Wyjątkowy jubileusz w Warszawie. Najstarsza galeria sztuki współczesnej kończy 70 lat

Historia Galerii Promocyjnej (nazwa przyjęta w latach 80.) zaczęła się od powołania w 1956 roku Sekcji Plastycznej Klubu Krzywego Koła, której działalność zapoczątkowała wystawa Grupy 55’: Zbigniewa Dłubaka, Kajetana Sosnowskiego oraz kierującego wtedy galerią Mariana Bogusza. Galeria prezentowała wówczas sztukę nastawioną na eksperyment formalny. Jak pisał Marian Bogusz, miała być stałym punktem konfrontacji poszukiwań, ośrodkiem propagowania sztuki nowoczesnej.

– Dość istotnym punktem w życiu galerii był cykl wystaw pod wspólnym tytułem Konfrontacje. To były pokazy indywidualne artystów, które kończyły się wspólnym pokazem. Te wystawy odbijały się wówczas głośnym echem w świecie artystycznym – mówi Zuzanna Andruszko, która razem z Kingą Cieplińską, są kuratorkami jubileuszowej wystawy.

W czasie stanu wojennego galeria została zamknięta na kilka miesięcy. Jednak nie zawieszono działalności i dość szybko galeria została ponownie otwarta.

– Marian Bogusz odszedł z galerii ze względu na zamknięcie przez władzę Klubu Krzywego Koła. Mimo wszystko miejsce to nadal działało jako galeria konsolidująca artystów, tyle że pod kierownictwem kolejnych osób – dodaje Kinga Cieplińska, kuratorka jubileuszowej wystawy.

Galeria Promocyjna wsparciem dla młodych artystów

W kolejnych latach zmieniały się nazwy galerii i wystawiennicze perspektywy, jednak priorytety działalności pozostawały niezmienne. W 1987 roku Jacek Werbanowski, ówczesny kierownik galerii, wprowadził nazwę Galeria Promocyjna, ukierunkowując działalność tego miejsca na promocję i wsparcie młodych, początkujących artystów. Nazwa pozostała do dzisiaj.

– Ważnym punktem w historii galerii było pojawienie się Jacka Werbanowskiego, który był istotną postacią dla promocji polskiej nowej ekspresji za granicą. Miała ona stać się towarem eksportowym na nowo otwartym zachodnim rynku. W 1990 roku galeria zaczęła wydawać dwujęzyczne pismo „EXIT. Nowa sztuka w Polsce” pod redakcją wspomnianego Jacka Werbanowskiego. Dzięki publikacjom w języku angielskim pismo zyskało zasięg międzynarodowy – wspomina Zuzanna Andruszko.

Do 2014 roku wydano sto numerów kwartalnika.

Ponad tysiąc artystów w ciągu siedmiu dekad

W ciągu 70 lat przez dwie sale, w których mieści się obecnie Galeria Promocyjna, przewinęło się ponad tysiąc artystów. Tutaj debiutowali m.in. Rajmund Ziemski, Stefan Gierowski czy Tadeusz Dominik i malarze z warszawskiej Gruppy. Wśród prezentujących swoje prace na początku kariery byli: Magdalena Abakanowicz, Alina Szapocznikow, Barbara Falender, Teresa Gierzyńska, Wojciech Ćwiertniewicz, Paweł Jarodzki, Mariola Przyjemska, Tatiana Czekalska, Leszek Golec czy Aleksandra Waliszewska.

– Debiuty, więzy towarzyskie i skupianie się różnych grup artystycznych przez te wszystkie lata było motywem przewodnim galerii. Była postrzegana nie tylko jako galeria sztuki, ale także miejsce spędzania czasu i poznawania osób ze środowiska sztuki, czego wynikiem było powstawanie kolejnych grup artystycznych. Dzisiaj mamy taką zasadę, że raczej nie robimy wystaw indywidualnych oprócz wystaw laureatów nagrody Entry, a tworzymy pokazy grupowe, żeby konfrontować ze sobą różne praktyki. To daje potencjał do poznania i połączenia ludzi ze sobą przy okazji różnych projektów – podkreśla Kinga Cieplińska.

Galeria zatacza koło

W ramach obchodów jubileuszu Klaudia Figura, Piotr Kowalski, Piotr Maciejowska oraz Ada Adu Rączka zaprezentują prace stworzone w większości specjalnie na tę okazję. Wernisaż wystawy odbędzie się 30 czerwca 2026 r., czyli tego samego dnia, co pierwsza wystawa inaugurująca działalność Galerii Promocyjnej 70 lat temu.

– Przez jubileuszową wystawę chcemy pokazać historię i dziedzictwo tego miejsca. Przedstawić motyw przewodni galerii i sprawdzić, czy przez te lata wszystko było koherentne ze sobą, czy może jednak pojawiły się małe różnice. A jednocześnie patrząc w przyszłość, chcemy się zastanowić nad obecną pozycją galerii i jej rolą w przyszłości. Dlatego z jednej strony będziemy mieć część archiwalno-historyczną, którą przygotowujemy z zespołem studentek z Wydziału Badań Artystycznych i Studiów Kuratorskich warszawskiej ASP. Z drugiej strony zaprosimy czwórkę młodych artystów, żeby w swoich pracach nawiązali do historii, ale też pokazali współczesną sztukę. Te dwie przestrzenie będą się ze sobą przenikać, tworząc refleksję nad miejscem i jego rolą w przestrzeni artystycznej i społecznej – tłumaczy Zuzanna Andruszko.

Wystawa będzie dostępna dla odwiedzających do 12 września 2026 roku.

Główne wnioski

1. Siedemdziesięcioletnia historia Galerii Promocyjnej pokazuje, że nie jest ona tylko najstarszą działającą galerią sztuki współczesnej w Polsce, lecz także instytucją, która miała realny wpływ na kształtowanie polskiego życia artystycznego po 1956 roku. Od czasów Galerii Krzywe Koło konsekwentnie promowała sztukę nowoczesną, eksperymentalną i zaangażowaną społecznie, stając się miejscem debiutów wielu wybitnych twórców.
2. Przez siedem dekad Galeria Promocyjna wielokrotnie adaptowała się do zmieniających się realiów politycznych, społecznych i kulturowych, zachowując jednocześnie swoją podstawową misję i tożsamość. Mimo trudnych momentów, takich jak zamknięcie Klubu Krzywego Koła czy okres stanu wojennego, instytucja nie utraciła znaczenia jako miejsce spotkań, wymiany myśli i prezentacji nowych zjawisk artystycznych. Jej historia dowodzi, że trwałość instytucji kultury opiera się nie tylko na przestrzeni wystawienniczej, ale przede wszystkim na ludziach, ideach i relacjach budowanych wokół sztuki.
3. Obchody 70-lecia Galerii Promocyjnej stanowią nie tylko okazję do podsumowania jej bogatego dorobku, ale także do refleksji nad przyszłością sztuki współczesnej i rolą instytucji kultury w zmieniającym się świecie. Jubileuszowa wystawa, łącząca materiały archiwalne z realizacjami młodych artystów, podkreśla ciągłość wartości, które od lat definiują działalność galerii: otwartość, dialog międzypokoleniowy oraz wspieranie nowych talentów.