AI i jej konsekwencje – głosy ze świata sztuki i rynku pracy

Na wystawie Karoliny Wiktor w Zachęcie w części „Od kultury i neuronauki do neurorożnorodności” można zobaczyć, jak nowoczesne technologie AI i druku 3D mogą służyć odbudowie zdrowia fizycznego i psychicznego. Natomiast Andreas Schlichtner, kurator wystawy „Sztuczna inteligencja i jej konsekwencje – artystyczne postawy wobec postcyfrowych przyszłości”, zaprasza do mocno krytycznego spojrzenia na AI. Wystawę można zwiedzać od 26 lutego w Austriackim Forum Kultury.

AI jako wsparcie czy zagrożenie?

W centrum uwagi są tu nie tylko kwestie estetyczne, etyczne, prawa autorskie, ale też polityka, procesy życia społecznego, dynamika władzy. Dlatego, jak czytamy w opisie, „sztuczna inteligencja jawi się tu nie tylko jako narzędzie, lecz jako infrastruktura kulturowa reprodukuje normy i uprzedzenia, kształtuje narracje i wizje przyszłości, ustanawia standardy estetyczne oraz oddziałuje zarówno politycznie, jak i materialnie”. Zgodnie z założeniem twórców i twórczyń wystawy „sztuka staje się ramą, powierzchnią refleksyjną, placem zabaw i systemem wczesnego ostrzegania”. 

Przeczytaj: Neuroróżnorodność, tkanina jak tkanka i „duchowy” rave w Zachęcie

Wśród wystawianych prac znajdziemy nie tylko te wykreowane cyfrowo czy przy pomocy AI, ale też stworzone metodami tradycyjnymi. Na przykład Daniel Mazanik w obrazie „Who am I” („Kim jestem”) przygląda się, jak na przestrzeni wieków rozwijały się procesy ludzkiego uczenia się i rozumienia świata. Począwszy od obsługi prostych instrumentów po odkrycia w dziedzinie fizyki kwantowej i rozwój komputerów czy AI. Z kolei instalacja Anny Pelz to manifest artystki, w którym docenia rolę i użyteczność sztucznej inteligencji w różnych obszarach. Podkreśla jednak, że dla niej sztuka to dzieło stworzone samodzielnie, bez ingerencji technologii. To wytwór jej własnych rąk, bezpośredniego działania i zaangażowania w proces tworzenia przez interakcję z wybraną materią. Do tego celu wykorzystuje też często kiczowate formy i materiały. Wskazuje  na ich wartość i intymny charakter w eksploracji świata wewnętrznego. Jednocześnie bawi się słowem, eksponując w tytule pracy „Uczucia AI” kontekst technologii – „AI Feelings: angry & frustAIted, sad & afrAId, excited & fascinAIted”.

Impuls z Wiednia

Pozostali artyści i artystki to Die Aschenbrecher, The Future Foundation (w podwójnej roli), Begi Guggenheim, Olivier Hölzl, Lukas Lex, The Meaningful, Noise Collective, Sebastian Pfeifhofer, Sebastian Pirch, Bettina Schülke, Annette Tesarek, Norbert Unfug, Ana Vollwesen, Moritz Wildburger. Wsparcie akademickie i naukowe zapewniła inicjatywa badaczy i ekspertek z 11 uniwersytetów i 13 dyscyplin. Zainicjował ją Instytut Informatyki Ekonomicznej i Społeczeństwa oraz Uniwersytet Ekonomiczny w Wiedniu, czyli The Future Foundation, a także prof. dr Jörg Menche i Ludwig Boltzmann z Institute for Network Medicine przy Uniwersytecie Wiedeńskim.

W trakcie wizyty warto obejrzeć zapętlony film, który jest częścią instalacji „KI Cafe”. Wypowiedzi eksperckie takich osób, jak Yuval Noah Harari, Ilya Sutskever, Mo Gawdat, Emad Mostaque, Hito Steyerl, Mira Murati, Guillermo del Toro czy Trevor Noah widzimy na ekranie wypowiadane są przez zupełnie inne znane postacie. Użycie  w ten sposób generatywnej sztucznej inteligencji ma m.in. zwrócić uwagę na wszechobecność manipulacji i „fejkowych” treści jako niebezpieczeństwa, które niesie ze sobą najnowsza technologia.

Generatywna AI na rynku pracy

W dyskusji nad GenAI warto wspomnieć, że jest ona też obiektem badań w kontekście rynku pracy. Na przykład raport NASK z czerwca 2025 roku pokazuje m.in., że 30,3 proc. wszystkich miejsc pracy w Polsce (ok. 5,08 mln) cechuje się pewnym stopniem podatności na automatyzację lub transformację związaną z wykorzystaniem GenAI. Z kolei 4,9 proc. zatrudnionych (817,5 tys. osób) pracuje w zawodach o najwyższej podatności, gdzie większość zadań może zostać zautomatyzowana. 

Autorzy raportu wskazują też na duże dysproporcje podyktowane różnicami płci i wieku. Dlatego według nich konieczne jest opracowanie polityk wspierających podnoszenie kwalifikacji (upskilling) i przekwalifikowanie (reskilling). Te rekomendacje pokrywają się z wynikami raportu „The Future of Jobs 2025” Światowego Forum Ekonomicznego.

Informacje na temat roli AI na rynku pracy analizuje też ubiegłoroczny raport Uniwersytetu Yale. Natomiast raport opublikowany w styczniu 2026 przez The AI Summit London wyraźnie podkreśla zmianę w podejściu do AI, w tym szczególnie GenAI. Kładzie nacisk na potrzebę wiarygodności i rzetelności w jej zastosowaniu.

Wystawę można zwiedzać do 9 kwietnia w godzinach otwarcia Austriackiego Forum Kultury na ul. Próżnej w Warszawie.

Główne wnioski

1. Sztuczna inteligencja, w tym GenAI, znacząco wpływa na rynek pracy. Zgodnie z najnowszymi raportami w Polsce i na świecie dostosowanie się do nowych trendów jest koniecznością (np. przez upskilling i reskilling). Podobnie potrzebne jest wzmocnienie standardów etycznych w działaniach biznesowych i organizacyjnych.
2. Wystawa „Sztuczna inteligencja i jej konsekwencje – artystyczne postawy wobec postcyfrowych przyszłości” zachęca do krytycznego spojrzenia na dynamikę władzy i procesów społecznych oraz  dyskurs publiczny. W szczególności chodzi o zjawisko „deep fake” i wykorzystanie sztucznej inteligencji. Przestaje ona być już tylko narzędziem, a staje się „infrastrukturą kulturową”.
3. Część świata artystycznego korzysta ze zdobyczy AI entuzjastycznie albo ostrożnie, eksperymentując z nowym medium. Dla niektórych jednak twórców i twórczyń wykorzystanie tej technologii  stanowi zaprzeczenie idei procesu kreatywnego.