Polska odjechała Słowacji. Teraz Słowacy dumają, jak do tego doszło
Ekonomicznie zostawiliśmy Słowaków w tyle. Tamtejsi eksperci przyczyn polskiego sukcesu upatrują m.in. w niższych podatkach, skuteczniejszym wykorzystaniu funduszy unijnych i sprawniejszym systemie samorządowym. I zastanawiają się, czy jeszcze nas dogonią.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Pod jakimi względami gospodarczymi Polska wyprzedziła Słowację w ostatnich latach?
- Co – zdaniem słowackich ekspertów – sprawiło, że ich kraj stracił konkurencyjność i dał się wyprzedzić m.in. Polsce?
- Jaki wpływ na rozwój gospodarczy może mieć sprawnie funkcjonujący samorząd terytorialny?
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Słowacy przez lata porównywali się przede wszystkim ze swoimi zachodnimi sąsiadami – Czechami i Austriakami. Na Polaków, których często stereotypowo uważali za „ubogich krewnych”, nie zwracali większej uwagi. Jeszcze kilka lat temu dla niemałej części naszych południowych sąsiadów – jak pisał dziennik „SME” – byliśmy krajem wątpliwej jakości mięsa, krówek oraz hydraulików i sprzątaczek wyjeżdżających za pracą do Niemiec i Wielkiej Brytanii.
Zderzenie z rzeczywistością było szokujące. W 2024 r. nagle okazało się, że średnia płaca w Polsce – po raz pierwszy w historii – była wyższa niż na Słowacji. Różnica wyniosła wówczas 5 proc. – zauważa Radovan Ďurana, ekonomista, współzałożyciel i analityk Inštitútu ekonomických a spoločenských analýz (INESS) w Bratysławie. Jeszcze kilka lat wcześniej przeciętny Jan Kowalski zarabiał o 10 proc. mniej niż statystyczny Jozef Kováč.
Pobory Kowalskiego rosną szybciej niż Kováča
W 2025 r. średnie wynagrodzenie w Polsce było już o ponad 9 proc. wyższe niż u południowych sąsiadów – wynika z danych Eurostatu. Co więcej, z prognoz Dyrekcji Generalnej ds. Zatrudnienia, Spraw Społecznych i Włączenia Społecznego Komisji Europejskiej (EMPL) wynika, że różnica ta będzie nadal rosła. W tym roku może sięgnąć 11 proc.
Poziom średnich zarobków to oczywiście niejedyny wskaźnik, który może świadczyć o rozwoju gospodarczym. Pod koniec października pisaliśmy o napływie bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ) do państw Grupy Wyszehradzkiej. Również pod tym względem wyraźnie wyprzedzamy Słowaków – zarówno jeśli chodzi o liczbę takich projektów, jak i ich łączną wartość, także w przeliczeniu na mieszkańca.
Słowacja straciła moc przyciągania kapitału
W przypadku tych danych wyraźnie widać, że nasi południowi sąsiedzi z roku na rok tracą zdolność przyciągania zagranicznego kapitału. Wystarczy wspomnieć, że w latach 2023–2025 średni roczny napływ BIZ na Słowację odpowiadał 1,8 proc. jej PKB. W przypadku Polski było to 2,9 proc. Słabnącą atrakcyjność inwestycyjną Słowacji widać również po tym, jak kolejne koncerny – nawet jeśli uzyskają już wymagane zezwolenia i ulgi podatkowe – wycofują się z wcześniej zatwierdzonych inwestycji.
Można wspomnieć także o skali wydatków na inwestycje publiczne. Ich udział w polskim PKB od lat jest wyraźnie wyższy niż w PKB Słowacji. Jednym z głównych czynników wpływających na ten poziom – obok KPO – są wydatki na obronność. Pod tym względem różnica między Polską a Słowacją jest ogromna, zarówno jeśli chodzi o wartość bezwzględną wydatków, jak i ich udział w PKB.
Rosnące podatki kontra podatek estoński
Nic więc dziwnego, że Słowacy zachodzą w głowę, jak to się stało, że niegdysiejszy „tygrys Europy Środkowej” pozostał w tyle za niedocenianym sąsiadem zza Tatr. Eksperci Klubu 500, zrzeszającego największych słowackich pracodawców, upatrują jednej z przyczyn tego stanu rzeczy w rosnących obciążeniach fiskalnych. Ich zdaniem to właśnie podatki sprawiają, że konkurencyjność Słowacji na tle innych państw regionu stale spada.
Podobne refleksje ma wspomniany już Radovan Ďurana. W tekście opublikowanym na łamach „Denníka N” przypomina, że od 2021 r. w Polsce obowiązuje tzw. estoński CIT. Jego zaletą jest to, że podatek dochodowy płaci się dopiero wtedy, gdy firma wypłaca zyski.
„Podatek estoński motywuje do dokonywania długoterminowych inwestycji kapitałowych (…) Jeśli zagraniczny inwestor założy w Polsce firmę (…) również może skorzystać z dobrodziejstw tego systemu. A robi to już ponad 20 tys. firm i popularność estońskiego podatku wciąż rośnie” – podkreśla ekonomista.
Dodaje, że Polska jest atrakcyjniejsza podatkowo od Słowacji również poza tym systemem. Duże firmy płacą u nas bowiem podatek dochodowy według stawki 19 proc., a małe – 9 proc. U naszych południowych sąsiadów stawki te wynoszą odpowiednio 24 i 10 proc.
Polskie drogi i słowackie wieże widokowe
Publicysta Ján Valchár na portalu sme.sk wymienia pięć głównych powodów, dla których Polska odniosła większy sukces niż Słowacja. Wśród nich są m.in. wspomniany już napływ BIZ oraz przemyślane kierowanie funduszy na rozwój infrastruktury drogowej, kolejowej i innej, zamiast na drobne, lokalne i mało użyteczne projekty, takie jak budowa wież widokowych. „Nie dogonimy Polski nawet w ciągu dwudziestu lat” – konkluduje publicysta.
Dlaczego Polska efektywniej niż Słowacja wykorzystała dostępne fundusze, w tym unijne? Decydujące znaczenie miał tu samorząd terytorialny – uważa Daniel Kojnok, dyrektor słowackiego instytutu reformy administracji publicznej Futuregion i orędownik decentralizacji państwa.
Samorząd terytorialny o głębokich korzeniach
„Wiemy, że Polacy to kombinatorzy. Ich kombinowanie nie jest jednak sztuką dla sztuki, lecz służy przede wszystkim praktycznym celom (…) I to właśnie wtedy taki polski kombinator – Jerzy Regulski – zasiał ziarno dzisiejszych sukcesów Polski” – pisze w serwisie aktualne.sk Daniel Kojnok.
Chodzi o prof. Jerzego Regulskiego, który już w 1981 r. rozpoczął starania o odtworzenie w Polsce samorządu terytorialnego. Przez osiem lat ciężko pracował, nie mając większych nadziei, że jego propozycje kiedykolwiek ujrzą światło dzienne – pisze szef instytutu Futuregion. Stało się jednak inaczej.
Jerzy Regulski stworzył podwaliny pod obecny model samorządowy Polski. Równie istotne jest jednak to, że był on sukcesywnie rozwijany niezależnie od zmian na szczytach władzy. W efekcie dzisiaj ponad 40 proc. funduszy unijnych inwestuje się w Polsce właśnie za pośrednictwem samorządów. To one odpowiadają za budowę wodociągów, kanalizacji, dróg i szkół. I robią to o 20–40 proc. taniej, niż zrobiłaby to administracja centralna.
Słowacy zrobili wszystko odwrotnie niż Polacy
Daniel Kojnok zwraca również uwagę na zasadnicze różnice między polskim a słowackim Ministerstwem Rozwoju Regionalnego (obecnie Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej). „Polskie miało reprezentować samorządy wobec pozostałych resortów. Mimo silnego lobbingu otrzymało również uprawnienia do proponowania likwidacji powielających się i zbędnych dokumentów przygotowywanych przez poszczególne ministerstwa, jeśli nie spełniały one kryteriów samorządowych. Zlikwidowano ponad 230 strategii, planów i programów, które hamowały rozwój” – pisze ekspert.
„Polska odnosi sukcesy, ponieważ zrobiła niemal wszystko odwrotnie niż my na Słowacji” – podsumowuje dyrektor Futuregion.
Główne wnioski
- Polska wyprzedziła Słowację pod względem wielu kluczowych wskaźników gospodarczych. W 2025 r. przeciętne wynagrodzenie w Polsce było już o ponad 9 proc. wyższe niż na Słowacji. Wyprzedzamy południowych sąsiadów również pod względem napływu bezpośrednich inwestycji zagranicznych i skali inwestycji publicznych.
- Słowacja traci konkurencyjność m.in. przez wysokie podatki i nieefektywną politykę gospodarczą. Słowaccy eksperci wskazują, że większe obciążenia fiskalne i mniej korzystne warunki prowadzenia działalności gospodarczej utrudniają przyciąganie zagranicznego kapitału. Polska oferuje przedsiębiorcom m.in. niższe stawki CIT i możliwość korzystania z estońskiego CIT.
- Jednym ze źródeł polskiego sukcesu jest silna pozycja samorządów. Zdaniem słowackiego eksperta Daniela Kojnoka decentralizacja pozwoliła Polsce skuteczniej wykorzystywać fundusze unijne i realizować inwestycje infrastrukturalne. Istotne znaczenie miało również konsekwentne rozwijanie modelu samorządowego niezależnie od zmian politycznych.