Zaloguj się 
Dzieje się!
Singapur idzie na wojnę ze smogiem. Milionowe kary i presja na biznes
Szybki rozwój gospodarczy, chęć łatwego zysku i brak odpowiedniego prawa prowadzą do sezonowych klęsk smogu w dwóch azjatyckich regionach. Trująca mgła paraliżuje stolicę Indii, a Singapur rusza do walki z korporacyjną bezkarnością.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego Delhi co roku dusi się po święcie Diwali i czemu doraźne zakazy nie wystarczają, aby zwalczyć toksyczny dym.
- Jak nowe singapurskie prawo ma uderzyć w firmy stojące za pożarami w Indonezji i gdzie kończą się jego możliwości.
- Jak ze smogiem poradziły sobie wcześniej Pekin i Tokio.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Tony fajerwerków w czasie obchodów jednego z najważniejszych świąt, niekontrolowany ruch uliczny, przemysł i wypalanie okolicznych pól – to główne przyczyny stojące za beżowo-mleczną mgłą spowijającą w ostatnich dniach Delhi.
W poniedziałek rano stężenie rakotwórczych mikrocząstek PM 2,5 w indyjskiej stolicy przekroczyło bezpieczną normę dzienną Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) ponad 17-krotnie. Norma roczna została przekroczona przeszło 52 razy. Średni dobowy wskaźnik jakości powietrza (AQI) w miniony weekend wyniósł 376. W niektórych częściach miasta odczyty przekraczają wartość 430.
Szwajcarska platforma IQAir podaje, że powietrze w Delhi jest w poniedziałek niemal najgorsze na świecie. Stolica Indii ustępuje tylko miastu Lahaour w północnym Pakistanie.
W weekend w Indiach obchodzono Diwali – hinduistyczne święto świateł. W Delhi huczne obchody, w czasie których mieszkańcy ponad 30-milionowego miasta odpalają petardy i fajerwerki, często przyczyniają się do drastycznego spadku jakości powietrza.
Plan awaryjny na papierze
Do fajerwerków dochodzą spaliny, pył budowlany, przemysł i palenie resztek po żniwach w okolicznych rolniczych stanach. W dodatku zimą chłodne powietrze i brak wiatru powodują, że dym pozostaje przy ziemi.
Już na początku listopada władze indyjskiej stolicy wdrożyły kryzysowy plan działania. W piątek wprowadzono trzeci, niemal najwyższy stopień odpowiedzi kryzysowej. Obejmuje on ograniczenia ruchu drogowego, zakaz prac budowlanych i restrykcyjne kontrole emisji spalin pojazdów. Podwojono opłaty parkingowe, a pracownikom urzędów i firm polecono pracę zdalną. Od miesiąca obowiązuje też zakaz palenia śmieci, a także gotowania na węglu i drewnie w ulicznych jadłodajniach. Ale eksperci mówią, że potrzebne są zmiany systemowe.
– Przez kilka ostatnich lat w Delhi obowiązywał zakaz używania petard i fajerwerków. W tym roku Sąd Najwyższy go zniósł i pozwolił na sprzedaż środków wybuchowych z certyfikatem. Ale to kompletna fikcja. Podobnie jak większość innych regulacji, które są niekonsekwentne i zmieniają się z roku na rok. W efekcie cierpią ludzie, a kliniki i szpitale co roku przechodzą najazd pacjentów z problemami z oddychaniem – mówi Rema Nagarajan, dziennikarka dziennika „The Times of India”, która od 25 lat zajmuje się ochroną zdrowia.
Na co dzień mieszkańcy radzą sobie głównie domowymi sposobami. Sanjeev, 35-letni pracownik korporacji, rzadko używa maseczek przeciwpyłowych, gdy jest na ulicy. W domu ma stale włączony oczyszczacz powietrza. Prawie każdego wieczoru po powrocie z pracy używa też inhalatora.
Poza domowymi inhalacjami Delhijczycy kupują ajurwedyjskie pastylki pomagające na ból gardła, a frustrację wyładowują w mediach społecznościowych. W tym roku dominuje jednak poczucie bezsilności. W komentarzach można przeczytać, że Delhi truje się na własne życzenie.
Dlaczego Delhi nie daje rady
Według ministerstwa środowiska Indii zimą transport odpowiada za niespełna jedną czwartą zanieczyszczeń w stolicy. Spalanie resztek rolniczych i materii organicznej odpowiada za 20 proc., a przemysł i elektrownie węglowe za ok. 9 proc.
Wydawany przez Centre for Science and Environment magazyn „Down To Earth” ostrzega w komentarzu, że obwinianie rolników za cały kryzys jest niesłuszne. Eksperci domagają się surowszego egzekwowania istniejących obostrzeń.
Słabością jest ich lokalny zasięg. Władze wprowadzają przepisy, ale słabo je egzekwują. Ograniczenia pojawiają się dopiero wtedy, gdy powietrze staje się trujące. W dodatku nie obowiązują one w sąsiednich stanach Pendżab i Hariana. Indie nadal wydają się gasić pożar, zamiast jemu zapobiegać. Ale nie są jedynym krajem Azji, w którym alarmy smogowe zdarzają się regularnie.
Indyjska stolica wprowadziła przepisy, które słabo egzekwuje. Ograniczenia wprowadza dopiero, gdy powietrze staje się trujące
Warto wiedzieć
Archipelag w ogniu
W Indonezji od kilku miesięcy trwają pożary lasów i torfowisk. Według organizacji WALHI satelity wykryły w pierwszych dziewięciu miesiącach roku ponad 30 tys. ognisk pożarów. Blisko połowę na terenach plantacji i przemysłu drzewnego.
Dane o skali zniszczeń są rozbieżne. Indonezyjskie ministerstwo leśnictwa do lipca naliczyło ok. 2 tys. km kw. (200 tys. hektarów) spalonej ziemi. Projekt Nusantara Atlas podaje prawie 9 tys. km kw. do końca sierpnia.
Sezonowe wypalanie lasów i torfowisk to jeden z najtańszych sposobów przygotowywania gruntów pod plantacje palmy olejowej i uprawy drzew dla przemysłu celulozowego. Zmiany klimatu, rosnące temperatury i coraz dłuższe okresy suszy dodatkowo pogłębiają problem. Toksyczny dym dociera do sąsiednich państw, pogarszając jakość powietrza.
W październiku graniczący z Indonezją Singapur znalazł się na szczycie światowego rankingu dużych miast o najbardziej zanieczyszczonym powietrzu. Choć od tego czasu sytuacja znacznie się poprawiła dzięki monsunowym deszczom, nie rozwiązuje to systemowego problemu.
Miasto-państwo na wojnie ze smogiem
Po tygodniach duszenia się dymem z Indonezji władze Singapuru właśnie zmieniły prawo.
W ubiegłym tygodniu tamtejszy parlament powiedział „dość” bezkarności firm, które zarabiają na wypalaniu lasów pod plantacje. Zaostrzył przepisy wymierzone w plantatorów odpowiedzialnych za pożary na Borneo i Sumatrze. Niektóre powiązane z nimi firmy są notowane na singapurskiej giełdzie.
Maksymalne dzienne kary dla korporacji podniesiono dziesięciokrotnie – z 2 mln do 20 mln dolarów singapurskich (ok. 16 mln dolarów amerykańskich). Służby otrzymały też prawo do aresztowania osób podejrzanych o łamanie tych przepisów i blokowania dostępu nieuczciwych podmiotów do usług finansowych. Dotyczy to także udzielania pożyczek. Działające w Singapurze firmy z sektora leśnictwa i rolnictwa mają pilnować, aby ich łańcuchy dostaw i partnerzy nie byli zaangażowani w wypalanie lasów w sąsiedniej Indonezji.
– Potrzebujemy lepszych sposobów pozyskiwania i weryfikowania informacji, śledzenia złożonych powiązań korporacyjnych i wyciągania realnych konsekwencji wobec podmiotów, które postępują niewłaściwie. Nawet w sytuacjach, gdy wszczęcie postępowania karnego jest trudne – podkreśla Grace Fu, singapurska minister środowiska.
Przyznała, że samo ustawodawstwo nie rozwiąże problemu „transgranicznej mgły”, ale ma się przyczynić do ochrony mieszkańców. Fu dodała, że Singapurczycy będą też współpracować z sąsiadami, aby ograniczyć skalę pożarów.
Winne korporacje
Wiele korporacji odpowiadających za nielegalne wypalanie lasów działa także w Singapurze – najzamożniejszym państwie regionu i jego centrum finansowym.
Organizacje Greenpeace Indonesia, Greenpeace Malaysia i Pantau Gambut przeanalizowały dane satelitarne dotyczące źródeł dymu i pożarów z okresu od sierpnia do października. Wskazały ponad 20 podmiotów, na których terenach koncesyjnych wykryto takie punkty. Co najmniej cztery koncesje były powiązane z singapurskimi grupami biznesowymi, m.in. giełdowymi First Resources i Bumitama Agri oraz prywatną First Borneo Plantations. Wcześniej zarzuty wysuwano m.in. wobec dostawców Asia Pulp & Paper, należącej do grupy Sinar Mas, kontrolowanej przez indonezyjską rodzinę miliarderów Widjaja. Z grupą powiązana jest Golden Agri-Resources, obecna na singapurskim rynku kapitałowym. W podobnej sytuacji jest koncern Salim Group należący do jednego z najbogatszych Indonezyjczyków Anthoniego Salima. Według organizacji Rainforest Action Network dwie powiązane z nim spółki nielegalnie wykarczowały niemal 10 tys. hektarów chronionych torfowisk pod plantacje.
Czy sprawcy poniosą karę?
Niektóre z firm, które w Singapurze próbowano pociągnąć do odpowiedzialności, w ogóle nie odpowiedziały na zarzuty. Inne twierdziły, że dane satelitarne nie dowodzą ich winy.
Nowe przepisy mają pomóc radzić sobie z największą przeszkodą, czyli brakiem dowodów zza granicy. Dają prawo żądania opinii niezależnych rzeczoznawców, publikowania list niewspółpracujących podmiotów i dochodzenia kar cywilnych.
Cytowany przez dziennik „Straits Times” Simon Tay z Singapurskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych nazwał nowe prawo bronią, której można użyć przeciwko korporacjom. – Poważniejszą konsekwencją niż jakiekolwiek kary finansowe, jest możliwość sprawienia, że nieuczciwe firmy staną się korporacyjnymi pariasami. To skutecznie utrudni im prowadzenie działalności w tym kraju – powiedział. Zastrzegł jednak, że potrzebna jest współpraca regionalna.
Poważniejszą konsekwencją niż jakiekolwiek kary finansowe jest możliwość sprawienia, że nieuczciwe firmy staną się korporacyjnymi pariasami.
Singapur jest największym inwestorem w Indonezji, co daje mu pewne argumenty. Ale gwarancji skuteczności nie ma. Dotąd nie nałożono żadnej kary na podstawie wcześniejszych przepisów, a cztery śledztwa toczą się od ponad dekady. Nawet indonezyjskim sądom nie udało się dotąd ściągnąć ponad 1,1 mln dolarów kar za pożary.
Koszt zanieczyszczeń
Smog w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej to chroniczny problem, wynikający przede wszystkim z przyczyn ekonomicznych. Sezonowe problemy dotyczą wielu miast i regionów, od Islamabadu, przez Hanoi aż po Manilę. Jak na dłoni pokazuje to wysokie koszty szybkiego rozwoju gospodarczego państw, skutki zdrowotne i społeczne.
Singapur wycenił koszty tegorocznego epizodu na ok. 1,8 mld dolarów amerykańskich. Badacze z Centrum Zmian Klimatu i Zdrowia Środowiskowego singapurskiego Nanyang Technological University szacują, że do 2050 r. koszty zgonów spowodowanych zanieczyszczeniem powietrza w całym regionie mogą wynieść od 447 do 591 mld dolarów.
Japońska lekcja z historii
Inne państwa Azji także przechodziły smogowy kryzys. W Japonii astma w Yokkaichi wywołana tlenkami siarki z kompleksu petrochemicznego doprowadziła do pierwszego procesu o zanieczyszczenie powietrza (1967–1972) i uchwalenia serii kilkunastu ustaw.
Japońskie korporacje, zmuszone drakońskimi karami i wyrokami sądowymi, zainwestowały w innowacje. Japonia stała się światowym liderem w technologii odsiarczania i odazotowywania gazów przemysłowych i zaczęła rozwijać energetykę nuklearną. Z kolei Chiny mierzyły się z klęską smogu jeszcze całkiem niedawno.
Pekin: dowód, że można
W 2013 r. roczna średnia PM 2,5 w Pekinie wynosiła 89,5 mikrograma na metr sześcienny. Błękitne niebo w stolicy Chin widywano rzadko, a mgła zasłaniająca stołeczne wieżowce zaczęła być normą. Apokaliptyczne rozmiary kryzysu doprowadziły do zjawiska masowej emigracji ze stolicy. Media donosiły o dziesiątkach tysięcy „smogowych uchodźców”.
Rząd uruchomił wówczas krajowy plan zwany „Dziesięcioma środkami”. Przede wszystkim postawiono na odejście od węgla. Według mediów państwowych jego zużycie w Pekinie i okolicach od 2012 r. do 2022 r. zmalało o 97 proc. Prawie 160 tys. gospodarstw przeszło w tym czasie na ogrzewanie elektryczne. Zamknięto też przestarzałe linie produkcyjne, zlikwidowano nielegalne kopalnie węgla i huty stali oraz wprowadzono zakaz otwierania nowych, wysokoemisyjnych fabryk w rejonie Pekin-Tianjin-Hebei. Na przemysł ciężki nałożono obowiązek instalowania filtrów i systemów odsiarczania spalin. Z dróg wyeliminowano pojazdy o wysokiej emisji. Wprowadzono też koordynację regionalną, a awans lokalnych urzędników, dotąd powiązany ze wzrostem PKB, uzależniono też od realizacji celów redukcji smogu.
Pozytywne skutki widać zarówno gołym okiem, jak i w statystykach. Pekińskie biuro ochrony środowiska podało, że w 2025 r. zanotowano tylko jeden dzień z „silnym smogiem” w porównaniu z 58 w 2013 r. Średni poziom zanieczyszczeń wyniósł 27 mikrogramów na metr sześcienny. Nadal jest to ponad pięciokrotność rocznej wytycznej WHO.
Według magazynu gospodarczego „Caixin” w całym kraju liczba miast spełniających normy wzrosła z trzech trzynaście lat temu do 252 w 2024 r.
Główne wnioski
- Delhi od wielu lat nie potrafi sobie poradzić z toksycznym powietrzem. Problemem jest zasięg i egzekwowanie przepisów. Bez koordynacji międzystanowej zimowe kryzysy będą się powtarzały.
- Singapur od kilkunastu lat ma kłopot z trującym dymem znad Indonezji. Nowe przepisy mają umożliwić sankcjonowanie korporacji powiązanych z miastem-państwem, ale poziom ich skuteczności jest jeszcze trudny do określenia.
- Lekcje z Tokio i Pekinu pokazują, że skuteczna walka ze smogiem wymaga lat, ograniczenia zużycia węgla, egzekwowania sankcji wobec przemysłu i nacisku na urzędników. Poprawa jest możliwa, ale niesie ze sobą koszty, także dla biznesu.
