Zaloguj się 
Dzieje się!
Pieniądze wydłużają życie. Później przestają wystarczać
Długość życia jest jednym z najlepszych mierników poziomu rozwoju kraju. Jej związek z dochodami jest wyraźny, szczególnie w biedniejszych państwach. Wraz z bogaceniem się społeczeństw coraz trudniej jednak „kupić” kolejne lata życia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak silny jest związek między poziomem dochodów a długością życia.
- Dlaczego kobiety żyją dłużej od mężczyzn i gdzie różnica między płciami jest największa.
- Jak Polska wypada pod względem długości życia na tle pozostałych państw UE i jak zmieniała się jej sytuacja w ciągu ostatnich 20 lat.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Długość życia to jeden z najważniejszych, a zarazem najłatwiejszych do zmierzenia wyznaczników rozwoju społeczno-gospodarczego. Od czego jednak zależy? Czy bogatsi rzeczywiście żyją dłużej? Jak duże znaczenie mają wydatki na ochronę zdrowia, edukacja, styl życia czy stan środowiska? I dlaczego mimo podobnego poziomu rozwoju gospodarczego mieszkańcy jednych krajów żyją wyraźnie dłużej niż mieszkańcy innych?
Od czego zależy długość życia? Głównie od pieniędzy
Długość życia jest silnie związana z poziomem rozwoju gospodarczego kraju. Zależność ta nie jest jednak liniowa. Na niższych poziomach dochodu jego wzrostowi towarzyszy szybkie wydłużanie się życia. Po przekroczeniu pewnego poziomu pojawiają się jednak malejące korzyści – dalszy wzrost dochodów przekłada się na długość życia w coraz mniejszym stopniu.
Wykres interaktywny Empiryczna zależność między dochodem a długością życia nosi nazwę krzywej Prestona, od nazwiska Samuela Prestona, amerykańskiego demografa, który jako pierwszy opisał tę prawidłowość. Pokazuje ją wykres powyżej.
Dane dotyczące oczekiwanej długości życia w momencie urodzenia pochodzą z 2023 r. Z kolei PKB per capita według parytetu siły nabywczej to średnia z lat 2014-2024, przedstawiona w formie logarytmu. Z obliczeń wynika, że taka średnia jest silniej skorelowana z długością życia niż dochód z pojedynczego roku.
Korelacja między logarytmem dochodu a długością życia jest bardzo wysoka i wynosi 0,87.
Im bogatsze społeczeństwo, tym mniejsze znaczenie dochodu
Na wykresie wyraźnie widać, że dochód ma największe znaczenie dla długości życia w najbiedniejszych państwach. Przy PKB na osobę poniżej 10 tys. dolarów, różnice między krajami są bardzo duże. Przykładowo Niger, z dochodem na poziomie 1,4 tys. dolarów, ma oczekiwaną długość życia wynoszącą 61,2 lat. W Mauretanii, gdzie dochód sięga 6,2 tys. dolarów, jest to 68,5 lat. Oba państwa znajdują się w pobliżu linii trendu. Po przekroczeniu poziomu 10 tys. dolarów na osobę zależność zaczyna słabnąć.
W 2023 r. oczekiwana długość życia w momencie urodzenia wynosiła w Polsce 78,5 lat. Wynik ten był zasadniczo zgodny z poziomem dochodów osiąganym przez kraj w poprzedniej dekadzie. W wielu państwach o podobnym poziomie rozwoju długość życia była jednak wyższa – m.in. w Portugalii, Grecji i Chile. W przeciwną stronę odstawała część państw naszego regionu, m.in. Rumunia, Litwa, Łotwa i Węgry.
Liderem pod względem długości życia jest niewielkie San Marino, gdzie wynosi ona 85,7 lat. Wśród dużych państw wyróżnia się Japonia, z wynikiem przekraczającym 84 lata w 2023 r.
Inne czynniki też mają znaczenie
Badania nad czynnikami wpływającymi na długość życia wskazują, że poza dochodem znaczenie ma wiele innych zmiennych. Ich rola rośnie wraz z poziomem rozwoju kraju.
Wykres interaktywny Jedną z najważniejszych zmiennych są wydatki na ochronę zdrowia. Generalnie im są wyższe, tym dłuższa jest oczekiwana długość życia, co również widać na wykresie. Znaczenie ma jednak nie tylko poziom nakładów, lecz także ich efektywność. Najbardziej wyrazistym przykładem są Stany Zjednoczone. Przy wydatkach na zdrowie sięgających aż 16,7 proc. PKB oczekiwana długość życia wynosiła tam 78,4 lat. Była więc zbliżona do tej w Polsce czy na Słowacji, choć oba te kraje przeznaczają na ochronę zdrowia około 7 proc. PKB.
Wśród innych czynników badania wskazują nierówności dochodowe – im mniejsze, tym statystycznie wyższa długość życia – poziom edukacji, stan środowiska oraz zachowania zdrowotne, m.in. spożycie alkoholu i palenie papierosów. Te ostatnie są często wymieniane jako jedno z wyjaśnień niższej długości życia w Europie Środkowo-Wschodniej w porównaniu z Europą Zachodnią.
Różnice geograficzne...
W ujęciu globalnym Polska plasuje się w okolicach 45. miejsca pod względem oczekiwanej długości życia. W UE w 2023 r. zajmowała 19. miejsce, a jednocześnie trzecie w grupie państw Europy Środkowo-Wschodniej – za Czechami i minimalnie przed Estonią.
Wykres interaktywny Najdłużej w UE żyją Hiszpanie. Oczekiwana długość życia w momencie urodzenia wynosiła tam w 2023 r. prawie 84 lata. W ścisłej czołówce znalazły się również Włochy, Malta, Luksemburg i Szwecja – we wszystkich tych państwach przekraczała 83 lata.
Na drugim biegunie znajdują się Łotwa i Bułgaria, gdzie oczekiwana długość życia nie przekracza 76 lat. Różnica między Hiszpanią a Łotwą wynosi ponad osiem lat.
Wykres pokazuje również wyraźny dystans między Europą Środkowo-Wschodnią a „starą Unią”. Państwa naszego regionu zajmują niemal całą dolną część zestawienia. Wyjątkiem jest Słowenia, gdzie oczekiwana długość życia sięga prawie 82 lat – więcej niż w Danii czy Finlandii i mniej więcej tyle, co w Holandii.
...i pomiędzy płciami
Duże różnice występują nie tylko między krajami, lecz także między kobietami i mężczyznami. We wszystkich państwach kobiety żyją dłużej. Część tej różnicy literatura tłumaczy czynnikami biologicznymi. W niektórych krajach, zwłaszcza Europy Środkowo-Wschodniej, luka jest jednak znacznie większa, co wiąże się również z czynnikami behawioralnymi – m.in. częstszym spożyciem alkoholu, paleniem papierosów i mniejszą dbałością o profilaktykę zdrowotną wśród mężczyzn. Skutkiem jest ich większa umieralność.
Wykres interaktywny Średnia różnica między długością życia kobiet i mężczyzn w UE wynosi 5,6 lat. Najmniejsza jest w Holandii – 2,9 lat – a największa na Łotwie, gdzie sięga aż 10 lat. Polska należy do państw z największą luką między płciami. W 2023 r. wynosiła ona 7,6 lat, tyle samo co w Bułgarii i Rumunii.
Europa Środkowo-Wschodnia nadrabia dystans
Podobnie jak w przypadku dochodów, kraje Europy Środkowo-Wschodniej stopniowo nadrabiają dystans do zachodniej części kontynentu także pod względem długości życia. W 2004 r., czyli roku wejścia większości z nich do UE, mediana dla regionu wynosiła 72,6 lat wobec 79,1 lat dla pozostałych 14 państw Unii. Różnica sięgała więc 6,4 lat. Do 2023 r. zmniejszyła się do 4,3 lat – w naszym regionie oczekiwana długość życia wzrosła do 78 lat, a w „starej” UE do 82,3 lat.
Wykres interaktywny W Polsce poprawa była nieco słabsza – z 74,9 do 78,5 lat, czyli o 3,6 lat. Warto jednak pamiętać, że punkt startowy Polski w 2004 r. był na tle regionu stosunkowo wysoki.
Wykres interaktywny W ciągu ostatnich dwóch dekad widoczna była umiarkowana zależność między tempem wzrostu gospodarczego a zmianami długości życia. W państwach rozwijających się szybciej długość życia rosła przeciętnie nieco bardziej, choć od tej reguły było wiele wyjątków. Polska, mimo jednego z najwyższych temp wzrostu gospodarczego, znalazła się pod względem poprawy długości życia w środku stawki. Z kolei w Estonii wzrosła ona o ponad sześć lat – najwięcej w regionie – choć kraj nie należał do liderów wzrostu gospodarczego.
Pod tym względem Polska ma więc jeszcze sporo do nadrobienia.
Główne wnioski
- Dłuższe życie idzie w parze z wyższymi dochodami, ale zależność nie jest liniowa. Wzrost gospodarczy ma największe znaczenie w biedniejszych krajach. Wraz ze wzrostem zamożności coraz większą rolę odgrywają m.in. jakość ochrony zdrowia, edukacja i styl życia.
- Polska wciąż pozostaje poniżej unijnej średniej długości życia, choć dystans do Europy Zachodniej się zmniejsza. W 2023 r. oczekiwana długość życia wynosiła 78,5 lat, a w ciągu ostatnich dwóch dekad Europa Środkowo-Wschodnia nadrabiała dystans do „starej” UE.
- Różnice w długości życia występują nie tylko między krajami, lecz także między kobietami a mężczyznami. W Polsce luka między płciami należy do największych w UE, a jednym z jej wyjaśnień są różnice w zachowaniach zdrowotnych, m.in. w paleniu papierosów, spożyciu alkoholu i podejściu do profilaktyki.
