Kategoria artykułu: Społeczeństwo

Przezroczysty świat i brak bliskości. Jak samotność trawi Polaków i dlaczego boimy się zdjąć maski?

Aż 86 proc. Polaków doświadczyło w ostatnim roku niepokoju utrudniającego codzienne życie, a co dziesiąty nie ma do kogo zwrócić się o pomoc w kryzysie. Zdaniem ekspertów problemem nie jest brak ludzi wokół nas, lecz tłumienie emocji i niedostatek prawdziwej bliskości.

Choć wielu Polaków ukrywa emocje i wrażliwość za społeczną maską, aż 71 proc. rezygnuje z rozmowy o swoich problemach, nawet gdy odczuwa taką potrzebę. Fot. Getty Images

Z tego artykułu dowiesz się…

  1. Czym różni się samotność wynikająca z ograniczonych kontaktów społecznych od emocjonalnego poczucia osamotnienia i jak te doświadczenia zmieniają się na kolejnych etapach życia.
  2. Dlaczego pokolenie Z najczęściej deklaruje odczuwanie samotności i jak różne generacje radzą sobie z kryzysem relacji.
  3. W jaki sposób media społecznościowe, praca zdalna i presja samowystarczalności wpływają na budowanie bliskich relacji.
Loading the Elevenlabs Text to Speech AudioNative Player...

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

„Mamy pustki w głowach, głowy w telefonie” – śpiewa Kwiat Jabłoni w utworze „Przezroczysty świat”. W kolejnych wersach pojawia się obraz ludzi zamkniętych we własnych bańkach, którzy coraz częściej spotykają się wirtualnie, nawet gdy fizycznie są obok siebie. W piosence „Maska” Kwiat Jabłoni podejmuje z kolei temat ukrywania emocji i wrażliwości za fasadą, którą pokazujemy innym. „To wszystko w środku, bo za maską chowasz drugie dno”. Brzmi znajomo?

Choć to muzyczna interpretacja rzeczywistości, podobny obraz wyłania się z badań. Z raportu platformy Hedepy i Panelu Ariadna z marca 2026 r. „Samotność w Polsce: o kryzysie i maskach społecznych”, przygotowanego na podstawie badania 1078 dorosłych Polaków, wynika, że 65 proc. respondentów uważa, iż ludzie na co dzień zakładają społeczne maski i ukrywają swoje prawdziwe ja. Jednocześnie 64 proc. badanych przyznaje, że są znacznie bardziej wrażliwi, niż pokazują otoczeniu, a 47 proc. deklaruje ukrywanie własnych emocji i odczuć.

Niełatwo też przychodzi nam mówienie o tym, co przeżywamy. Z badania Ipsos przeprowadzonego we wrześniu 2026 r. dla Hedepy wynika, że 71 proc. Polaków chciało porozmawiać o swoich problemach, ale ostatecznie tego nie zrobiło. Najczęściej powstrzymywała ich obawa przed byciem ciężarem dla bliskich (24 proc.) oraz brak osoby, do której mogliby się zwrócić (21 proc.).

Obiektywna izolacja a emocjonalne osamotnienie

W analizie tego zjawiska eksperci zwracają uwagę na konieczność rozróżnienia ograniczonych kontaktów społecznych, czyli izolacji społecznej, od subiektywnego poczucia osamotnienia. Można bowiem żyć w pojedynkę i nie czuć się samotnym, podobnie jak można mieć wielu znajomych, a mimo to odczuwać dotkliwy brak bliskości.

Komentarz partnera cyklu

Samotność seniorów ma wiele przyczyn. Relacje międzypokoleniowe mogą pomóc ją przełamać

Samotność rzadko ma jedną przyczynę. Przejście na emeryturę oznacza zwykle utratę codziennych kontaktów z ludźmi, dzieci wyjeżdżają, rodzina spotyka się rzadziej, odchodzą bliscy. Do tego dochodzą choroby i niepełnosprawność, które ograniczają mobilność, a także ubóstwo.

W Fundacji Biedronki widzimy, że samotność, choroba i trudności materialne często występują razem i wzajemnie się nasilają. Wielu naszych podopiecznych mierzy się z nimi jednocześnie.

Samotność dotyka seniorów zarówno na wsi, jak i w miastach. W małych miejscowościach jest mniej anonimowości, ale też mniej dostępnych aktywności. Miasta oferują lepszą infrastrukturę i dostęp do wsparcia. Wystarczy jednak blok bez windy, by mieszkanie stało się pułapką – stąd określenie „więźniowie czwartego piętra”.

Migracje i przemiany kulturowe ograniczają kontakty międzypokoleniowe, dlatego warto tworzyć okazje do spotkań także poza rodziną. Dobrym przykładem są koła gospodyń wiejskich, łączące często trzy, a nawet cztery pokolenia. Dobrze działa też współpraca szkół i przedszkoli z domami opieki oraz hospicjami. Najważniejsza jest wzajemność: nie chodzi wyłącznie o pomoc seniorom, lecz o relacje, w których każda ze stron może coś wnieść i coś otrzymać.

– Samotność to stan bardziej obiektywny, w którym po prostu mamy ograniczone kontakty społeczne, relacje z innymi ludźmi czy rzadziej uczestniczymy w życiu społecznym. Osamotnienie jest z kolei stanem subiektywnym – człowiek może czuć się osamotniony pomimo posiadania licznych kontaktów. To emocjonalne doświadczenie braku bliskości, więzi, zrozumienia oraz poczucia przynależności – wyjaśnia Magdalena Rutkiewicz, prezeska zarządu Fundacji Projekt Starsi.

Okoliczności sprzyjające izolacji i osamotnieniu zmieniają się wraz z kolejnymi etapami życia. Inne problemy pojawiają się w okresie dorastania, inne w dorosłości, a jeszcze inne po zakończeniu aktywności zawodowej.

– Choć samotność dotyka ludzi w każdym wieku, różnią się okoliczności, w których jej doświadczamy. W przypadku młodych ludzi jednym z jej źródeł może być poczucie niezrozumienia przez najbliższe otoczenie – rodziców czy nauczycieli – szczególnie gdy zaczynają podejmować pierwsze ważne decyzje o przyszłości. W dorosłym życiu samotność wynika z nadmiaru obowiązków i presji zawodowej, a w starszym wieku wiąże się z utratą bliskich i zakończeniem aktywności zawodowej – mówi Olga Kozierowska, prezeska Fundacji We Did It oraz pomysłodawczyni konkursu Sukces Pisany Szminką.

Ekspertka powołuje się na wyniki badania przeprowadzonego w ramach kampanii społecznej „Tu Rośnie Przyszłość”. Wynika z niego, że 42 proc. nastolatków wskazuje rodziców i rodzinę jako osoby wpływające na ich wyobrażenia o przyszłości, podczas gdy zaledwie 13 proc. rodziców czuje się dobrze przygotowanych do doradzania dzieciom w kwestii zawodów i kompetencji, które mogą być ważne za 10–15 lat.

Szczególnie dotkliwe mogą być zdrowotne konsekwencje izolacji w starszym wieku.. Według polskich badań PolSenior2 przytaczanych przez Magdalenę Rutkiewicz, około 26 proc. osób starszych wykazuje objawy depresji, której jedną z przyczyn jest samotność. Depresja zwiększa również ryzyko schorzeń neurodegeneracyjnych i demencji, a jej długofalowy wpływ na zdrowie naukowcy porównują do konsekwencji palenia około 20 papierosów dziennie.

Skalę problemu w Polsce pokazuje również raport Stowarzyszenia MANKO – Głos Seniora z 2025 r. Niemal 36 proc. badanych seniorów zadeklarowało częste lub bardzo częste poczucie samotności albo nie potrafiło jednoznacznie ocenić, czy go doświadcza. Jednocześnie 25 proc. wskazało na przedłużające się stany smutku lub obniżonego nastroju. Co czwarta osoba starsza deklarowała kontakty towarzyskie rzadsze niż raz w miesiącu.

Spacerem, pracą i czekoladą w samotność

Raport Hedepy pokazuje znaczne różnice zarówno w częstotliwości odczuwania samotności, jak i w sposobach radzenia sobie z nią przez przedstawicieli poszczególnych pokoleń.

Najczęściej samotności doświadcza pokolenie Z, obejmujące osoby urodzone w latach 1996–2012. W badaniu uczestniczyli wyłącznie jego pełnoletni przedstawiciele, a 29 proc. z nich zadeklarowało, że w ciągu poprzednich czterech tygodni czuło się samotnie często lub bardzo często. Dla porównania wśród przedstawicieli pokolenia wyżu demograficznego, urodzonych w latach 1946–1964, aż 46 proc. odpowiedziało, że w tym okresie ani razu nie odczuwało samotności. W pokoleniu X, obejmującym roczniki 1965–1980, odsetek ten wyniósł 42 proc.

Różnią się również sposoby reagowania na poczucie osamotnienia. W takich chwilach 21 proc. badanych przegląda internet lub media społecznościowe, tyle samo wybiera spacer, a zaledwie 14 proc. szuka kontaktu z innymi ludźmi. Wśród przedstawicieli pokolenia Z odsetek osób szukających odskoczni w świecie wirtualnym wzrasta do 29 proc., a 11 proc. sięga po słodycze. Z kolei osoby z pokolenia wyżu demograficznego najczęściej zajmują się pracą lub obowiązkami domowymi (29 proc.) albo wychodzą na spacery (również 29 proc.). Natomiast milenialsi najrzadziej ze wszystkich grup szukają w takich momentach bezpośredniego kontaktu z innymi ludźmi (11 proc.).

Coraz częściej rolę rozmówcy przejmują także narzędzia sztucznej inteligencji. Z wrześniowego badania Ipsos dla Hedepy wynika, że 40 proc. dorosłych Polaków szukało w nich wsparcia emocjonalnego. Wśród przedstawicieli pokolenia Z odsetek ten wyniósł aż 62 proc. Nie oznacza to jednak, że takie rozmowy zastępują pomoc psychologiczną czy relacje z drugim człowiekiem.

Do wpływu współczesnej organizacji pracy i tempa życia na jakość więzi społecznych odnosi się Olga Kozierowska.

Rozwój technologii daje ogromne możliwości podtrzymywania relacji, ale poczucie bliskości buduje się przede wszystkim poprzez wzajemne zainteresowanie i gotowość do wsparcia drugiej osoby.

– Rozwój technologii daje ogromne możliwości podtrzymywania relacji, ale poczucie bliskości buduje się przede wszystkim poprzez wzajemne zainteresowanie i gotowość do wsparcia drugiej osoby. Ponadto praca zdalna, choć daje elastyczność, ogranicza spontaniczne spotkania ze współpracownikami. Powinniśmy zacząć traktować budowanie relacji jako równie ważny element życia jak rozwój zawodowy czy dbanie o zdrowie – zauważa Olga Kozierowska.

Zwraca również uwagę na kult samowystarczalności, który utrudnia przyznanie się do bezradności i sprawia, że poczucie samotności bywa ukrywane nawet przed najbliższymi.

– Żyjemy w społeczeństwie, które wysoko ceni zaradność. Wiele osób obawia się, że przyznanie się do samotności zostanie odebrane jako słabość. Szczególnie łatwo przeoczyć ten problem u osób aktywnych zawodowo, które na co dzień sprawiają wrażenie, że ze wszystkim świetnie sobie radzą – twierdzi Olga Kozierowska.

Dodaje, że dążenie do pełnej niezależności widoczne jest także w biznesie. Z badania „Polki i przedsiębiorczość 2026”, przeprowadzonego w ramach konkursu Sukces Pisany Szminką, wynika, że 42 proc. przedsiębiorczyń za najbliższy sobie model życia zawodowego uważa niezależność i możliwość decydowania o własnym czasie.

Nie musi to oczywiście oznaczać rezygnacji z relacji z innymi. Problem pojawia się wtedy, gdy samodzielność przestaje być wyborem, a staje się oczekiwaniem, któremu staramy się sprostać nawet w chwilach, kiedy najbardziej potrzebujemy czyjejś pomocy.

Wspólny projekt XYZ i Radia 357

Posłuchaj tego, co ważne

„Demografia jutra” to wspólny redakcyjny projekt XYZ i Radia 357. Dwie platformy, różne formaty i społeczności odbiorców, które łączy ciekawość świata i potrzeba rozumienia zmian zachodzących w polskim społeczeństwie.

Samotność dotyka osób w różnym wieku, także tych, które na co dzień otaczają się ludźmi. Coraz częściej ukrywamy emocje, rezygnujemy z rozmów o problemach i szukamy bliskości w świecie wirtualnym. Dlaczego tak trudno nam zdjąć społeczne maski i budować autentyczne relacje? Jak samotność wpływa na kolejne pokolenia i co możemy zrobić, by przeciwdziałać kryzysowi więzi?

Dlatego naszym publikacjom towarzyszą audycje, których można posłuchać na internetowych falach Radia 357.

Już w niedzielę (22 listopada) od godz. 17.00 zapraszamy na audycję „I żyli długo i szczęśliwie” Radia 357, którą poprowadzi Grażyna Morek.

Posłuchaj, zainspiruj się i daj się usłyszeć. Transmisja na Strona główna – Radio357 i w aplikacji radia.

Przełamywanie uprzedzeń i dialog międzypokoleniowy

Brak bezpośrednich kontaktów między pokoleniami sprzyja powstawaniu i utrwalaniu się wzajemnych uprzedzeń. Im rzadziej młodzi i starsi mają okazję ze sobą rozmawiać, tym łatwiej zastępują rzeczywiste doświadczenia stereotypami.

– Osoby starsze wielokrotnie sygnalizują poczucie wykluczenia z przestrzeni publicznej. Zwracają uwagę, że gdy w sklepie płacą dłużej lub poruszają się wolniej, otoczenie reaguje irytacją. Z kolei w mediach społecznościowych seniorzy nierzadko ulegają stereotypom o młodzieży, zarzucając jej egoizm, zamknięcie w cyfrowym świecie i brak szacunku. Im większy dystans fizyczny dzieli pokolenia – co wynika z zaniku domów wielopokoleniowych i migracji – tym silniejsze stają się te wzajemne uprzedzenia – zauważa Magdalena Rutkiewicz.

Ekspertka wskazuje również na dwa odmienne sposoby reagowania przez seniorów na izolację.

– Część seniorów aktywnie walczy o kontakt – łakną rozmowy i zagadują w sklepach czy na przystankach. Niedawno w Biedronce podeszła do mnie starsza pani z pytaniem, którą oliwę z oliwek warto wybrać. Choć ostatecznie jej nie kupiła, chodziło jej wyłącznie o to, by ktoś poświęcił jej chwilę uwagi i porozmawiał z nią. Druga grupa otacza się z kolei bańką niedostępności i zamyka się w sobie tak głęboko, że dotarcie do nich staje się niezwykle trudne – wyjaśnia Magdalena Rutkiewicz.

Przełamywaniu takich barier służą inicjatywy integracyjne, które stwarzają okazję do spotkań i rozmów między przedstawicielami różnych pokoleń. Magdalena Rutkiewicz przywołuje przykład warsztatów w Bielańskim Centrum Wsparcia Seniora, w których uczestniczyło 18 uczniów VIII klasy z województwa kujawsko-pomorskiego oraz 18 podopiecznych domu dziennego pobytu.

– Posadziliśmy młodzież i seniorów przy wspólnych stolikach – po dwie osoby z każdego pokolenia. Prowadziliśmy z nimi proste ćwiczenia integracyjne, jak wspólne przeliczanie lat czy rozmawianie o tym, co ułatwia i utrudnia nam wzajemne kontakty. Mimo początkowych obaw, rozmowa wywiązała się natychmiast. Okazało się, że niezależnie od wieku wszyscy pragną dokładnie tego samego: szacunku, uważnego wysłuchania i poczucia, że są dla kogoś ważni. Na zakończenie spotkania z ust osób starszych padły poruszające słowa: „A my byśmy chcieli, żebyście wy stąd nie wychodzili”. Co ważne, ten kontakt nie urwał się wraz z wyjazdem – młodzież po powrocie z własnej inicjatywy zaczęła dzwonić do poznanych seniorów – wspomina prezeska Fundacji Projekt Starsi.

Ekspertka podkreśla także znaczenie rozwiązań urbanistycznych, które mogą sprzyjać nawiązywaniu kontaktów sąsiedzkich. Przywołuje wspierany przez fundację projekt specjalnych „ławeczek do rozmów” na warszawskich Bielanach, stworzony przez artystkę Sabinę Strzelecką. Ich zadaniem jest ułatwianie spontanicznych spotkań i zachęcanie mieszkańców do rozmowy.

Takie inicjatywy mogą wydawać się drobne w porównaniu ze skalą problemu. Dla osób, które na co dzień nie mają z kim porozmawiać, nawet krótki kontakt z drugim człowiekiem może jednak mieć ogromne znaczenie.

Osobom starszym brakuje przede wszystkim głębokiej więzi emocjonalnej oraz świadomości, że dla kogoś liczą się ich emocje.

– Osobom starszym brakuje przede wszystkim głębokiej więzi emocjonalnej oraz świadomości, że dla kogoś liczą się ich emocje. Nawet krótka, pięciominutowa rozmowa w sklepie czy na przystanku potrafi dla osoby samotnej stanowić punkt zwrotny całego dnia – mówi Magdalena Rutkiewicz.

W utworze „Nie ma mnie” Kwiatu Jabłoni padają słowa: „Gdy mówisz, splatam się z Tobą w mojej głowie”. Jest w nich coś z tej bliskości, której tak często nam brakuje. Zdarza się przecież, że zwyczajna, niemal przypadkowa rozmowa, o której zapominamy po kilku minutach, dla kogoś innego staje się najważniejszym wydarzeniem dnia. I nigdy się o tym nie dowiemy.

Ważne jest również, by osoby starsze doświadczające przemocy ze strony bliskich lub opiekunów wiedziały, gdzie szukać pomocy. Mogą skorzystać z Telefonu Pomocy dla Starszych, dzwoniąc pod numer 537 375 505. Wsparcie otrzymają tam także osoby, które nie są pewne, czy ich sytuacja jest przemocą, oraz bliscy, znajomi i sąsiedzi seniorów.

Główne wnioski

  1. Izolacja społeczna i poczucie osamotnienia to dwa różne doświadczenia. Pierwsze wiąże się z ograniczoną liczbą kontaktów społecznych, drugie z brakiem bliskości i zrozumienia, który może pojawić się nawet wśród osób mających wielu znajomych.
  2. Samotność dotyka różnych pokoleń, ale z odmiennych powodów. Młodzi mogą czuć się niezrozumiani przez najbliższych, dorośli zmagają się z presją obowiązków, a seniorzy z utratą bliskich i zakończeniem aktywności zawodowej.
  3. Pokolenie Z najczęściej deklaruje częste odczuwanie samotności. Młodzi częściej niż starsze pokolenia szukają w takich chwilach odskoczni w internecie i mediach społecznościowych. Jednocześnie 40 proc. dorosłych Polaków deklaruje, że szukało wsparcia emocjonalnego u narzędzi sztucznej inteligencji.