Czyste Powietrze. Sejm uchwalił specustawę. Nawet 8 tys. rodzin może otrzymać pomoc

Sejm uchwalił specustawę, która ma pomóc osobom poszkodowanym przez nieuczciwych wykonawców w programie „Czyste Powietrze”. Nowe przepisy przewidują m.in. zawieszenie spłaty należności, możliwość umorzenia zobowiązań oraz dochodzenie roszczeń od oszustów przez fundusze ochrony środowiska. Według szacunków resortu klimatu pomoc może objąć nawet 8 tys. rodzin.

Za przyjęciem ustawy głosowało 432 posłów. Nikt nie był przeciw, a dziewięciu parlamentarzystów wstrzymało się od głosu. Teraz przepisy trafią do Senatu. Ich celem jest ochrona właścicieli domów, którzy zostali obciążeni koniecznością zwrotu dotacji, mimo że sami padli ofiarą nieuczciwych firm termomodernizacyjnych.

Problem dotyczy przede wszystkim wykonawców, którzy wykorzystywali mechanizm prefinansowania oraz pełnomocnictwa udzielane przez beneficjentów. Jak wskazywało Ministerstwo Klimatu i Środowiska, część firm pobierała pieniądze z dotacji, ale nie realizowała zakontraktowanych prac. W rezultacie właściciele nieruchomości pozostawali z niedokończonymi inwestycjami i zobowiązaniami finansowymi wobec funduszy ochrony środowiska.

Czyste Powietrze. Poszkodowani będą mogli zawiesić spłatę należności

Specustawa przewiduje możliwość zawieszenia spłaty należności wynikających z umów o dofinansowanie. Aby skorzystać z tego rozwiązania, poszkodowany właściciel domu będzie musiał zgłosić sprawę organom ścigania. Warunkiem uzyskania pomocy będzie wszczęcie postępowania karnego dotyczącego przestępstwa związanego z realizacją inwestycji.

Następnie beneficjent będzie musiał złożyć wniosek do właściwego wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Do dokumentu trzeba będzie dołączyć potwierdzenie wszczęcia postępowania karnego.

Zawieszenie spłaty nastąpi w dniu doręczenia wniosku i potrwa do prawomocnego zakończenia postępowania. Co istotne, prawomocne skazanie nieuczciwego wykonawcy, który nie zrealizował inwestycji, wyłączy odpowiedzialność finansową poszkodowanego właściciela domu wobec funduszu.

Nowe przepisy przewidują również możliwość umarzania należności oraz rozkładania zobowiązań na raty. Fundusze ochrony środowiska będą mogły ponadto bezpośrednio dochodzić roszczeń od nieuczciwych wykonawców.

Koniec z odpowiedzialnością finansową ofiar nieuczciwych wykonawców

Dotychczas zasady programu „Czyste Powietrze” przewidywały pełną odpowiedzialność beneficjenta za realizację umowy o dofinansowanie. Oznaczało to, że w przypadku wykrycia nieprawidłowości fundusz mógł zażądać zwrotu części lub całości dotacji od właściciela nieruchomości.

Nie miało przy tym znaczenia, czy nieprawidłowości wynikały z działań samego beneficjenta, czy firmy, której powierzył wykonanie inwestycji. W praktyce prowadziło to do sytuacji, w których osoby oszukane przez wykonawców musiały zwracać pieniądze, których faktycznie nie otrzymały.

Przyjęta przez Sejm specustawa ma ograniczyć takie przypadki. Jej rozwiązania obejmą również spadkobierców, którzy odziedziczyli zobowiązania finansowe po uczestnikach programu.

Ustawa przewiduje ponadto pięcioletni zakaz udziału w programie „Czyste Powietrze” dla wykonawców skazanych za przestępstwa popełnione na szkodę beneficjentów.

Pomoc dla 8 tys. rodzin. Koszt specustawy przekroczy 550 mln zł

Z szacunków Ministerstwa Klimatu i Środowiska wynika, że problem nieuczciwych wykonawców może dotyczyć nawet 8 tys. rodzin. Łączny koszt wsparcia w ciągu dziesięciu lat resort oszacował na ponad 550 mln zł.

Nowe regulacje obejmą umowy o dofinansowanie zawarte na podstawie zasad programu obowiązujących od 15 lipca 2022 r. do 28 listopada 2024 r. Oznacza to, że specustawa została skierowana do określonej grupy beneficjentów, którzy realizowali inwestycje w okresie obowiązywania wcześniejszych reguł przyznawania dotacji.

Program Czyste Powietrze po reformie. Zaostrzono zasady przyznawania dotacji

Przyjęcie specustawy to kolejny element zmian w programie „Czyste Powietrze”. Pod koniec marca 2025 r. wznowiono przyjmowanie wniosków po czteromiesięcznej przerwie. Przedstawiciele Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz resortu klimatu wskazywali, że jednym z głównych powodów wstrzymania programu były wykryte nieprawidłowości.

W zreformowanym programie wprowadzono dodatkowe mechanizmy kontrolne. Dotację na termomodernizację można otrzymać tylko na jeden dom. Co do zasady wymagane jest również posiadanie prawa własności lub współwłasności nieruchomości przez co najmniej trzy lata, choć przewidziano wyjątki.

Istotną zmianą jest także obowiązkowy udział operatorów w inwestycjach realizowanych z wykorzystaniem prefinansowania. Ich zadaniem jest prowadzenie beneficjenta przez cały proces termomodernizacji.

Wprowadzono również maksymalne koszty poszczególnych elementów inwestycji. Limity zostały następnie podwyższone w ramach lipcowej korekty programu.

Nowe zasady wymagają także przeprowadzenia audytu energetycznego przed rozpoczęciem termomodernizacji. Po zakończeniu prac beneficjent musi przedstawić świadectwo charakterystyki energetycznej, które pozwoli wykazać uzyskane oszczędności energii.

Program „Czyste Powietrze” ma przejść kolejne zmiany. Ich zakres będzie jednak zależał od zgody Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Obecna odsłona programu jest finansowana z Funduszu Modernizacyjnego, nad którym nadzór sprawuje EBI.

Źródło: PAP