Metro w Polsce. Warszawa buduje, Kraków rezygnuje, reszta liczy koszty
Warszawa planuje kolejne stacje metra, Kraków wstrzymuje przygotowania do budowy własnego systemu, a w innych miastach pomysły na podziemną kolej pozostają na etapie koncepcji. Według ekspertów budowa metra ma sens jedynie w stolicy. Dlaczego?
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego Warszawa planuje rozbudowę II linii metra i gdzie mają powstać nowe stacje.
- Dlaczego Kraków wstrzymał przygotowania do budowy metra i jakie warunki muszą zostać spełnione, by do nich wrócić.
- Czy budowa metra ma sens w innych polskich miastach i na które miasta wskazują eksperci CUPT.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski zapowiedział 19 listopada przedłużenie II linii metra (M2) z Bródna w kierunku Marymontu.
– Podjąłem decyzję o przedłużeniu drugiej linii metra z drugiego końca, z Bródna. Cztery nowe stacje i około 5,5 km tunelu z Bródna wzdłuż Trasy Toruńskiej przez Żerań pod Wisłą na Marymont – zapowiedział Rafał Trzaskowski.
Inwestycja przechodzi na razie do etapu przygotowań, a miasto planuje zabezpieczyć pieniądze na prace przedprojektowe. Szacunkowy koszt przedsięwzięcia nie jest jeszcze znany, podobnie jak termin rozpoczęcia budowy i jej harmonogram.
– Pieniądze na pierwszy etap, czyli prace przedprojektowe, chcemy wkrótce wpisać do planu finansowego miasta. To inwestycja na lata. Metro buduje się długo, a o pieniądze na nie Warszawa będzie musiała zabiegać także w Unii, w rządzie i ja to od lat robię – mówił podczas konferencji prasowej Rafał Trzaskowski.
To kolejny kierunek rozbudowy linii M2. Miasto przygotowuje również przedłużenie linii w stronę Ursusa, gdzie planowane są trzy nowe stacje. W praktyce oznacza to, że druga linia metra ma być rozwijana równolegle na obu końcach.
Kraków bez pieniędzy na metro
Jednocześnie zupełnie odmienne plany zaprezentowały ostatnio władze Krakowa. Miasto, które budowę metra zapowiadało od lat, w listopadzie wstrzymało dalsze przygotowania, wycofało się także z przetargów związanych z projektem. Powód? Brak gwarancji finansowania ze strony państwa. Koszt budowy dwóch linii o łącznej długości ok. 29 km szacowano na 13 do 15 mld zł.
Do tej pory Kraków zabezpieczył na przygotowanie budowy metra 188 mln zł. Krakowski samorząd od początku jednak informował, że przedsięwzięcie przekracza możliwości finansowe miasta. Inwestycja wymaga wykorzystania pieniędzy z budżetu państwa oraz funduszy europejskich.
To o tyle zaskakujący zwrot akcji, gdyż Kraków, poza Warszawą, był najbardziej zaawansowanym polskim miastem w przygotowaniach do budowy systemu metra. Jeszcze w ubiegłym roku władze Krakowa zapowiadały, że pierwsza linia mogłaby zostać oddana do użytku w ciągu dziesięciu lat. Wybór wykonawcy i rozpoczęcie prac było zaplanowane na pierwszą połowę 2027 r.
Jeszcze w tym roku projekt miał przejść z etapu koncepcyjnego do bardziej zaawansowanych przygotowań. Chodziło o badania geologiczne i hydrogeologiczne, inwentaryzację budynków położonych wzdłuż trasy czy przygotowania dokumentacji środowiskowej i studium wykonalności. W lipcu 2026 r. Kraków ogłosił nawet przetarg na dokumentację przedprojektową.
Miasto nie spisuje jednak metra na straty.
– Jeśli będzie specustawa dotycząca budowy metra w Krakowie albo zapisana kwota w budżecie państwa na to zadanie, albo umowa pomiędzy gminą a rządem dotycząca finansowania, to wtedy natychmiast wznowimy prace dotyczące realizacji tego zadania – mówił podczas sesji rady miasta prezydent Krakowa, Łukasz Gibała.
Metro dla każdego miasta?
Wsparcie dla budowy krakowskiego metra zadeklarował również pochodzący z Krakowa wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz. Ten sam, który niemal równo rok temu opowiedział się za propozycją budowy systemów metra w 10 polskich miastach. Jego pomysł wzbudził wówczas kontrowersje i spotkał się z raczej pobłażliwą reakcją opinii publicznej.
Jak się okazało, sprawą zainteresowały się także mniejsze aglomeracje. Poseł Michał Moskal skierował nawet do ministra infrastruktury interpelacje, dotyczące możliwości budowy metra w 350-tysięcznym Lublinie. Odpowiedź MI istotnie potwierdzała plany Kosiniaka-Kamysza.
„Resort infrastruktury przygotowuje obecnie analizę dotyczącą uwarunkowań realizacji szeroko rozumianych systemów transportu szynowego (w tym metra) w największych polskich miastach” – napisał podsekretarz MI Stanisław Bukowiec, w odpowiedzi na interpelację poselską.
Ministerstwo wskazało również na starania o zabezpieczenie około 10 mld euro w ramach regionalnej alokacji środków na lata 2028-2034. Pieniądze miałyby potencjalnie wesprzeć rozwój transportu szynowego w polskich aglomeracjach. Nie oznaczało to jednak przyznania Lublinowi środków ani rozpoczęcia przygotowań do konkretnej inwestycji.
W pozostałych miastach w Polsce niewiele jest konkretnych planów budowy metra. We Wrocławiu od kilku lat rozwijana jest koncepcja podziemnej kolei miejskiej, która miałaby uzupełnić istniejącą sieć kolejową. Pod koniec 2026 r. rozpoczęto tam odwierty geologiczne przy Dworcu Świebodzkim, by sprawdzić możliwość budowy tunelu w kierunku Dworca Głównego. Nie chodzi jednak o odrębny system klasycznego metra, lecz o wykorzystanie kolei aglomeracyjnej.
Łódź ma już trzy podziemne przystanki w ramach budowanego tunelu średnicowego. Jest to również część linii kolejowej, a nie typowe metro. Pomysły budowy podziemnej kolei pojawiały się także w Poznaniu, jednak miasto nie prowadzi obecnie przygotowań do takiej inwestycji.
CUPT: Klasyczne metro zasadne tylko w Warszawie
Wątpliwości odnośnie zasadności budowy metra w Polsce nie mieli natomiast eksperci Centrum Unijnych Projektów Transportowych. Ich raport „Analiza zasadności budowy metra” nie pozostawił złudzeń – jedynym polskim miastem, w którym budowa klasycznego systemu metra jest w całości uzasadniona, jest Warszawa.
„Analiza strategii transportowych największych polskich miast pokazuje, że tylko Warszawa rozwija metro jako podstawowy element systemu transportowego, a Kraków planuje budowę premetra lub metra lekkiego. (…) Oznacza to, że metro nie jest obecnie dominującym kierunkiem rozwoju transportu publicznego w Polsce” – czytamy w raporcie.
Podczas gdy Warszawie przypisano spełnienie wszystkich kryteriów podstawowych, uzasadniających rozwój klasycznego metra (to m.in. skala przewozów, wielkość obszaru metropolitalnego i stopień obciążenia sieci transportowej), Kraków wskazano jako miasto „z wysokim potencjałem” do budowy w najbliższych 20-30 latach.
Eksperci CUPT wskazują, że we wszystkich pozostałych aglomeracjach priorytet stanowią „kolej aglomeracyjna i metropolitalna, tramwaje, autobusy niskoemisyjne oraz integracja różnych środków transportu”.
„Wrocław stanowi przykład miasta, w którym korzyści z dalszego rozwoju szybkiego tramwaju przewyższają potencjalne efekty budowy klasycznego metra. Podobna sytuacja występuje w Poznaniu i Łodzi. W tych miastach bardziej efektywne ekonomicznie wydaje się zwiększanie przepustowości istniejących systemów transportowych niż realizacja nowego, bardzo kosztownego systemu metra” – czytamy.
Najmniejszą zasadność budowy klasycznego metra odnotowano w Szczecinie, Bydgoszczy, Białymstoku, Rzeszowie oraz we wspomnianym już Lublinie.
„W miastach tych potrzeby przewozowe mogą być skutecznie obsługiwane przez transport autobusowy wysokiej jakości, sieci tramwajowe lub kolej aglomeracyjną. Koszty budowy metra byłyby niewspółmierne do uzyskanych korzyści transportowych” – argumentowano.
Zdaniem eksperta
Paweł Rydzyński: Zamiast budować metro, rozwijajmy to, co jest
Trzeba jednak pamiętać o dwóch kwestiach. Po pierwsze, metro zyskuje przewagę przede wszystkim na dłuższych dystansach. Po drugie, jego budowa wiąże się z ogromnymi kosztami. Nie jesteśmy szejkami ze Zjednoczonych Emiratów Arabskich, którzy mogą pozwolić sobie na różnego rodzaju ekstrawagancje.
Dlatego w przypadku Lublina zdecydowanie rozsądniej byłoby zainwestować w poprawę istniejącego systemu transportowego: zwiększać częstotliwość kursowania, rozbudować sieć buspasów i usprawnić funkcjonowanie komunikacji, którą miasto już dysponuje. Jeśli już w ogóle myśleć o komunikacji szynowej, to – wzorem choćby Olsztyna – w pierwszej kolejności warto byłoby myśleć o budowie sieci tramwajowej (w ostateczności: częściowo poprowadzonej pod ziemią) niż o metrze.
Inaczej wygląda sytuacja Krakowa. Tam metro miałoby uzasadnienie, ale problemem jest brak finansowania. Nie wykluczam, że za np. 50 lat taka inwestycja zostanie zrealizowana. Jednak przy obecnych możliwościach finansowych i planowanym przebiegu tras, które w dużym stopniu pokrywają się z istniejącą siecią tramwajową, zastanowiłbym się, czy na tym etapie nie lepiej przeznaczyć pieniędzy na inne inwestycje.
Przede wszystkim warto inwestować w tabor tramwajowy, przebudowę skrzyżowań, tak aby tramwaje mogły poruszać się szybciej, a także w punktową rozbudowę sieci. Takie inwestycje często mogą przynieść znaczące efekty bez konieczności realizowania wielkich, kosztownych projektów. Przykładem są nowe odcinki tramwajowe w Warszawie, zarówno te zrealizowane (np. tramwaj na Rakowieckiej czy na Kasprzaka), jak i te planowane (trasa z Mokotowa na Ochotę), które zmieniają możliwości obsługi komunikacyjnej tych obszarów. Podobne rozwiązania stosuje się również w innych miastach.
Chodzi więc o to, żeby jak najlepiej wykorzystać istniejącą infrastrukturę, zwiększyć częstotliwość kursowania i poprawić prędkość tramwajów. Oczywiście taki system będzie nieco wolniejszy niż metro, ale może zapewnić niewiele gorszy efekt za zdecydowanie mniejsze pieniądze.
Główne wnioski
- Warszawa jako jedyna rozwija klasyczne metro na dużą skalę. Miasto zapowiada przedłużenie II linii w kierunku Marymontu i Ursusa. Na razie inwestycje są jednak na etapie przygotowań, a ich koszty i harmonogram nie są znane.
- Krakowskie metro utknęło z powodu braku finansowania. Samorząd nie jest w stanie samodzielnie udźwignąć inwestycji szacowanej na 13-15 mld zł. Nie oznacza to jednak definitywnej rezygnacji – miasto deklaruje wznowienie prac, jeśli otrzyma gwarancje wsparcia państwa.
- Nie każde duże miasto potrzebuje metra. Według raportu CUPT w większości polskich aglomeracji lepsze efekty ekonomiczne może przynieść rozwój kolei aglomeracyjnej, tramwajów i autobusów. Dotyczy to również Wrocławia, Poznania i Łodzi, gdzie rozbudowa istniejących systemów transportowych jest bardziej uzasadniona niż budowa klasycznego metra.
