Kategorie artykułu: Polityka Sport Świat

Wioska Orbána i Mészárosa. Miejsce, które wprawia ekonomistów w osłupienie

W liczącym około 2 tys. mieszkańców Felcsút dochody kapitałowe w przeliczeniu na osobę są ponad 37 razy wyższe od średniej na Węgrzech. To właśnie tutaj dorastał Viktor Orbán, a fortunę zbudował jego przyjaciel Lőrinc Mészáros. Wieś ma też imponujący stadion i kosztowną kolejkę wąskotorową.

Trening kobiecej reprezentacji Holandii na stadionie Pancho Arena w Felcsút w październiku tego roku.
Nawet gdyby wszyscy mieszkańcy Felcsút zasiedli na trybunach stadionu Pancho Arena w swojej miejscowości, zajęliby zaledwie połowę miejsc. Inwestycja w rodzinnej wsi Viktora Orbána budzi kontrowersje nie tylko ze względu na swoje rozmiary, lecz także ze względu na sposób jej finansowania z wykorzystaniem środków publicznych.
Fot. Marcel Bonte/Soccrates/Getty Images

Z tego artykułu dowiesz się…

  1. Dlaczego Felcsút ma najwyższe dochody kapitałowe w przeliczeniu na mieszkańca spośród wszystkich węgierskich miejscowości.
  2. Co wspólnego ma piłkarska pasja Viktora Orbána z największą inwestycją zrealizowaną w jego rodzinnej wsi.
  3. Dlaczego budowa stadionu Pancho Arena i kolejki wąskotorowej wywołała na Węgrzech tak duże kontrowersje.
Loading the Elevenlabs Text to Speech AudioNative Player...

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Węgierska wieś Felcsút na swój sposób przypomina osadę nieugiętych Galów z opowieści o Asteriksie. Komiksowa wioska stawiała opór rzymskim legionom Juliusza Cezara. Felcsút zaś od lat zdaje się opierać… prawom ekonomii i zdrowemu rozsądkowi w wydawaniu publicznych pieniędzy.

Asteriks, Obeliks i ich druhowie swoją wyjątkową siłę zawdzięczali magicznemu napojowi przygotowywanemu przez druida Panoramiksa. W przypadku Felcsút rolę takiego cudownego wywaru odgrywa szczególna bliskość z Viktorem Orbánem i jego wieloletnia protekcja. Przykładów na to nie brakuje.

Dochody kapitałowe lekko w górę

Węgierska firma badawcza GKI Gazdaságkutató przeanalizowała ostatnio dane Krajowej Administracji Podatkowej i Celnej (NAV) dotyczące dochodów kapitałowych na Węgrzech. Rezultaty opublikował serwis telex.hu. Wynika z nich, że łączne dochody z tytułu odsetek, dywidend oraz różnic kursowych wzrosły w ubiegłym roku o 7 proc., do prawie 3,05 bln forintów (33,6 mld zł). Ich beneficjentami było łącznie 366 tys. Węgrów, czyli o 1,1 proc. więcej niż rok wcześniej.

Przeciętny dochód przypadający na każdego z nich wyniósł zatem nieco ponad 8,3 mln forintów (91,4 tys. zł). Warto zaznaczyć, że analiza uwzględnia dochody kapitałowe wykazywane w rozliczeniach podatkowych, nie obejmuje więc wszystkich możliwych zysków z oszczędności i inwestycji.

Najciekawsze okazało się jednak zestawienie ogólnokrajowej średniej z dochodami kapitałowymi przypadającymi na mieszkańca miejscowości, która znalazła się na szczycie rankingu. Jak nietrudno się domyślić, chodzi właśnie o Felcsút.

Lokalna anomalia finansowa...

Jak podaje GKI Gazdaságkutató, dochód kapitałowy przypadający na każdego z około 9,5 mln Węgrów wyniósł w 2025 r. 311 tys. forintów (3,43 tys. zł). Dochód przypadający na każdego z 2069 mieszkańców Felcsút – aż 11,6 mln forintów (127,3 tys. zł). To ponad 37 razy więcej.

Nie oznacza to oczywiście, że każdy mieszkaniec wioski uzyskuje takie dochody. Wskaźnik powstaje przez podzielenie łącznych dochodów kapitałowych wykazanych w danej miejscowości przez liczbę jej mieszkańców. Na jego wysokość może więc wpływać nawet stosunkowo niewielka grupa bardzo zamożnych osób.

Telex.hu zwraca również uwagę na znaczący spadek w porównaniu z 2024 r. Wtedy dochód kapitałowy w przeliczeniu na mieszkańca Felcsút wynosił aż 31 mln forintów (według ówczesnego kursu około PLN 322 tys.). Był zatem ponad sto razy wyższy niż średnia dla całych Węgier, wynosząca nieco ponad 290 tys. forintów. Mimo tak dużego spadku Felcsút nadal zajmuje pierwsze miejsce w kraju.

...i jej znany powszechnie sprawca

Ani GKI Gazdaságkutató, ani telex.hu nie wyjaśniają jednak finansowego fenomenu tej niewielkiej, prowincjonalnej wsi. Zapewne dlatego, że na Węgrzech nie trzeba go tłumaczyć. Powszechnie wiadomo, że położone niespełna 50 km na Zachód od Budapesztu niewielkie Felcsút to rodzinna miejscowość Lőrinca Mészárosa, od lat zajmującego czołowe miejsce w rankingach najbogatszych Węgrów.

Ikona wykres interaktywny Wykres interaktywny

O tym byłym monterze instalacji gazowych i wieloletnim przyjacielu Viktora Orbána, nazywanym przez krytyków „portfelem” byłego premiera Węgier, pisaliśmy już wielokrotnie. Nasi czytelnicy wiedzą więc, że jego wielka kariera rozpoczęła się wkrótce po tym, jak w 2010 r. Fidesz doszedł do władzy. W latach 2011–2018 Lőrinc Mészáros był burmistrzem Felcsút. Równolegle rozwijał działalność biznesową, a jego firmy zaczęły zdobywać coraz większe kontrakty publiczne. Nie bez powodu przedsiębiorca powiedział kiedyś dziennikarzom, że swój sukces biznesowy i majątek zawdzięcza „Bogu, szczęściu i Viktorowi Orbánowi”.

Tu jednak koncentrujemy się na Felcsút, które również wiele zawdzięcza Viktorowi Orbánowi. Właśnie w tej wiosce wychowywał się, chodził do szkoły i spędzał wczesną młodość późniejszy wieloletni premier Węgier. Tu poznał też Lőrinca Mészárosa, z którym się zaprzyjaźnił i któremu towarzyszył w kibicowaniu lokalnej drużynie piłkarskiej.

Na wieczną chwałę Ferenca Puskása

Wielka piłkarska pasja lidera Fideszu, który sam grał m.in. w młodzieżowej drużynie Videotonu Székesfehérvár (obecnie Fehérvár FC), wpłynęła na dzisiejszy wygląd Felcsút. W 2014 r. otwarto tam nowoczesny stadion Pancho Arena z krytymi trybunami. „Pancho” to przydomek, pod którym znany był najwybitniejszy węgierski piłkarz Ferenc Puskás, szczególnie w czasach występów w Realu Madryt. Nazwa nie jest przypadkowa – na stadionie swoje mecze rozgrywa miejscowy klub Puskás Akadémia FC. Obiekt ma 3816 miejsc, czyli niemal dwa razy więcej niż wynosi liczba mieszkańców wioski.

Budowa stadionu kosztowała nawet 3,8 mld forintów (wówczas około 52 mln zł). Na tym jednak wydatki się nie skończyły. Jak opisywał w 2015 r. serwis 24.hu, zaplanowano kolejną inwestycję o wartości 3,1 mld forintów (42 mln zł). Obejmowała ona m.in. instalację ogrzewania murawy na dwóch boiskach treningowych oraz budowę dużej kotłowni.

Około 70 proc. zasadniczych kosztów budowy stadionu pokryto z programu TAO (pozostałe 30 proc. z darowizn i kredytów). Pozwala on przedsiębiorstwom przekazywać część należnego podatku dochodowego na cele sportowe. Viktor Orbán i przedstawiciele klubu przekonywali, że nie były to pieniądze publiczne. W 2017 r. węgierska Kúria (tamtejszy odpowiednik Sądu Najwyższego) orzekła jednak, że pieniądze przekazywane w ramach TAO mają taki status. To dodatkowo podsyciło niemałe kontrowersje wokół finansowania sportowej inwestycji.

Wąskotorową kolejką do strat

Jej echa jeszcze nie ucichły, a Felcsút znów znalazło się na ustach Węgrów. Tym razem za sprawą uruchomionej w 2016 r. kolejki wąskotorowej, łączącej tę miejscowość z pobliskim Alcsútdoboz. Licząca 6 km linia miała być atrakcją przyciągającą turystów. Na jej budowę przyznano 600 mln forintów dofinansowania ze środków unijnych (wówczas około 8,4 mln zł).

Projekt już od momentu ogłoszenia budził kontrowersje nie mniejsze niż budowa Pancho Areny. Krytycy wskazywali, że kolejka nie przyciągnie wystarczającej liczby pasażerów, a jej finansowanie z publicznych pieniędzy jest nieuzasadnione. Nie zniechęciło to jednak pomysłodawców.

Miejsce wspólnych zabaw Vityiego i Lölő

W 2024 r. serwis Átlátszó, specjalizujący się w dziennikarstwie śledczym, opublikował analizę, z której wynikało, że kolejka wąskotorowa na trasie Felcsút–Alcsútdoboz od momentu uruchomienia przynosiła straty.

Na Węgrzech jest około 2,8 tys. wsi, z czego blisko 500 – podobnie jak Felcsút – liczy od 2 do 5 tys. mieszkańców. Jednak ta, w której przed kilkoma dekadami mały Vitya i jego trzy lata młodszy kolega Lölő bawili się razem, jest jedyna w swoim rodzaju. I nie potrzeba magicznego napoju Panoramiksa, żeby zrozumieć, dlaczego.

Główne wnioski

  1. Felcsút ma najwyższe na Węgrzech dochody kapitałowe w przeliczeniu na mieszkańca. W 2025 r. wyniosły one 11,6 mln forintów, ponad 37 razy więcej niż średnia krajowa. To rodzinne strony Viktora Orbána i Lőrinca Mészárosa, jednego z najbogatszych Węgrów.
  2. W liczącej około 2 tys. mieszkańców wsi powstał stadion Pancho Arena, którego budowa kosztowała 3,8 mld forintów. Większość wydatków sfinansowano przez mechanizm ulg podatkowych TAO, uznany przez węgierski sąd za formę wydatkowania publicznych pieniędzy.
  3. Kontrowersje wzbudziła także kolejka wąskotorowa zbudowana przy wsparciu funduszy UE. Według ustaleń Átlátszó w latach 2016–2021 przyniosła około 33 mln forintów strat. Późniejsze dane o jej rentowności przestały być publicznie udostępniane.