są szacowane. Według wyliczeń Banku Światowego Tunezja rocznie przeznacza ok. 40 mln dolarów na pokrywanie strat wynikających z gwałtownych opadów deszczu.

Większość Polaków kojarzy Tunezję z upalną pogodą i wakacjami. Powodzie nie są jednak rzadkością w historii tego kraju. W swoich kronikach pisali o nich zarówno starożytni kronikarze rzymscy, jak i arabscy. Źródła historyczne mówią m.in. o powodzi w Tunisie w 854 r. W 1840 r. miała miejsce wielka powódź w dolinie rzeki Medjerda. Wylewająca z morza woda uszkodziła w 1932 r. wiele linii kolejowych. W 1954 r. doszło do zalania miasta Sfaks. Do największej powodzi w historii kraju doszło natomiast w 1969 r. Zginęło wówczas 500 osób, a 300 tys. straciło dach nad głową. Zniszczeniu uległy dziesiątki kilometrów drogi i sieci elektrycznych oraz wiele mostów. Powodzie w Tunezji wystąpiły również w 2023 i 2024 r.

Kataklizm a lekceważenie przepisów budowlanych

Powódź w Tunezji wywołała narodową dyskusję na temat zaniedbań infrastrukturalnych. Jak wskazuje tunezyjska Agencja ds. Ochrony i Zagospodarowania Wybrzeża (APAL) ważnym czynnikiem sprzyjającym występowaniu powodzi i zwiększających ich skalę, jest lekceważenie przepisów budowlanych. Tunezyjczycy ignorują zasady zabraniające wznoszenia budowli w odległości poniżej 25 metrów od brzegu morza. Od 2011 r. APAL odnotowała 750 naruszeń w tym zakresie. Przez 70 lat niepodległości państwo tunezyjskie nie było w stanie zbudować zabezpieczeń przeciwpowodziowych.

Przy okazji pozytywnym skutkiem powodzi jest odkrycie fenickich ruin u wybrzeży m.in. Sfaksu i Nabeul. Wcześniej, podczas powodzi w XX w. często dochodziło do odkrywania zabezpieczeń przeciwpowodziowych budowanych w czasach Imperium Rzymskiego.

Nowa tendencja w regionie?

Powodzie w zimie są już regularnym zjawiskiem w Afryce Północnej. W ostatnich trzech latach wystąpiły we wszystkich państwach Maghrebu.

Najbardziej drastyczna sytuacja miała miejsce w 2023 r. w Libii. Wówczas wschodnią część kraju nawiedził cyklon Daniel wiejący z prędkością do 130 km/h. Na przełomie sierpnia i września 2024 r., w wyniku zderzenia się dwóch przeciwstawnych mas powietrza, doszło do niespodziewanych intensywnych opadów deszczu w Maroku i Algierii. W ich wyniku woda w zbiorniku Draa-Oued Nood w Maroku przekroczyła wysokość tamy i wylała. Po obydwu stronach granicy doszło do zalania pustynnych terenów, miast położonych w oazach i palmiarni. Zerwane zostały linie elektryczne i zalane domy na poziomie parteru. W Maroku zginęło 18 osób, a straty materialne zostały oszacowane na 3,7 mld euro. W Algierii zmarły cztery osoby.

Z kolei w grudniu ubiegłego roku 37 osób zginęło, a 70 domów zostało zalanych, w wyniku powodzi wywołanej intensywnymi opadami deszczu miejscowości Safi w Maroku. W styczniu woda tymczasowo zablokowała drogi między miejscowościami Sidi M’barek i Ain Karma oraz Ain Oumnibet i El Mers, oraz linię kolejową między miastami Fes a Sidi Karim.

Jaz – specyficzna budowla hydrotechniczna

Dzięki opadom wypełniane są zbiorniki wodne, z których woda jest rozprowadzana między gospodarstwami domowymi, polami, fabrykami i kopalniami. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza w okresie suszy, która często występuje latem. Państwa regionu znajdują się w grupie 20 krajów na świecie z największymi niedoborami wody. Według danych Banku Światowego zasoby odnawialne wody pitnej w regionie są najniższe na świecie i wynoszą jedynie 230 km kw. Dla porównania w Europie i Azji Centralnej jest to 7071 km kw. Zatem zbyt intensywne i nieokiełznane opady wody są nie tylko zagrożeniem, ale też marnotrawstwem deficytowego surowca.

Polska ma technologie zapobiegające powodziom. W Tunezji poważnym problemem było podnoszenie się poziomu morza, zalewanie terenów przybrzeżnych i następnie ich dodatkowe niszczenie w wyniku tzw. cofki od morza. Jak twierdzi Andrzej Polniak, prezes firmy AquaTech, w takiej sytuacji konieczna jest budowa tzw. dwukierunkowego zamknięcia jazowego ujścia rzeki. W ten sposób częściowe tłumienie odpływu zwrotnego spowoduje, że woda będzie podnosić się wolniej. Z kolei zamknięcie cofki spowoduje możliwość nadpiętrzenia i wywarcia ciśnienia przepływu. Jaz to specyficzna budowla hydrotechniczna. Jej zastosowanie w normalnych warunkach powodowałoby odprowadzanie wody z morza kanałem do elektrowni wodnej. Z kolei w warunkach powodziowych najpierw hamowałaby wylewanie wody, a następnie spowolniała jej cofanie się do morza zmniejszając straty materialne. Z kolei turbiny elektrowni wodnej, w normalnych warunkach produkujące prąd, w sytuacji powodzi, służyłyby bezpiecznemu przepompowywaniu wody w głąb morza. Skutecznym rozwiązanie jest również według eksperta tworzenie polderów przeciwpowodziowych w głębi lądu oraz sieci kanałów odprowadzających wodę do tych polderów bezpośrednio z terenów zalewowych.

Woda powodziowa przeważnie jest zbyt brudna, by znalazła zastosowanie sanitarne. Jednak, jak twierdzi Andrzej Polniak, w warunkach afrykańskich (niedoborów wody) opłacalne może być jej magazynowanie i oczyszczanie do stopnia umożliwiającego jej wykorzystanie w przemyśle, rolnictwie i górnictwie.

Główne wnioski

1. Powódź w Tunezji jest wynikiem nagłych wzmożonych opadów deszczu, silnego wiatru i podnoszenia się poziomu morza. Duże znaczenie ma też górzysty krajobraz kraju i niska wchłanialność wody przez tutejszą glebę oraz agresywną zabudowę terenów nadbrzeżnych.
2. Powodzie nie są w Afryce Północnej nowym zjawiskiem. Jednak od 2023 r. ich występowanie co roku staje się normą.
3. Polskie firmy m.in. AquaTech, wykonują konstrukcje hydrotechniczne, służące zapobieganiu i przeciwdziałaniu powodziom oraz magazynowaniu i uzdatnianiu wody.