Prof. Bogdan Góralczyk: Nie ma nowej Jałty, jest nowy świat
Szczyt państw APEC, czyli gospodarek regionu Azji i Pacyfiku oraz bezprecedensowe rozmowy Xi Jinpinga, Donalda Trumpa i Władimira Putina, gospodarze najwyraźniej podporządkowali jednemu celowi – wypełnili treścią propagowane u nich od dawna założenie, mówiące o powrocie Chin do centrum światowej sceny.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Kto jest zwycięzcą, a kto przegranym szczytu APEC.
- Jak potraktowani Władimira Putina.
- Dlaczego szczyt w Shenzhen nie jest nową Jałtą.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Liderów państw, czy też gospodarek stowarzyszonych – od 1989 r. – w APEC (Asia-Pacific Economic Community) powitał frenetyczny taniec kilkudziesięciu humanoidalnych robotów, spektakularne wieżowce, nowoczesność i rozmach. Chiny w całej krasie, merytorycznie i protokolarnie, zaprezentowały się jako światowe, odrodzone mocarstwo.
Shenzhen jako synonim sukcesu
W sedno trafił sam gospodarz, Xi Jinping, mówiąc, co ładnie brzmiało po chińsku: jeśli chcesz poznać Chiny sprzed tysiąca lata, jedź do Xi’an (tam, gdzie jest słynna Terakotowa Armia), jeśli sprzed 500 lat, jedź do Pekinu (wtedy rozkwitało Zakazane Miasto), jeśli sprzed stu lat, udaj się do Szanghaju (do inwazji japońskiej w 1937 r. była to jedna ze stolic Azji), a jeśli chcesz ujrzeć ostatnie 50 lat, przyjedź do Shenzhen. Albowiem to miasto na granicy z Hongkongiem, dziś liczące niemal 20 mln mieszkańców, pod koniec lat 70. minionego stulecia było jedynie zapyziałą wioską, co mogę osobiście potwierdzić, bo wtedy tam byłem, widząc chłopów ujeżdżających w kanałach bawoły wodne. Tym samym Shenzhen to synonim chińskiego sukcesu ostatnich niemal pięciu dekad.
Nie tylko gospodarczego czy urbanistycznego, ale także technologicznego, bo to drugie obok Hangzhou (to z tamtejszej firmy UniTree pochodzą te humanoidalne roboty, nie tylko tańczące, bo używane też do innych celów) centrum technologiczne i siedziba takich potentatów jak konglomeraty Huawei, Xiaomi, BYD czy Tencent. To centra danych, prace nad sztuczną inteligencją, dronami, automatyzacja itp. Przedstawicieli tych firm, będących synonimami chińskiego postępu technologicznego, tuż przed szczytem odwiedził Xi Jinping i raz jeszcze przypomniał nadrzędny cel partii i państwa: do 2030 r. Chiny mają posiadać samodzielny ekosystem ekologiczny, z półprzewodnikami włącznie.
Tuż przed szczytem, jak wiadomo, wybuchł skandal wokół pochodzącego z Tajwanu szefa firmy Nvidia, Jensena Huanga, ale przynajmniej oficjalnie tej sprawy na szczycie APEC nie poruszano.
Nie ma Jałty, bo nie ma zwycięzców
Co wobec tego poruszono? Końcowy komunikat z trójstronnego szczytu Xi – Trump – Putin jest wyjątkowo oszczędny i ograniczony jedynie do czterech punktów: reformy systemu ONZ, bo chodzi o trzech stałych członków Rady Bezpieczeństwa, zwiększenie dostaw ropy na rynki światowe i szukania zabezpieczeń przed wybuchem konfliktu nuklearnego, nad czym ma być prowadzony stały dialog.
Trzeba jednak zgodzić się z opiniami, że w dwóch przypadkach, tzn. reformy ONZ i nieproliferacji, szanse na sukces są znikome, bo interesy trzech zaangażowanych stron są w tych kwestiach rozbieżne. ONZ to Organizacja Narodów Zagubionych. Wystarczy spojrzeć na Gazę czy Donbas, a jej formuła jest już od dawna przestarzała. Od lat 90. minionego stulecia nie bez słuszności o miano stałego członka w Radzie Bezpieczeństwa ubiegają się Niemcy, Japonia, Brazylia i Indie. Natomiast redukcja arsenałów broni jądrowej raczej nie wchodzi w grę, bo ani Moskwa, ani Pekin jej nie chcą. Ta druga stolica otwarcie mówi o ich powiększaniu, a nie zmniejszaniu. Pekinowi chodzi jedynie o większą nad nią kontrolę, co akurat jest dobre z racji zapędów i zakusów Rosji.
Milczenie na temat Ukrainy i Iranu
Mimo wszystko zaskakuje, że nic nie było ani o wojnie ukraińskiej, czego chciał Putin, ani tej wokół Iranu, czego chciał z kolei Trump. Chińczycy oba te pomysły storpedowali jeszcze przed szczytem, a o czym mówiono w kuluarach i w ramach rozmów dwustronnych, nie wiemy. Poza tym, że Trump idąc na spotkanie z Putinem, jeszcze przed kamerami nazwał go swym przyjacielem, co oczywiście nie spotkało się z aplauzem po stronie zachodniej i w Polsce.
Tak skromne rezultaty merytoryczne rozmów obu szczytów sprawiły, że wielu obserwatorów, szczególnie na Zachodzie, określiło Shenzhen mianem „pustego przebiegu”, czy „jednej wspólnej fotografii”. O sukcesie może jedynie mówić premier Kanady Mark Carney, który tuż przed spotkaniami w Shenzhen podpisał z Chinami kolejne porozumienia, znoszące cła z 90 proc. wymiany towarowej. To kanadyjska odpowiedź na presję Trumpa.
Czy rzeczywiście nic nie osiągnięto, pokaże dopiero czas. Wiemy, że Wielka Trójka ma jeszcze jedną szansę w tym roku, w połowie grudnia w Miami na szczycie G20, by osobiście porozmawiać o tym, co ją nurtuje. Warto jednak zauważyć, że Putin jeszcze nie potwierdził swojego udziału.
Powrót wielkomocarstwowej gry
Może dlatego, że chyba jeszcze długo będzie się kurował z tego wyjazdu, gdzie w ciągu kilkudziesięciu godzin odniósł – z jego punktu widzenia – ogromne zwycięstwa, ale też sromotne porażki merytoryczne, ale przede wszystkim wizerunkowe.
Z jednej strony na pewno cieszył się tym, że wbrew ostracyzmowi zdecydowanej większości państw Zachodu pokazał się w pełnej krasie na światowych salonach i przed kamerami. Na dodatek w czwartym z punktów wspólnej deklaracji po szczycie trójstronnym zapisano, że jurysdykcji Międzynarodowego Trybunału Karnego (ICC) nie powinni podlegać najwyżsi rangą dostojnicy państwowi, a to za nim przecież ICC rozesłał list gończy. Tym samym zyskał osobiste poparcie ze strony Trumpa i Xi.
Lista porażek jedynowładcy na Kremlu była jednak znacznie dłuższa. Strona chińska, mimo nacisków Rosjan, ponownie nie zgodziła się na rozruch gazociągu Siła Syberii II. Chińczycy odrzucili też jego projekt rozwiązania pokojowego w Ukrainie, oczywiście na rosyjskich warunkach, w zamian za co Rosjanie mieliby pomóc w wyjściu USA z twarzą z konfliktu z Iranem, co pierwotnie zatwierdził ochoczo prezydent Trump.
Gdyby te plany na szczycie w Shenzhen zatwierdzono, to nie tylko wielcy tego świata (jeden trochę pomniejszony) rozmawialiby o nas bez nas, ale też za nas decydowali. Wtedy byłaby nowa Jałta. Jej widmo jednak i tak wisi nad nami, bo na scenę globalną wróciła wielkomocarstwowa gra.
Protokolarne zagrywki
Z punktu widzenia Kremla i osobiście Władimira Putina nie było więc w Shenzhen sukcesu ani gospodarczego, ani politycznego lub dyplomatycznego. W ogóle nie było żadnego przełomu, bo ani Rosjanie, w Ukrainie, ani Amerykanie na Bliskim Wschodzie nie są przecież zwycięzcami. Chińczycy najwyraźniej nie chcą im pomagać w wydobywaniu się z ambarasu, w który sami się wpędzili.
Dla Putina natomiast o wiele gorsze były porażki sprowokowane, a raczej starannie wykalkulowane, przez wyrafinowany chiński protokół. Aż trzykrotnie pokazano bowiem jego miejsce w szeregu – drugim, a nie pierwszym.
Powitanie na lotnisku
Xi Jinping – w odpowiedzi na podobny gest Trumpa w Waszyngtonie we wrześniu – osobiście powitał prezydenta Stanów Zjednoczonych na lotnisku. Na powitanie prezydenta Rosji, mierzącego 168 cm wzrostu, wysłano najwyższego w głównym chińskim kierownictwie Cai Qi, mającego 185 cm. Zestawienie ich kroczących obok siebie było wprost zabawne i raczej nieprzypadkowe. Kompleks niskiego wzrostu jest u Putina rozpoznany.
Drugi przypadek to usadzenie Putina przy innym stole niż Trumpa i Xi podczas uroczystej kolacji wieńczącej szczyt APEC. Siedział razem z małżonką Xi, Peng Liyuan i innymi paniami oraz przywódcami mniejszych państw. Najgorszy jednak moment dla władcy Kremla nastąpił przed oficjalnym zdjęciem wieńczącym szczyt. Gdy Putin podbiegł do Trumpa, uścisnął mu dłoń, ten wskazał mu miejsce przy Xi, na co chiński władca pokazał inny kierunek, obok jego żony. Mowa ciała i wyraz twarzy, co natychmiast pokazały kamery, jednoznacznie mówiły, że rosyjski car nie był na coś takiego przygotowany. Chociaż takie ustawienie jest zgodne z regułami Protokołu Dyplomatycznego (przedmiot ten od lat wykładam), to jednak Putina o tym nie poinformowano, nie był na taki obrót spraw gotowy. Należy podejrzewać, że ktoś poleci z hukiem w rosyjskim Protokole za to niedopatrzenie.
To nie obrazki
Niektórzy powiadają: ten szczyt, a raczej szczyty w Shenzhen ograniczyły się do obrazków i symboli. Po części tak bowiem agenda szczególnie tych trzech wielkich państw jest jednak rozbieżna. Chiny ugrały swoje, prezentując się jako nowe mocarstwo. Trump jest mocno osłabiony po niedawnych wyborach połówkowych i będzie miał potężne wyzwania po ukonstytuowaniu się nowego Kongresu.
Putin natomiast tuż przed tym szczytem poniósł jeszcze jedną prestiżową porażkę, z rąk Ukraińców, niszczących jedno przęsło mostu kerczeńskiego, jakby nie było, symbolu jego rządów i „odbicia” Krymu. Na co zresztą już w dzień po szczycie odpowiedział po swojemu, dokonując dywanowych nalotów na Ukrainę (z trzema przypadkami wdarcia się rakiet i dronów na terytorium Polski). A jeszcze przed wylotem z Shenzhen otwarcie zapowiedział zemstę, mimo podpisanej kilka godzin wcześniej wspólnej deklaracji, mówiącej o „dążeniach do pokoju”. I tak oto zamiast pokoju czy nowej Jałty, mamy dalszą eskalację wojny.
Główne wnioski
- Dwa dni szczytu w Shenzhen nie przyniosły przełomu, nie zakończyły toczących się wojen Pokazały nam natomiast nowy świat – z Chinami (i Azją) w roli głównego rozgrywającego.
- Szczyt trójstronny Trump – Xi – Putin, skromny w oficjalnych rezultatach, pokazał jedno: rosnącą rolę Chin, malejącą Stanów Zjednoczonych, a na pewno osobiście Trumpa po niedawnej sromotnej porażce u siebie. Putina zepchnął do drugiego szeregu.
- Obrazki z Shenzhen pokazały też, że mocarze tego świata bezpośrednio ze sobą rozmawiają – o nas, bez nas. Oby tylko za nas nie decydowali. W Shenzhen wielkie decyzje nie zapadły, bo nie było tam grona zwycięzców. Zebrali się tam raczej przegrani lub przegrywający (nawet Xi u siebie na scenie wewnętrznej ma ferment, po niedawnych usunięciach generałów).


