Szczyt UE-UK. Czy wszyscy chcą powrotu Wielkiej Brytanii do UE?
Przed szczytem UE-Wielka Brytania w Brukseli 20 listopada coraz głośniej mówi się o kosztach wyjścia ze Wspólnoty. W Brukseli pojawiają się deklaracje, że Wielka Brytania nie musi być ani w Schengen, ani w strefie euro, aby wrócić. Zdaniem prof. Jonathana Portesa, ekonomisty z King’s College London brexit był porażką.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Na jaki temat przywódcy UE i Wielkiej Brytanii będą debatować na szczycie Wielka Brytania-Unia Europejska 20 listopada.
- Czy Brytyjczycy chcą powrotu do UE.
- Jak były ekonomista Cabinet Office ocenia brexit.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Szczyt w Brukseli 20 listopada ma przynieść konkretne porozumienia w kilku sektorach, ale najważniejsza debata dotyczy czegoś znacznie większego: czy obecny „reset” jest tylko korektą umowy brexitowej, czy pierwszym krokiem do zasadniczej zmiany relacji i powrotu Wielkiej Brytanii do Wspólnoty.
Prof. Jonathan Portes, ekonomista z King’s College London i były główny ekonomista brytyjskiego Cabinet Office uważa, że „rozmowy są użyteczne, ale nie przyniosą wielkiej zmiany gospodarczej ani Wielkiej Brytanii, ani Europie”.
– Mogą pomóc odbudować zaufanie między nami a europejskimi partnerami. Prawdziwe pytanie brzmi jednak, czy premier Andy Burnham będzie chciał po wyborach [w 2029 r. – red.] przedstawić swojej partii i wyborcom postulat wejścia do jednolitego rynku, a być może nawet ponownego przystąpienia do UE – wskazuje prof. Portes. Brytyjska opinia publiczna, jak wskazują sondaże, tego właśnie chce.
Król jest nagi?
W poniedziałek 16 listopada premier Andy Burnham powiedział podczas uroczystego bankietu Lord Mayor’s Banquet w londyńskim Guildhall, historycznej siedzibie władz City, że Wielka Brytania „straciła więcej, niż zyskała” na wyjściu z Unii. W swoim pierwszym dużym wystąpieniu poświęconym polityce zagranicznej brytyjski premier porównał brexit do baśni Andersena o nowych szatach cesarza: wszyscy widzą problem, ale przez lata nikt nie chciał go głośno nazwać.
– Twardy brexit, który nam zafundowano, nie jest dla Wielkiej Brytanii wystarczająco dobry – stwierdził szef brytyjskiego rządu.
Burnham nie zapowiedział jednak powrotu do Unii. Zobowiązał się, że po piątkowym szczycie w Brukseli rozpocznie z europejskimi partnerami rozmowę o możliwych wariantach długoterminowych relacji. Ich ocenę rząd przedstawi w następnej kadencji parlamentu. Zapewnił, że na każdym etapie decydować będą Brytyjczycy.
– Szczyt UE-UK jest obecny w brytyjskiej debacie publicznej, ale jeszcze bardziej interesuje ludzi to, co wydarzy się potem. Brexit jest powszechnie postrzegany jako porażka. Zdecydowana większość uważa, że nie spełnił oczekiwań, a ten pogląd z czasem tylko się umacnia. Nie oznacza to jednak, że istnieje równie wyraźny konsensus co do tego, co należy zrobić dalej – zauważa prof. Jonathan Portes.
Rachunek za brexit: bariery, inwestycje i droższa żywność
Ekonomiczne argumenty za zbliżeniem z Unią są coraz trudniejsze do pominięcia. Prof. Jonathan Portes wskazuje przede wszystkim na wzrost biurokracji i barier regulacyjnych w handlu.
– Tak jak przewidywali ekonomiści, brexit, a zwłaszcza umowa wynegocjowana przez Borisa Johnsona, przyniósł znacznie więcej formalności i przeszkód regulacyjnych dla brytyjskiego eksportu i importu z UE. To, co się stało, nie powinno zaskakiwać: negatywnie wpłynęło na eksporterów, szczególnie w sektorze żywności, i prawdopodobnie nieco podniosło ceny produktów spożywczych – ocenia ekonomista.
Skutki nie ograniczają się do handlu.
– Brexit niemal na pewno ograniczył inwestycje. Jest sporo analiz wskazujących, że tak właśnie się stało – mówi prof. Jonathan Portes.
Zastrzega jednak, że nie można całego słabego wzrostu brytyjskiej gospodarki przypisywać wyjściu z UE. Ostatnia dekada, a zwłaszcza okres po pandemii, była trudna również dla gospodarek europejskich.
Jednym z najbardziej wymiernych przykładów są brytyjskie produkty rolno-spożywcze. Eksport żywności i napojów z Wielkiej Brytanii do UE był w 2025 r. niemal o jedną trzecią niższy niż w 2019 r. Dla producentów, którzy przed brexitem sprzedawali towary na największym i najbliższym rynku bez dodatkowych kontroli granicznych, nowe procedury oznaczały wzrost kosztów i komplikacje logistyczne.
Zmieniła się także struktura migracji. Zakończenie swobody przepływu osób ograniczyło napływ pracowników z państw UE, ale nie doprowadziło do prostego zatrzymania imigracji.
– Nastąpiło duże przesunięcie: od osób przyjeżdżających z Europy do migrantów spoza Unii. To prawdopodobnie pomogło gospodarce, ponieważ częściowo zrekompensowało koniec swobody przepływu – uważa profesor.
Jednocześnie podważyło jedno z głównych oczekiwań zwolenników brexitu. Ludzie przekonali się, że sprawa nie jest tak prosta, jak obiecywano: wyjdziemy z UE i imigracja się skończy.
Dotyczy to również Polaków. Część z nich wróciła do kraju, wielu pozostało jednak na Wyspach. Prof. Jonathan Portes zwraca uwagę, że spadek polskiej migracji do Wielkiej Brytanii miał także inne przyczyny: poprawę sytuacji gospodarczej w Polsce i obniżenie atrakcyjności brytyjskiego rynku pracy. W ostatnich latach większą rolę w migracji do UK zaczęli odgrywać obywatele państw spoza UE.
Bruksela: małe umowy, duży sygnał polityczny
Szczyt UE-UK 20 listopada będzie drugim spotkaniem przywódców po brexicie. W Brukseli Andy Burnham spotka się z przewodniczącym Rady Europejskiej Antóniem Costą i szefową Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen. Oficjalna agenda obejmuje bezpieczeństwo, energetykę, handel rolno-spożywczy, klimat, kontakty międzyludzkie, migrację i współpracę organów ścigania.
Najbardziej konkretne rezultaty mają dotyczyć trzech obszarów: handlu żywnością, połączenia systemów handlu emisjami CO2 oraz mobilności młodych ludzi. Umowa sanitarna i fitosanitarna ma ograniczyć kontrole i dokumentację przy przewozie produktów rolnych i spożywczych. Połączenie brytyjskiego i unijnego systemu handlu emisjami ma ułatwić funkcjonowanie przedsiębiorstw objętych polityką klimatyczną. Program mobilności ma z kolei umożliwić młodym Brytyjczykom i obywatelom UE czasowe pobyty po drugiej stronie kanału La Manche.
Portes nie spodziewa się jednak gospodarczego przełomu.
– Oczekiwanie jest takie, że zostaną zawarte porozumienia dotyczące stosunkowo niewielkich zmian i że przyniosą one korzyści. Będzie to skomplikowane, techniczne porozumienie, które pomoże sektorom bezpośrednio nim objętym – przemysłowi energochłonnemu, rolnictwu i branży spożywczej. Dojdzie też do porozumienia w sprawie mobilności młodzieży – mówi profesor.
Negocjacje w sprawie mobilności młodych są przy tym trudniejsze niż rozmowy o żywności i emisjach. Spór dotyczy m.in. opłat za studia na brytyjskich uczelniach. Tu różnice stanowisk mogą opóźnić podpisanie całego pakietu nawet o sześć miesięcy. Oznacza to, że szczyt może przynieść polityczne porozumienie co do kierunku działań, ale niekoniecznie gotowe do podpisania i wdrożenia wszystkie dokumenty.
Właśnie dlatego Portes przestrzega przed nadmiernymi oczekiwaniami.
– Dopóki pozostajemy poza jednolitym rynkiem, unią celną i swobodą przepływu osób, możliwości poprawienia obecnego porozumienia są ograniczone. Można coś ulepszyć, ale nie da się w ten sposób zrekompensować skutków brexitu. Dochodzimy do granic tego, co można osiągnąć bez powrotu do głębszej integracji – uważa profesor.
To najważniejszy dylemat brytyjskiej polityki europejskiej: jak daleko można zbliżyć się do UE, nie wracając do struktur, z których kraj zdecydował się wystąpić?
Europa chce powrotu Wielkiej Brytanii
W Brukseli klimat polityczny wyraźnie się zmienił. Jeszcze kilka lat temu rozmowa o powrocie Wielkiej Brytanii do UE wydawała się mało realistyczna. Dziś coraz więcej europejskich polityków mówi, że taki scenariusz byłby mile widziany.
16 listopada Sandro Gozi, włoski europoseł i przewodniczący delegacji Parlamentu Europejskiego do Zgromadzenia Partnerstwa Parlamentarnego UE-UK, powiedział, że PE poparłby ponowne przystąpienie Wielkiej Brytanii do Unii. Jego zdaniem większość europosłów byłaby za takim rozwiązaniem, a przychylność można znaleźć ponad podziałami politycznymi. Brexit nazwał „katastrofą”, a ewentualny powrót Wielkiej Brytanii „zwycięstwem sił proeuropejskich nad nacjonalizmem”.
Wcześniej wyraźne poparcie dla brytyjskiego powrotu wyrazili Emmanuel Macron i Pedro Sánchez. Podczas wspólnej konferencji prasowej we wrześniu francuski prezydent określił taki scenariusz jako „doskonałą wiadomość”.
Hiszpański premier zadeklarował, że Wielka Brytania zostałaby przyjęta „z otwartymi ramionami”. Komisja Europejska zachowała jednak bardziej powściągliwy ton. Jej rzecznik podkreślił, że to rząd w Londynie musi przedstawić konkretne propozycje dotyczące przyszłości relacji, a UE jest gotowa o nich rozmawiać.
Także w Polsce pojawiła się deklaracja otwartości. W opracowaniu brytyjskiej parlamentarnej służby przywoływana jest wypowiedź ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego z maja 2026 r., że Polska zagłosowałaby za ponownym przystąpieniem Wielkiej Brytanii do UE, gdyby Londyn złożył taki wniosek. Zastrzegł jednak, że Brytyjczycy „nie dostaliby takiej samej umowy jak poprzednio”.
W europejskich stolicach pojawia się przede wszystkim pytanie, czy brytyjska polityka jest już wystarczająco stabilna, aby powrót do UE nie stał się ponownie przedmiotem ostrego sporu i nie zakończył się kolejnym referendum o wyjściu.
Kto nie chce powrotu? Londyńska polityka ma swoje czerwone linie
Konserwatyści sprzeciwiają się powrotowi do Unii oraz pogłębianiu integracji z Brukselą. Nigel Farage, jedna z głównych twarzy kampanii brexitowej z 2016 r., oskarżył Burnhama o „zdradę” po tym, jak premier otworzył dyskusję o możliwym przywróceniu swobody przepływu osób. Boris Johnson, były premier i jeden z architektów brexitu, ostrzegł z kolei, że ponowne otwarcie sporu europejskiego może zaszkodzić rządowi.
Burnham próbuje zatem pogodzić dwie sprzeczne potrzeby. Przyznać, że obecny model relacji z UE nie działa wystarczająco dobrze, ale nie wywołać kolejnej wojny o brexit. W wystąpieniu 16 listopada przedstawił trzy warunki dla przyszłych porozumień. Muszą być zgodne z programem wyborczym Partii Pracy, poprawiać dotychczasowe warunki brexitu oraz przynosić odczuwalne korzyści obywatelom.
W Wielkiej Brytanii pojawia się obawa, że powrót do UE oznaczałby automatyczne przyjęcie euro, wejście do strefy Schengen i utratę dawnego rabatu w składce do unijnego budżetu.
Były unijny negocjator ds. brexitu Francuz Michel Barnier mówi, że zachowanie brytyjskich wyłączeń dotyczących euro i Schengen jest możliwe. Choć nie przesądza o przywróceniu rabatu budżetowego.
Z kolei analiza think tanku Centre for European Reform wskazuje, że Schengen nie musiałoby być przeszkodą, m.in. ze względu na szczególne relacje graniczne Wielkiej Brytanii i Irlandii. Ale także wspólny obszar podróżowania obu krajów. W sprawie euro także nie musi dojść do konfrontacji. Część państw UE pozostaje poza strefą wspólnej waluty, a Dania ma formalne wyłączenie.
Warto przy tym zwrócić uwagę na najnowszy sondaż YouGov, opublikowany 17 listopada. W ogólnym pytaniu o ponowne członkostwo 52 proc. badanych deklarowało, że zagłosowałoby za powrotem do UE. 27 proc. za pozostaniem poza Unią.
Kiedy ankietowanym przedstawiono konkretne warianty warunków, poparcie wyraźnie się zmieniało. W scenariuszu, w którym Wielka Brytania odzyskuje dawny rabat budżetowy i zachowuje wyłączenia dotyczące euro i Schengen, za powrotem opowiedziało się 56 proc., przeciw było 26 proc. Jeśli natomiast powrót oznaczałby obowiązek przyjęcia euro i utratę rabatu, poparcie spadało do 35-36 proc., a przeciwnicy takiego rozwiązania stanowili 43 proc.
Kanada jako wzór? Europa buduje sieć sojuszy poza Unią
Brytyjski zwrot ku Europie wpisuje się w szerszą zmianę geopolityczną. W obliczu napięć w relacjach transatlantyckich, niepewności polityki Stanów Zjednoczonych i rosyjskiej agresji, UE szuka bliższej współpracy z państwami, które podzielają jej interesy gospodarcze i strategiczne. Choć nie należą do Wspólnoty.
Przykładem jest Kanada. Podczas szczytu w Montrealu 30 października 2026 r. UE i Ottawa ogłosiły powołanie Canada-EU Alliance for the Future, czyli sojuszu na rzecz wspólnego dobrobytu i bezpieczeństwa gospodarczego. Nie ograniczono się do deklaracji politycznej. Zakończono negocjacje umowy o handlu cyfrowym i nowego porozumienia o współpracy organów ochrony konkurencji.
Kanada ma uczestniczyć w europejskim partnerstwie na rzecz obliczeń wysokiej wydajności EuroHPC. Zadeklarowała zamiar przystąpienia do unijnego mechanizmu pożyczkowego wspierającego Ukrainę. Frontex i kanadyjska agencja graniczna podpisały nowe porozumienie o współpracy operacyjnej. Uzgodniono także rozwijanie dialogów dotyczących Arktyki, zagrożeń informacyjnych i bezpieczeństwa klimatycznego.
– W dłuższej perspektywie jest to zasadniczy wybór strategiczny dla Wielkiej Brytanii. Czy chcemy ograniczyć naszą zależność gospodarczą, polityczną i strategiczną od USA, skoro pod rządami Trumpa Stany Zjednoczone nie są już wiarygodnym sojusznikiem? – uważa prof. Portes.
W tym kontekście ważna jest również obronność. Wielka Brytania, podobnie jak inne kraje europejskie, zwiększa wydatki wojskowe. Portes uważa, że współpraca z UE mogłaby sprawić, iż te nakłady byłyby bardziej efektywne.
– Istnieje ogólne przekonanie, że wydatki na obronność byłyby skuteczniejsze, gdybyśmy ponosili je w jakiejś formie partnerstwa z UE – podsumowuje ekspert.
Główne wnioski
- Szczyt UE-UK 20 listopada będzie drugim spotkaniem przywódców po brexicie. W Brukseli Andy Burnham spotka się z przewodniczącym Rady Europejskiej Antonio Costą i szefową Komisji Europejskiej Ursulą von der Leyen. Oficjalna agenda obejmuje bezpieczeństwo, energetykę, handel rolno-spożywczy, klimat, kontakty międzyludzkie, migrację i współpracę organów ścigania. Oczekuje się, że zostaną zawarte porozumienia dotyczące stosunkowo niewielkich zmian i że przyniosą one korzyści.
- Najnowszy sondaż YouGov, opublikowany 17 listopada wskazuje, że 52 proc. Brytyjczyków deklarowało, że zagłosowałoby za powrotem do UE, a 27 proc. za pozostaniem poza Unią. Jednak kiedy ankietowanym przedstawiono konkretne warianty warunków, poparcie wyraźnie się zmieniało. W scenariuszu, w którym Wielka Brytania odzyskuje dawny rabat budżetowy i zachowuje wyłączenia dotyczące euro i Schengen, za powrotem opowiedziało się 56 proc., przeciw było 26 proc. Jeśli natomiast powrót oznaczałby obowiązek przyjęcia euro i utratę rabatu, poparcie spadało do 35-36 proc., a przeciwnicy takiego rozwiązania stanowili 43 proc.
- Zdaniem byłego ekonomisty Cabinet Office w Londynie Brexit jest powszechnie postrzegany jako porażka. Zdecydowana większość uważa, że nie spełnił oczekiwań, a ten pogląd z czasem tylko się umacnia. Umowa wynegocjowana przez Borisa Johnsona przyniosła znacznie więcej formalności i przeszkód regulacyjnych dla brytyjskiego eksportu i importu z UE. Eksport żywności i napojów z Wielkiej Brytanii do UE był w 2025 r. niemal o jedną trzecią niższy niż w 2019 r. Dla producentów, którzy przed brexitem sprzedawali towary na największym i najbliższym rynku bez dodatkowych kontroli granicznych, nowe procedury oznaczały wzrost kosztów i komplikacje logistyczne. Brexit niemal na pewno ograniczył inwestycje. Zakończenie swobody przepływu osób ograniczyło napływ pracowników z państw UE.