Zaloguj się 
Dzieje się!
Chińska armia coraz mocniej wchodzi do Afryki. Pekin buduje globalny zasięg
Baza w Dżibuti pozostaje jedyną oficjalną chińską instalacją wojskową w Afryce, ale aktywność Pekinu wykracza daleko poza nią. Chiny rozwijają logistykę, ćwiczenia ekspedycyjne i długoterminowe relacje z afrykańskimi siłami bezpieczeństwa.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak Chiny wykorzystują Afrykę do rozwijania swoich zdolności wojskowych.
- Dlaczego chińskiej obecności na kontynencie nie należy mierzyć wyłącznie liczbą baz wojskowych.
- Jaką rolę Afryka odgrywa w globalnej strategii bezpieczeństwa Pekinu.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Dobrym przykładem przejścia od prostych ćwiczeń szkoleniowych do rozwijania własnych zdolności ekspedycyjnych Chin są chińsko-egipskie manewry Eagles of Civilization 2026. Według think tanku Africa Center for Strategic Studies Chiny wysłały do Egiptu sześć myśliwców J-16, dwa tankowce YY-20A, dwa ciężkie samoloty transportowe Y-20A, samolot wczesnego ostrzegania KJ-500, śmigłowce Z-20K i maszynę Y-9. Całe ugrupowanie pokonało ponad 6 tys. km w około dziewięć godzin, pokazując zdolność Pekinu do szybkiego przerzutu znacznych sił lotniczych daleko od własnego terytorium.
Nie były to już typowe ćwiczenia antyterrorystyczne. Piloci trenowali walkę poza zasięgiem wzroku, zdobywanie przewagi powietrznej, atakowanie celów naziemnych, przełamywanie obrony przeciwlotniczej, tankowanie w powietrzu i dowodzenie mieszanymi ugrupowaniami. Szczególną uwagę analityków przyciągnęły starcia szkoleniowe chińskich J-16 z francuskimi Rafale należącymi do egipskich sił powietrznych.
Africa Center wskazuje, że w latach 2000-2026 Pekin przeprowadził w Afryce aż 24 wspólne ćwiczenia, a ich charakter wyraźnie się zmieniał – od pomocy humanitarnej i podstawowego szkolenia po coraz bardziej złożone operacje bojowe.
Afryka poligonem zdolności ekspedycyjnych
Ważnym etapem były ćwiczenia Peace Unity z Tanzanią i Mozambikiem w 2024 r. Chiny przerzuciły do Afryki ponad tysiąc żołnierzy oraz ciężkie wyposażenie, wykorzystując strategiczne samoloty transportowe Y-20 i okręty desantowe Type 071. W ćwiczeniach uczestniczyły pododdziały zmechanizowane, artyleria, pojazdy amfibijne, bezzałogowce, wojska specjalne i komponenty logistyczne. Łącznie brało w nich udział ponad 2 tys. żołnierzy.
Znaczenie takich operacji wykracza jednak daleko poza relacje Pekinu z afrykańskimi partnerami. Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza (ChALW) ćwiczy dzięki nim przerzut, zaopatrywanie i dowodzenie dużymi zgrupowaniami tysiące kilometrów od własnego terytorium. Analitycy Africa Center oceniają, że coraz częściej wspólne ćwiczenia służą nie tylko zwiększaniu możliwości afrykańskich armii, lecz także rozwijaniu własnych zdolności ekspedycyjnych Chin.
To wpisuje się w szerszą transformację ChALW. Autorzy analiz Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych (PISM), opisując reformy armii rozpoczęte przez Xi Jinpinga, wskazywali, że chińskie siły zbrojne mają być zdolne nie tylko do obrony terytorium kraju, lecz także do ochrony coraz rozleglejszych interesów Chin poza ich granicami. Afryka jest do tego dogodnym miejscem. Pozwala ćwiczyć tysiące kilometrów od własnego terytorium, w różnych warunkach i z partnerami wykorzystującymi zarówno sprzęt rosyjski, jak i zachodni.
Ten wątek ma znaczenie również poza Afryką. Africa Center zwraca uwagę, że w ćwiczeniach na kontynencie uczestniczyły jednostki związane z dowództwami odpowiedzialnymi za potencjalne operacje wokół Tajwanu. W misjach morskich u wybrzeży Afryki brały udział zespoły ze wszystkich głównych flot chińskiej marynarki. Operacje na Oceanie Indyjskim, Morzu Czerwonym i u wybrzeży Afryki pozwalają więc ChALW zdobywać doświadczenie. A to może być przydatne również podczas działań w Indo-Pacyfiku.
Jedna baza, ale coraz większa sieć dostępu
Najbardziej widocznym elementem chińskiej obecności pozostaje baza w Dżibuti, uruchomiona w 2017 r. jako pierwsza oficjalna zagraniczna baza wojskowa ChRL. Jej położenie przy cieśninie Bab al-Mandeb pozwala wspierać operacje na jednym z najważniejszych szlaków łączących Ocean Indyjski, Morze Czerwone, Kanał Sueski i Europę. Początkowo obiekt przedstawiano głównie jako zaplecze dla misji antypirackich i pokojowych. Z czasem został rozbudowany i może obsługiwać znacznie szerszy zakres działań.
Dżibuti nie musi jednak być wzorem dla dalszej ekspansji. Najnowszy raport AidData „Anchoring Global Ambitions”, oparty na danych o 363 projektach w 168 portach w 90 państwach, pokazuje, że Pekin może rozwijać bardziej rozproszony i elastyczny model obecności. Zamiast budować dziesiątki klasycznych baz, może korzystać z portów komercyjnych, lokalnych umów logistycznych oraz infrastruktury budowanej lub obsługiwanej przez chińskie przedsiębiorstwa.
AidData podkreśla, że większość chińskich inwestycji portowych ma przede wszystkim charakter handlowy. Nie oznacza to jednak, że infrastruktura ta nie może być wykorzystywana również wojskowo. Według raportu 31,2 proc. portów objętych chińskimi projektami gościło w latach 2000-2025 co najmniej jedną aktywność chińskiej marynarki. W przypadku portów, w których chińskie podmioty były także właścicielami infrastruktury, odsetek przekraczał połowę.
Afryka zajmuje w tej sieci szczególne miejsce. Africa Center wskazuje, że chińskie firmy i instytucje są zaangażowane w dziesiątki portów na kontynencie. Wizyty okrętów PLAN i ćwiczenia morskie stają się coraz częstsze. W czasie pokoju infrastruktura ta służy przede wszystkim handlowi. Jednak w sytuacji kryzysowej może zapewnić Pekinowi zaplecze logistyczne i większą swobodę działania.
Od kilku lat szczególne zainteresowanie budzi możliwość powstania chińskiej instalacji wojskowej nad Atlantykiem. W analizach AidData, CSIS i Chatham House wskazywano m.in. Batę w Gwinei Równikowej, Kribi w Kamerunie, Nacalę w Mozambiku i Nawakszut w Mauretanii. Mimo tych spekulacji Pekin nie stworzył dotąd w Afryce drugiej oficjalnej pełnowymiarowej bazy wojskowej. PISM zwracał uwagę, że Chiny działają ostrożniej niż Rosja w Sahelu. Nie przedstawiają swojej obecności jako bezpośredniej alternatywy dla zachodnich struktur bezpieczeństwa.
Broń i szkolenie budują wpływy
Drugim filarem chińskiej obecności są dostawy uzbrojenia. Z najnowszych danych Sztokholmskiego Międzynarodowego Instytutu Badań Pokojowych (SIPRI) wynika, że w latach 2021-2025 Chiny odpowiadały za 17 proc. importu głównego uzbrojenia przez państwa afrykańskie, ustępując tylko USA z udziałem 19 proc. W Afryce Subsaharyjskiej Pekin był już największym dostawcą: odpowiadał za 22 proc. importu i sprzedawał broń do 23 państw regionu.
Znaczenie tych dostaw nie kończy się wraz z podpisaniem kontraktu. Zakup pojazdów opancerzonych, samolotów, systemów przeciwlotniczych czy bezzałogowców oznacza później zapotrzebowanie na części, amunicję, serwis, modernizacje i szkolenie. Każda taka umowa może więc wiązać afrykańską armię z chińskim przemysłem obronnym na wiele lat.
Jeszcze mniej widocznym, ale potencjalnie trwalszym narzędziem wpływu jest kształcenie kadr. Africa Center szacuje, że jeszcze przed pandemią chińskie akademie wojskowe szkoliły około 2 tys. afrykańskich oficerów rocznie. W planie FOCAC (Forum Współpracy Chińsko-Afrykańskiej) na lata 2025-2027 Pekin zapowiedział przeszkolenie kolejnych 6 tys. starszych oficerów, 500 młodszych oficerów i tysiąca funkcjonariuszy organów ścigania.
Takie szkolenia pozwalają budować relacje na lata. Dzisiejsi kursanci mogą w przyszłości zostać generałami, szefami sztabów czy ministrami obrony. Africa Center zwraca przy tym uwagę, że chińskie szkolnictwo wojskowe przekazuje nie tylko wiedzę techniczną. Ważne są również elementy modelu organizacyjnego, w którym armia pozostaje bezpośrednio podporządkowana partii rządzącej.
Nie tylko armia
Chińska obecność w afrykańskim sektorze bezpieczeństwa wykracza daleko poza wojsko. Według Africa Center blisko 40 państw afrykańskich współpracuje w jakiejś formie z chińskimi instytucjami bezpieczeństwa publicznego. Obejmuje to szkolenie policji, walkę z przestępczością, ochronę projektów Pasa i Szlaku oraz współpracę organów ścigania.
Dopełnieniem są chińskie prywatne firmy ochroniarskie, których działalność rośnie wraz z liczbą chińskich inwestycji i pracowników w Afryce. Eksperci PISM wskazywali jednak, że ich rola wyraźnie różni się od rosyjskiego modelu Wagnera. Chińskie podmioty koncentrują się przede wszystkim na ochronie personelu i infrastruktury. Nie zależy im na bezpośrednim udziale w konfliktach wewnętrznych czy militarnym wspieraniu lokalnych władz.
Zdaniem eksperta
Obecność zachowawcza, ale problematyczna
Jedyna na kontynencie chińska placówka wojskowa znajduje się w Dżibuti i służy marynarce wojennej. Okręty Marynarki Armii Ludowo-Wyzwoleńczej mogą tam uzupełniać zapasy i amunicję. Od 2008 r. Chiny nieprzerwanie utrzymują także zespoły okrętów uczestniczące w działaniach antypirackich w Zatoce Adeńskiej. Z kolei wojska inżynieryjne, saperskie i medyczne stanowią znaczną część chińskiego wkładu w odbudowę infrastruktury, naprawę szlaków komunikacyjnych i reagowanie na klęski żywiołowe.
Chiny systematycznie wzmacniają powiązania gospodarcze i polityczne, szczególnie w państwach Afryki Subsaharyjskiej, gdzie konkurują o wpływy m.in. z Francją i innymi państwami zachodnimi. Pekin nie dąży przy tym do budowania klasycznych, trwałych sojuszy wojskowych. Preferuje bardziej elastyczne formy współpracy, których jednym z głównych celów pozostaje ochrona chińskiego kapitału, obywateli i szlaków dostaw na kontynencie.
Z punktu widzenia państw UE nawet tak ograniczona obecność może jednak rodzić problemy. Wraz z zapleczem wojskowym mogą pojawiać się elementy infrastruktury telekomunikacyjnej i rozpoznawczej, w tym stacje nasłuchowe czy anteny telemetryczne. Zwiększa to możliwości Chin w zakresie rozpoznania, łączności oraz prowadzenia operacji daleko od własnego terytorium.
Afrykańskie zaplecze zwiększa również zasięg chińskich misji ekspedycyjnych – od zespołów okrętów i samodzielnych rejsów niszczycieli rakietowych po statki telemetryczne, samoloty transportowe czy przerzut oddziałów specjalnych i wojsk powietrznodesantowych.
Wraz ze wzrostem własnej obecności wojskowej Chiny rozwijają także ofertę eksportową. Dostarczają broń i sprzęt wojskowy oraz szkolą personel. W ofercie znajdują się m.in. samoloty bojowe, fregaty, broń strzelecka, pojazdy opancerzone, systemy rakietowe i drony.
W efekcie powstaje model znacznie szerszy niż tradycyjnie rozumiana obecność wojskowa. Składają się na niego baza w Dżibuti, operacje marynarki na Oceanie Indyjskim i Morzu Czerwonym, wspólne ćwiczenia, sprzedaż uzbrojenia, szkolenie oficerów, współpraca policyjna, prywatne firmy ochroniarskie oraz rozbudowana infrastruktura portowa i transportowa.
Nie oznacza to jednak, że Chiny budują w Afryce odpowiednik amerykańskiej sieci zagranicznych baz. Najnowsze analizy AidData przestrzegają przed traktowaniem każdego portu z chińskim kapitałem jako potencjalnej instalacji wojskowej. Bardziej prawdopodobny jest model niewielkiej liczby stałych baz wspartych szerokim dostępem do portów, zaplecza logistycznego i infrastruktury komercyjnej, z której w razie potrzeby może korzystać wojsko.
Pekin nie potrzebuje więc kilkunastu nowych baz, aby zwiększać swój zasięg wojskowy. Ćwiczenia w Egipcie i Tanzanii, stała obecność marynarki w rejonie Morza Czerwonego oraz rozwijane zaplecze logistyczne pokazują, że Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza coraz sprawniej potrafi przerzucać siły tysiące kilometrów od własnego terytorium i prowadzić tam złożone operacje. Afryka przestaje być dla Pekinu wyłącznie obszarem ochrony interesów gospodarczych. Staje się także miejscem, w którym chińskie wojsko uczy się działać w skali globalnej.
Główne wnioski
- Chińska obecność militarna w Afryce przechodzi od współpracy szkoleniowej do rozwijania realnych zdolności ekspedycyjnych. Coraz bardziej złożone ćwiczenia obejmują lotnictwo bojowe, transport strategiczny, tankowanie w powietrzu, desant, artylerię i działania połączone. Afryka staje się dzięki temu dla ChALW miejscem ćwiczenia operacji prowadzonych tysiące kilometrów od własnego terytorium.
- Pekin może zwiększać globalny zasięg wojskowy bez budowania rozległej sieci klasycznych baz. Dżibuti pozostaje jedyną oficjalną chińską bazą wojskową w Afryce, ale dostęp do portów, infrastruktury dual-use i zaplecza logistycznego oraz coraz częstsza obecność chińskich okrętów tworzą elastyczny system wsparcia operacji bez konieczności trwałego rozmieszczania dużych sił.
- Najtrwalszy wpływ Chin może wynikać nie z baz, lecz z całego ekosystemu współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa. Sprzedaż i serwis uzbrojenia, szkolenie tysięcy afrykańskich oficerów, współpraca policyjna oraz działalność firm ochroniarskich tworzą długoterminowe powiązania z państwami kontynentu. Chińska obecność zyskuje dzięki temu wymiar nie tylko wojskowy, lecz także instytucjonalny, polityczny i gospodarczy.
