Pracują w Polsce, ale ZUS odmawia im 800 plus. „Czekamy na reakcję rządu ws. luki prawnej”

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Problem z dostępem do świadczenia 800 plus może dotyczyć ponad 3 tys. obywateli Korei Południowej przebywających w Polsce. Niewykluczone, że cudzoziemcy z innych krajów trzecich także mogą mieć utrudniony dostęp do wypłat.

– Wszystko zależy od umów bilateralnych zawartych przez Polskę z poszczególnymi państwami – wyjaśnia Adam Smuga, partner zarządzający w TIAS Legal.

Zacznijmy jednak od podstaw prawnych, ponieważ w ostatnim czasie istotnie zmieniły się zasady przyznawania świadczenia 800 plus cudzoziemcom.

800 plus dla cudzoziemców. Wymogiem „aktywność zawodowa”

Podstawą jest ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, która została znowelizowana 1 czerwca br. Zawiłości prawne w tym zakresie wyjaśnia Piotr Olewiński z biura prasowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przedstawiciel ZUS wskazuje przy tym na ustawę przyjętą w ubiegłym roku – z 12 września 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu weryfikacji prawa do świadczeń na rzecz rodziny dla cudzoziemców oraz o warunkach pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. To ona wprowadziła nowe warunki, które musi spełnić cudzoziemiec spoza UE, aby otrzymać świadczenie.

– Wskazana grupa cudzoziemców musi m.in. zamieszkiwać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wraz z dzieckiem w całym okresie świadczeniowym. Wnioskodawca musi spełniać warunek aktywności zawodowej, a dziecko – co do zasady – musi realizować obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązek szkolny lub obowiązek nauki w polskim systemie oświaty – wyjaśnia Piotr Olewiński.

W praktyce przepisy wiążą aktywność zawodową w Polsce z obecnością w systemie ubezpieczeń społecznych. W przypadku niespełnienia tego warunku świadczenie wychowawcze co do zasady nie przysługuje. Ustawa przewiduje jednak wyjątki, m.in. w odniesieniu do dzieci posiadających polskie obywatelstwo oraz dzieci z niepełnosprawnościami.

Przeczytaj: 500 plus ma już 10 lat. „To świadczenie zmieniło myślenie o pomocy społecznej” (WYWIAD)

…chyba że o 800 plus mówi umowa bilateralna

W art. 1 ust. 2 ustawy regulującej zasady przyznawania 800 plus ustawodawca zaznacza jednak, że cudzoziemcy mają prawo do świadczenia, „jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym”.

– Warunek aktywności zawodowej nie podlega ustaleniu wobec cudzoziemców ubiegających się o świadczenie wychowawcze, jeżeli świadczenie to objęte jest zakresem przedmiotowym wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym. Należy jednak podkreślić, że umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Korei z dnia 25 lutego 2009 r. (Dz. U. z 2010 r. Nr 35, poz. 192) nie obejmuje świadczenia wychowawczego 800 plus – wyjaśnia przedstawiciel ZUS.

Należy jednak podkreślić, że umowa o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Korei nie obejmuje świadczenia wychowawczego 800 plus.

Zatem w przypadku obywateli Korei Południowej prawo do świadczenia powinno być ustalane m.in. na podstawie kryterium aktywności zawodowej. Tu jednak pojawia się haczyk.

Praca jest, składek nie ma

Jak wspomnieliśmy wcześniej, ZUS wiąże spełnienie warunku aktywności zawodowej z obecnością w polskim systemie ubezpieczeń społecznych. Jak jednak wyjaśnia Adam Smuga, w przypadku części obywateli Korei Południowej legalna praca w Polsce nie musi oznaczać odprowadzania składek do ZUS.

– Umowa bilateralna z Koreą Południową wprowadziła zasadę podlegania tylko jednemu systemowi zabezpieczenia społecznego i przewidziała szczególne zasady dla pracowników delegowanych. Brak składek w polskim ZUS może zatem wynikać nie z braku zatrudnienia, lecz z zastosowania umowy międzynarodowej. Jej celem jest uniknięcie podwójnego oskładkowania tej samej osoby – dodaje Adam Smuga.

O tym, że samo wykonywanie pracy nie zawsze wystarcza do uznania jej przez ZUS za „aktywność zawodową”, mówi także Piotr Olewiński.

– Sam fakt wykonywania pracy na terytorium Polski, bez podlegania polskim ubezpieczeniom społecznym na zasadach określonych w ustawie, nie jest wystarczający do spełnienia warunku aktywności zawodowej. Dotyczy to również pracowników koreańskich, którzy na podstawie umowy polsko-koreańskiej pozostają objęci koreańskim systemem ubezpieczeń społecznych – dodaje przedstawiciel ZUS.

Ilu cudzoziemców pobiera 800 plus, a ilu mogłoby je pobierać?

Według danych Urzędu do Spraw Cudzoziemców liczba obywateli państw trzecich, którzy legalnie przebywają w Polsce, wynosi ponad 1,9 mln. Wśród nich jest ponad 3,6 tys. obywateli Korei Południowej.

Wykres interaktywny

Pełny ekran

„Chcemy wyeliminować tę lukę”. Co na to resort pracy?

Nasz rozmówca podkreśla, że nie chodzi o tworzenie odrębnych zasad dla konkretnej grupy potencjalnych świadczeniobiorców, lecz o umożliwienie prawidłowej weryfikacji ich aktywności zawodowej.

– ZUS dość technicznie podchodzi do tej sprawy. Odmawia wypłaty świadczeń, gdyż cudzoziemiec nie widnieje i nie będzie widniał w systemie składkowym. Nie oznacza to jednak, że nie pracuje. Wystarczyłoby dodać zapis w prawie, że w przypadku umów bilateralnych ZUS powinien mieć prawo sprawdzić, czy cudzoziemiec przedłożył zaświadczenie o ubezpieczeniu w innym kraju. Tymczasem urząd rozkłada ręce i mówi, że może zrobić tyle, na ile pozwala niedoskonała ustawa. ZUS nie tworzy przecież prawa, czekamy na reakcję resortu pracy – podsumowuje Adam Smuga.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na nasze pytania wskazuje, że warunki przysługiwania świadczenia wychowawczego "są takie same dla wszystkich cudzoziemców z państw trzecich".

"Odnosząc się do pytania o sytuację obywateli Korei Południowej należy zaznaczyć, iż umowa bilateralna z Koreą nie obejmuje świadczeń rodzinnych (w tym: świadczenia wychowawczego), zatem właściwe w tej sprawie jest ustawodawstwo krajowe (w tym przypadku polskie). Zgodnie z polskimi przepisami, praca wykonywana na terenie Polski, w przypadku obywateli państw trzecich, która nie jest związana z odprowadzaniem składek na ubezpieczenie społeczne w Polsce, wyklucza przyznanie  uprawnienia do  świadczenia wychowawczego w takim przypadku" - podsumowuje resort pracy.

Główne wnioski

1. Od 1 czerwca 2026 r. samo legalne przebywanie w Polsce i prawo do pracy nie wystarczają obywatelom państw trzecich do uzyskania 800 plus. ZUS weryfikuje m.in. aktywność zawodową, pobyt rodzica i dziecka oraz realizację obowiązku edukacyjnego przez dziecko. W praktyce aktywność zawodowa jest sprawdzana na podstawie danych dotyczących podlegania polskim ubezpieczeniom społecznym.
2. Powoduje to problem w przypadku osób, które legalnie pracują w Polsce, ale na podstawie umowy międzynarodowej pozostają ubezpieczone w innym państwie i nie odprowadzają składek do ZUS. Dotyczy to m.in. części pracowników z Korei Południowej.
3. Umowa polsko-koreańska ma zapobiegać sytuacji, w której pracownik podlega jednocześnie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w obu państwach. Pracownik delegowany z Korei może więc legalnie pracować w Polsce i nadal podlegać koreańskiemu systemowi ubezpieczeń. Jednocześnie polskie przepisy dotyczące 800 plus uzależniają świadczenie od aktywności zawodowej weryfikowanej na podstawie danych składkowych. To właśnie na styku tych regulacji powstaje opisywana luka.