Zaloguj się 
Dzieje się!
Spór o ulgę B+R. Eksperci podzieleni, przedsiębiorcy boją się fiskusa
Ulga badawczo-rozwojowa (B+R) – przynajmniej w teorii – jest do dyspozycji podatników od ponad dekady. Co mówi praktyka? Tu zdania są podzielone. Jedni mówią o rekordowym zainteresowaniu, inni o spadku popytu na tę preferencję. Jak jest naprawdę?
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czy zainteresowanie ulgą badawczo-rozwojową rzeczywiście maleje, czy też osiąga ona rekordową popularność.
- Dlaczego dane Ministerstwa Finansów dotyczące ulgi B+R prowadzą ekspertów KPMG i Grant Thornton do odmiennych wniosków.
- Czy wzmożone kontrole skarbowe i rosnące wymagania dokumentacyjne zniechęcają polskich przedsiębiorców do korzystania z ulgi B+R.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Czy ulga badawczo-rozwojowa przeżywa rozkwit, czy może przeciwnie – podatnicy odwracają się od niej? Na łamach XYZ postanowiliśmy przyjrzeć się bliżej danym Ministerstwa Finansów, a także danym KPMG oraz Grant Thornton. Zdania ekspertów podatkowych są podzielone. Jedni mówią o spadku zainteresowania ulgą ze względu na wzmożone kontrole skarbówki, inni zaś o rekordowym popycie. Kto ma rację? Wszystko zależy od tego, w jaki sposób spojrzymy na dane.
Ulga B+R. Spadek zainteresowania czy rekordowe wzrosty?
KPMG w swojej analizie porównuje bieżące dane do danych historycznych zaktualizowanych o późniejsze korekty deklaracji. Bieżące dane za 2025 rok również uwzględniają dotychczas złożone korekty, choć ich liczba z dużym prawdopodobieństwem będzie jeszcze rosła.
Porównując dane z 2025 r., które – przypomnijmy – nie uwzględniają jeszcze wszystkich korekt, KPMG zaznacza, iż wartość odliczeń spada. Według najnowszych danych Ministerstwa Finansów (MF) to 13,4 mld zł w 2025 r. wobec 13,6 mld w 2024 r.
Wykres interaktywny Wykres interaktywny Statystyki dotyczące tego samego roku podatkowego zmieniają się wraz z kolejnymi korektami deklaracji, co utrudnia ocenę rzeczywistego zainteresowania ulgą. Poprosiliśmy resort finansów o najświeższe dane dotyczące ulgi. Zgodnie ze stanem na 5 listopada tego roku z ulgi w minionym roku B+R skorzystało 3896 podatników CIT i PIT. W poprzednich latach (uwzględniających korektę) liczba ta była wyższa: odpowiednio 4147 w 2024 r. i 4528 w 2023 r.
Sprawa wygląda jednak inaczej, jeśli założymy, że dane z 2025 r. także w przyszłości zostaną skorygowane w górę, lub jeśli porównamy dane pierwotne – bez korekty, do takich właśnie danych z 2025 r.
Grant Thornton: rekordowa popularność ulgi B+R
Taką metodologię przyjął Grant Thornton. W raporcie „Ulgi na innowacje. 10 lat ulgi B+R! Jak korzystają z niej firmy?” czytamy, iż liczba podatników korzystających z ulgi B+R rośnie jeszcze długo po zakończeniu roku, podobnie jak kwota odliczeń. Ulgę można bowiem rozliczyć także przez złożenie korekty w PIT lub w CIT za lata poprzednie.
Dane pierwotne za 2025 r. mówią o 3,5 tys. podatników, którzy odliczyli 12,3 mld zł wobec 10,4 mld i 8,7 mld zł w dwóch poprzednich latach. Mowa, rzecz jasna, o danych nieskorygowanych. W tym ujęciu liczba beneficjentów także wzrosła, gdyż w poprzednich dwóch latach było ich po 3,4 tys.
Wykres interaktywny Wykres interaktywny Grant Thornton podaje w raporcie, iż wyniki z 2025 r. „należy traktować jako wartość wyjściową, która w kolejnych latach niemal na pewno wzrośnie”. Zdaniem ekspertów, jeśli dynamika korekt się utrzyma – ostateczna kwota odliczeń może przekroczyć 15 mld zł. Po obecnych korektach wynosi ona – jak wspomnieliśmy – 13,4 mld zł.
– Dane za 2025 r. będą jeszcze podlegały aktualizacjom. Dotychczasowe dane historyczne pokazują jednak wyraźny trend wzrostowy: kwoty odliczeń zwiększały się po uwzględnieniu późniejszych korekt składanych przez podatników. Zakładamy, że wartość 13,4 mld zł wykazana obecnie za 2025 r. również wzrośnie, ale na tym etapie nie możemy przesądzić ani o jej ostatecznej wysokości, ani o tym, czy przekroczy ona zaktualizowany wynik za 2024 r. – wyjaśnia Michał Rodak, doradca podatkowy w Grant Thornton.
Jak interpretować zmienne dane?
Każda z tych wymienionych wartości może zmienić się do pięciu lat, gdyż tyle wynosi czas na złożenie korekty. Dysponując dwiema skrajnie różnymi opiniami na temat powyższych danych, postanowiliśmy zaczerpnąć trzeciej. Konrad Medoliński, doradca podatkowy i starszy menedżer w MDDP mówi wprost: nie można przesądzać o popularności ulgi B+R.
– Porównywanie danych za 2025 r. z danymi za poprzednie lata, które uwzględniają już późniejsze korekty zeznań podatkowych, może prowadzić do błędnych wniosków. Kluczowe jest bowiem porównywanie danych według tej samej metodologii, a więc z uwzględnieniem korekt zeznań podatkowych. To właśnie ostatnie skutecznie złożone rozliczenie podatnika, uwzględniające dokonane korekty, pokazuje rzeczywistą wartość wykorzystanej preferencji.
Dane za 2025 r. nie są jeszcze w pełni porównywalne z wynikami za wcześniejsze lata, które zostały już zaktualizowane o korekty. Wyciąganie na tej podstawie wniosków o spadku zainteresowania ulgą, byłoby przedwczesne. Istotne jest przede wszystkim to, ilu przedsiębiorców faktycznie wykorzystuje ulgę do obniżenia swoich obciążeń podatkowych, niezależnie od momentu, w którym zdecydowali się ją rozliczyć – wyjaśnia ekspert.
Jak dodaje nasz rozmówca, podatnicy ze względu na inne obowiązki sprawozdawcze pod koniec roku podatkowego często odkładają ulgę B+R na później. Ta wiąże się bowiem ze szczegółową identyfikacją projektów badawczo-rozwojowych oraz kalkulacją kosztów kwalifikowanych.
Niepewna przyszłość ulgi przez… skarbówkę
Wojciech Kotłowski, partner w dziale doradztwa podatkowego w KPMG w Polsce zwraca jednak uwagę, iż podejście podatników do omawianej ulgi się zmieniło. Powód? Obawa przed skarbówką.
– Zmiana nastąpiła już w 2025 r., obserwujemy wzmożone kontrole firm, które skorzystały z ulgi B+R. Nigdy nie obserwowaliśmy kontroli w takiej skali, jest ich znacznie więcej i są one o wiele bardziej szczegółowe. Organy podatkowe zaczęły wymagać czasami nawet kilkukrotnie więcej informacji niż w czasie wcześniejszych czynności sprawdzających – mówi Wojciech Kotłowski.
Dodaje, że często po zakończonej weryfikacji nadpłaty, podatnicy zaskakiwani są kolejnymi kontrolami – celno-skarbowymi.
– Jedni kończą i następni wchodzą, np. miesiąc później. A urząd celno-skarbowy to już jest instytucja nastawiona między innymi na ściganie i wyłapywanie potencjalnych przestępstw skarbowych. Oni nie działają na chybił-trafił, to są szczegółowe kontrole, które bardzo często wiedzą, po co przychodzą. Obserwujemy coraz więcej takich kontroli – mówi Wojciech Kotłowski.
Nie powinno się tłumić innowacji biurokracją
Zdaniem przedstawiciela KPMG polscy przedsiębiorcy nie wykorzystali jeszcze w pełni innowacyjnego potencjału. Ulga B+R miała ograniczać ryzyko finansowe, a w wielu przypadkach stała się źródłem tego właśnie ryzyka. Problemem jest rosnąca niepewność, jak po kilku latach wykorzystanie ulgi może zostać ocenione przez organy podatkowe. Firmy są coraz częściej konfrontowane z bardzo szczegółowymi wymaganiami fiskusa i kontrolami wcześniej już zweryfikowanych rozliczeń.
Warto wiedzieć
Co może zniechęcać firmy do ulgi B+R?
- Zaostrzenie podejścia fiskusa i częstsze kontrole. KPMG zestawia spadek liczby korzystających z ulgi ze „zaostrzonym kursem fiskusa”.
- Możliwość zakwestionowania rozliczenia po kilku latach, nawet jeśli organ podatkowy wcześniej szczegółowo je sprawdził i zwrócił nadpłatę.
- Rosnące, zdaniem KPMG, pozaustawowe wymagania dokumentacyjne. Organy mają oczekiwać bardzo szczegółowego odtwarzania projektów: przyczyn zastosowania konkretnych elementów, przebiegu prób, wyników testów czy czasu pracy poszczególnych osób.
- Bardzo szczegółowe wymagania dotyczące ewidencji czasu pracy, które w przypadku inżynierów czy pracowników technicznych mogą być trudne albo niemożliwe do spełnienia po kilku latach.
- Niejednolity standard kontroli między urzędami. Według KPMG przedsiębiorca nie ma jasnej odpowiedzi, jaki poziom dokumentacji będzie wystarczający dla konkretnego organu. Szczególnie obciąża to mniejsze firmy, które nie mają rozbudowanych systemów projektowych i podatkowych.
- Zbyt restrykcyjna interpretacja tego, co jest działalnością B+R. KPMG krytykuje m.in. oczekiwanie innowacyjności na bardzo wysokim poziomie oraz zbyt szerokie uznawanie podobnych lub iteracyjnych prac za „rutynowe”.
- Ocena kwestii technicznych przez administrację podatkową bez odpowiedniego wsparcia ekspertów. Gdy ocenia urzędnik, może uznać za „rutynowe” to, co inżynier uznał za innowacyjne.
- Wysoki koszt kontroli. Firma musi angażować księgowych, prawników, inżynierów i programistów w wielomiesięczne odtwarzanie projektów sprzed lat.
– System ulg w Polsce (w tym flagowa ulga B+R) to ogólnie bardzo dobre mechanizmy, realnie wspierające rodzime przedsiębiorstwa. Przez wiele lat udało się wykształcić również bardzo dobrą praktykę korzystania z tych ulg, ale wciąż jeszcze mamy sporo do nadgonienia do najbardziej rozwiniętych gospodarek. Dlatego wsparcie dla przedsiębiorstw powinno być jak najszersze, a kontrole jak najmniej uciążliwe – podsumowuje Wojciech Kotłowski.
Bez kija do innowacji nie podchodź
Krystyna Jarek, właścicielka Booster of Innovation, spółki, która pomaga firmom wdrażać innowacje, przyznaje, że zna firmy, które świadomie rezygnują z ulgi na badania i rozwój, chociaż prowadzą takie projekty.
– Część firm rezygnuje z ulgi B+R nie dlatego, że nie prowadzi działalności innowacyjnej, ale dlatego, że obawiają się związanej z ulgą biurokracji i późniejszych kontroli. Słyszą o bardzo szczegółowych, drobiazgowych i czasochłonnych postępowaniach i już sama perspektywa konieczności dokumentowania każdej czynności potrafi ich zniechęcić. Uważają, że odbierze im to szybkość działania i elastyczność, które są bardzo ważne w pracy nad innowacjami – mówi Krystyna Jarek.
Do tego dochodzą koszty doradców, dodatkowych księgowych, często ściąganie inżynierów, którzy już dawno zakończyli projekt.
– Państwo nie może jednocześnie mówić firmom „inwestujcie w innowacje” i tworzyć systemu, w którym skorzystanie z zachęty staje się sygnałem wieloletniego ryzyka. Jeżeli Polska chce konkurować o centra badawcze, technologie i wysoko kwalifikowane miejsca pracy, ale przede wszystkim rozwijać działania rozwojowe nielicznych krajowych producentów – pewność rozliczenia powinna być częścią zachęty, a nie potencjalnym luksusem dostępnym dopiero po zakończeniu wieloletniego sporu z fiskusem – podsumowuje Dawid Stawarz, ekspert w zespole ds. innowacji, ulg i dotacji w KPMG w Polsce.
Główne wnioski
- Statystyki dotyczące ulgi nie są ostateczne w momencie zakończenia roku podatkowego. Korekty deklaracji mogą istotnie zmieniać zarówno liczbę beneficjentów, jak i wartość odliczeń.
- Zdaniem naszych rozmówców porównywanie aktualnych danych za 2025 r. z historycznymi wynikami uwzględniającymi późniejsze korekty nie pozwala jeszcze rozstrzygnąć, czy zainteresowanie ulgą rzeczywiście maleje.
- Przedsiębiorcy mogą rezygnować ze wsparcia nie dlatego, że jest ono nieatrakcyjne finansowo, lecz z obawy przed wieloletnimi kontrolami i kosztami udowadniania zasadności odliczeń. Relacje ekspertów wskazują, że instrument mający ograniczać ryzyko inwestowania w innowacje sam może stawać się źródłem ryzyka podatkowego.
