Zmiany w okręgach wyborczych sprzyjałyby rządzącym? To nie takie proste (SYMULACJA)
Mimo weta prezydenta koalicja rządząca wraca do tematu korekty demograficznej. PKW proponuje zmiany w 23 z 41 okręgów wyborczych. Część polityków prawicy przekonuje, że nowe zasady mają sprzyjać rządzącym. Sprawdziliśmy tę tezę w symulacji obejmującej ponad 4 tys. wariantów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Które okręgi według PKW zyskają, a które stracą mandaty.
- Czy nowy podział mandatów rzeczywiście sprzyja koalicji rządzącej.
- Dlaczego na korekcie w naszej symulacji najczęściej traci Konfederacja Korony Polskiej.
Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.
Jak bumerang powraca sprawa tzw. korekty demograficznej. W połowie października prezydent Karol Nawrocki zawetował nowelizację Kodeksu wyborczego, która miała ją wprowadzić. Oprócz dostosowania liczby mandatów w poszczególnych okręgach do liczby ich mieszkańców (obowiązujący podział nie był aktualizowany od 2011 r.) nowelizacja przewidywała mechanizm automatycznej aktualizacji liczby mandatów bez konieczności każdorazowej zmiany ustawy.
Przeciąganie liny o równość wyborów
Według obecnych przepisów liczbę mandatów w okręgach na podstawie danych demograficznych zmienia Sejm na wniosek Państwowej Komisji Wyborczej (PKW). Przez długie lata kolejne większości parlamentarne nie wprowadzały rekomendowanych przez PKW korekt. Z tego powodu w projekcie nowych przepisów znalazła się propozycja regularnego dostosowywania liczby mandatów do zmian demograficznych bez konieczności każdorazowego uchwalania nowelizacji Kodeksu wyborczego.
Jednak ta propozycja, wraz z innymi zmianami zawartymi w ustawie, wzbudziła wątpliwości prezydenta.
– Prawo wyborcze i uczciwość wyborów nie mogą być przedmiotem partyjnego eksperymentu tylko po to, by zwiększyć swoje szanse wyborcze. Traktuję te zmiany jako wyraz nerwowości rządzących przed poddaniem się demokratycznej ocenie ich działań. Dlatego mówię jasno: kuglowania wyborami nie będzie – tłumaczył decyzję o wecie prezydent.
Karol Nawrocki miał także zarzuty do ustawy w kwestii zmniejszenia liczby komisarzy wyborczych, co jego zdaniem osłabiłoby nadzór nad wyborami. Prezydentowi nie podobał się także termin zmian. W ocenie prezydenta rok przed wyborami to za mało czasu na wprowadzenie zmian w Kodeksie wyborczym.
Weto przekreśliło możliwość wejścia w życie tej nowelizacji bez ponownego uchwalenia ustawy przez Sejm większością trzech piątych głosów. Rządzący jednak nie odpuszczają kwestii istotnej dla zachowania równości wyborów, czyli właśnie korekty demograficznej. Do sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach trafił projekt zmian w Kodeksie wyborczym przewidujący odrębny mechanizm aktualizacji liczby mandatów. Zmiana miałaby być wprowadzana rozporządzeniem ministra właściwego do spraw wewnętrznych na wniosek PKW.
Jak mówił w rozmowie z portalem TVN24.pl poseł Mariusz Witczak z KO, koalicja rządowa w pierwszej kolejności spróbuje przyjąć obecnie procedowany projekt ustawy wprowadzającej automatyczną aktualizację liczby mandatów w okręgach. Jeśli prezydent również ten projekt zawetuje, koalicja ma przedstawić projekt jednorazowej korekty zgodnej z propozycją PKW.
PKW proponuje zmiany w 23 okręgach
Prace sejmowe zbiegły się w czasie z przedstawieniem przez PKW kolejnego wniosku o aktualizację liczby mandatów w okręgach wyborczych. Dokument zawiera konkretne wyliczenia dotyczące tego, które okręgi powinny stracić mandaty, a które je zyskać. Wniosek został przesłany do marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego, który zwrócił się do klubów i kół poselskich o „podjęcie stosownej inicjatywy ustawodawczej”.
A jak wyglądają zmiany zaproponowane przez PKW? Szczegółowo pisaliśmy o nich we wrześniu, jeszcze na podstawie poprzednich, niewiążących rekomendacji Komisji.
Najnowszy dokument PKW podtrzymuje poprzednie rekomendacje. Komisja proponuje zmiany w 23 z 41 okręgów. W 13 okręgach liczba mandatów powinna się zmniejszyć, a w 10 – zwiększyć. Po jednym mandacie stracić mają m.in. okręgi elbląski, świętokrzyski, opolski i lubelski. Zyskać po jednym mandacie mają m.in. okręgi poznański, obejmujący Gdynię i Słupsk, gdański, rzeszowski oraz warszawski. Dwa mandaty ma zyskać okręg wrocławski, a aż trzy – tzw. obwarzanek podwarszawski. Szczegóły przedstawiamy na poniższej mapie.
Czy korekta to prezent dla rządzących?
Jednym z najczęściej podnoszonych zarzutów wobec zmian w podziale mandatów, szczególnie przez część polityków prawicy, jest podejrzenie, że na aktualizacji skorzysta obecny obóz rządowy. Intuicyjnie argument ten może wydawać się słuszny, choć pomija istotne mechanizmy systemu wyborczego. Zyskać mają przede wszystkim okręgi, w których poparcie dla KO jest wyższe niż w innych regionach kraju. Czy to znaczy, że zmiana jest motywowana politycznie, a prezydent, blokując jej poprzednią wersję, chroni dotychczasowy podział mandatów, korzystniejszy dla prawicy?
Kwestia politycznych korzyści wynikających ze zmiany podziału mandatów jest jednak bardziej skomplikowana niż mogłoby się wydawać. Poniżej prezentujemy wyniki naszej symulacji nowego podziału mandatów na podstawie aktualnej średniej sondażowej. Zanim jednak do nich przejdziemy, krótkie wyjaśnienie dotyczące sposobu przydziału mandatów w okręgu.
W wyborach do Sejmu stosuje się metodę d’Hondta. Liczbę głosów oddanych na każdą listę wyborczą, która przekroczyła odpowiedni próg wyborczy, dzieli się kolejno przez liczby 1, 2, 3, 4 i dalej. Ze wszystkich otrzymanych ilorazów wybiera się najwyższe wyniki. Mandaty przypadają listom, do których należą kolejne najwyższe ilorazy, aż do wyczerpania liczby miejsc dostępnych w okręgu.
Najprościej podział można zobrazować na przykładzie hipotetycznego okręgu, w którym partia A zdobywa 40 proc. głosów, partia B – 25 proc., partia C – 15 proc., a partia D – 9 proc. Pozostałe głosy przypadają ugrupowaniom, które nie przekroczyły progu wyborczego. W poniższym hipotetycznym okręgu do podziału jest osiem mandatów. Przypadłyby one partiom A, B, C i D w proporcji odpowiednio cztery, dwa, jeden i jeden.
Co to oznacza w praktyce? Gdyby nasz umowny okręg stracił w wyniku korekty jeden mandat, odpadłby najniższy z ośmiu zwycięskich wyników, czyli partii D z wynikiem 9 proc. Partia D zostałaby bez posła w okręgu, choć z nawiązką przekroczyła próg wyborczy. Gdyby zaś okręg zyskał w wyniku korekty mandat, dostałaby go partia B, a nie zwycięska partia A.
Jak zatem widać na powyższym przykładzie, często nawet wyraźny zwycięzca w okręgu nie musi być pierwszy w kolejce do dodatkowego mandatu.
Sprawdzamy wpływ korekty na wyniki sondażowe
Jak zatem zmiana liczby mandatów przypisanych poszczególnym okręgom może wpłynąć na ich późniejszy podział między partie?
Warto wiedzieć
Jak liczymy podział mandatów po korekcie?
Pod uwagę wzięliśmy poparcie z kilku ostatnich badań opinii publicznej. Wyniki przeliczyliśmy na poparcie wśród zdecydowanych wyborców, a następnie uśredniliśmy. Po obliczeniach KO ma 33,7 proc. poparcia, drugi jest PiS z 21,6 proc., a podium zamyka Konfederacja z wynikiem 13,9 proc. Do Sejmu wchodzi również Konfederacja Korony Polskiej z wynikiem 9,6 proc. oraz Lewica z 6,9 proc. poparcia. Na progu balansuje Rozwój Plus z uśrednionym poparciem na poziomie 5 proc. W naszej symulacji R+ przekracza próg wyborczy w około połowie wariantów. Pozostałe partie nie wchodzą do Sejmu.
Następnie dostosowaliśmy ogólnokrajowe wyniki sondażowe do regionalnego rozkładu poparcia dla kandydatów w wyborach prezydenckich w 2025 r. Dla przykładu – jeśli Rafał Trzaskowski w danym okręgu miał wynik o 20 proc. lepszy niż w całym kraju (w ujęciu względnym), to założyliśmy, że KO w tym okręgu ma dziś także wynik o 20 proc. lepszy od bieżącego poparcia ogólnokrajowego. Poparcie pozostałych partii na poziomie okręgów przeliczyliśmy w analogiczny sposób. Dla PSL i Polski 2050 wynik odtworzyliśmy na podstawie poparcia dla Trzeciej Drogi. Regionalny rozkład poparcia dla Rozwoju Plus odwzorowaliśmy z kolei na podstawie wyników Karola Nawrockiego, a także regionalnego rozkładu poparcia dla PiS w 2023 r.
Z ostrożnością warto także analizować potencjalny wynik Konfederacji Korony Polskiej. W analizie oparliśmy się na regionalnym rozkładzie wyniku Grzegorza Brauna z 2025 roku. Warto jednak pamiętać, że od tego czasu w sondażach KKP ma przeciętnie wyższy wynik niż Braun w 2025 roku. Nie ma zatem pewności czy dzisiejsi wyborcy Brauna mieszkają tam, gdzie jego wyborcy sprzed roku.
Jako partie koalicji rządowej rozumiemy wszystkie partie wchodzące w jej skład, z kolei jako prawicę rozumiemy Prawo i Sprawiedliwość, Rozwój Plus, Konfederację oraz Konfederację Korony Polskiej.
Zamiast jednego wyniku przeanalizowaliśmy ponad 4 tys. wariantów z różnymi odchyleniami od średniej sondażowej, odpowiadającymi typowym błędom pomiaru. Następnie w każdym wariancie podzieliliśmy mandaty metodą d’Hondta według obecnego podziału mandatów między okręgi oraz podziału proponowanego przez PKW. Różnica między wynikami pokazuje modelowany efekt samej korekty demograficznej, przy niezmienionych pozostałych założeniach.
Symulacja nie jest prognozą wyniku wyborów w 2027 r. Pokazuje, jak zmiana liczby mandatów w okręgach mogłaby wpłynąć na podział miejsc w Sejmie przy przyjętych założeniach dotyczących poparcia dla poszczególnych ugrupowań.
Najwięcej traci Braun
Z symulacji wyłania się niejednoznaczny obraz politycznych skutków nowego podziału mandatów. Partie prawicy tracą na korekcie w ponad połowie wariantów, a zyskują w mniej więcej jednej trzeciej przypadków. Średnio oznacza to stratę niespełna jednego mandatu w 460-osobowym Sejmie. Patrząc na partie prawicy osobno – dla PiS i Konfederacji bilans korekty oscyluje wokół zera.
W około dwóch trzecich wariantów Konfederacja Korony Polskiej traci co najmniej jeden mandat. Partie, które mają poparcie na poziomie około 10 proc. w skali kraju, w mniejszych okręgach często znajdują się w pobliżu tzw. efektywnego progu wyborczego, czyli poziomu poparcia pozwalającego uzyskać mandat. Partia Grzegorza Brauna w okręgach, w których zmniejszy się liczba mandatów, może stracić miejsce, które przypadłoby jej przy dotychczasowym podziale.
Z kolei po stronie obecnego obozu rządowego minimalnie zyskuje KO – średnio jednak mniej niż jeden mandat. Lewica traci przeciętnie 0,1 mandatu, a więc jej bilans również jest bliski zeru.
Całą symulację powtórzyliśmy także z rozkładem regionalnym opartym na wyborach do Sejmu w 2023 r. Wynik jest niemal identyczny. Prawica traci średnio 0,7 mandatu zamiast 0,8.
Największa różnica, którą powoduje korekta, dotyczy zatem nie tyle przesunięć mandatów między partiami, ile zmiany liczby posłów wybieranych w poszczególnych okręgach. Z perspektywy ogólnokrajowego układu sił w Sejmie nie ma to jednak większego znaczenia. Dla mieszkańców poszczególnych regionów i startujących w nich kandydatów zmiana może być natomiast istotna.
Układy list zmienią więcej niż korekta
Wszelkie różnice, które wyliczyliśmy, nie przekraczają jednak kilku mandatów. Dla porównania odpowiednia konsolidacja list wyborczych może zdecydować o różnicach rzędu kilkudziesięciu mandatów.
Mówił o tym niedawno także prof. Jarosław Flis, który przygotował własne wyliczenia na podstawie wyników ośmiu wcześniejszych głosowań, w tym wyborów parlamentarnych z 2019 i 2023 r., dla Wirtualnej Polski. Zdaniem badacza z Uniwersytetu Jagiellońskiego polityczna perspektywa korekty jest przeceniana.
– Partie tracą więcej na rozłamach niż na korekcie mandatów – mówił prof. Flis w rozmowie z WP.
Warto jednak zaznaczyć, że wyniki jego symulacji różnią się od naszych. Według wyliczeń Flisa na korekcie nieznacznie straciłyby KO i Konfederacja, a zyskały PiS i Lewica. Różnice również nie przekraczałyby jednak przeciętnie jednego mandatu na partię. To pokazuje, jak wiele zależy od przyjętego rozkładu poparcia i konfiguracji list wyborczych.
Przynależność tzw. ostatniego mandatu w okręgu często zależy od bardzo niewielkich różnic w poparciu. Powoduje to, że trudno mówić o jednoznacznych politycznych beneficjentach proponowanej korekty demograficznej.
W mocy jednak wciąż pozostają argumenty natury ustrojowej. Jak pisaliśmy jeszcze w 2025 r., obecny podział mandatów narusza zasadę równości wyborów w jej wymiarze terytorialnym. W Elblągu czy Sosnowcu na jeden mandat przypada znacznie mniej mieszkańców niż np. pod Warszawą.
We wtorek 17 listopada 2026 r. o godz. 16 odbędzie się posiedzenie sejmowej Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. W porządku obrad znalazły się dwa projekty nowelizacji Kodeksu wyborczego, w tym projekt dotyczący automatycznej korekty liczby mandatów w okręgach. Należy się spodziewać dalszego procedowania tych przepisów. Zgodnie z obowiązującym Kodeksem wyborczym Sejm musi dokonać zmian w podziale mandatów nie później niż trzy miesiące przed upływem terminu zarządzenia wyborów do Sejmu. Oznacza to, że na przeprowadzenie korekty przed wyborami parlamentarnymi w 2027 r. posłowie mają czas do 15 maja 2027 r.
Główne wnioski
- Prezydent Karol Nawrocki 15 października 2026 r. zawetował nowelizację Kodeksu wyborczego. Jednym z jej elementów było automatyczne dostosowywanie liczby mandatów w okręgach do liczby mieszkańców. Koalicja wróciła do propozycji mechanizmu, w którym zmiany ogłaszałby minister właściwy do spraw wewnętrznych na wniosek PKW. Jeśli i ten projekt zostanie zawetowany, rządzący zapowiadają próbę wprowadzenia jednorazowej korekty według wyliczeń Komisji.
- PKW chce zmian w 23 z 41 okręgów. Po jednym mandacie mają stracić m.in. okręgi elbląski, świętokrzyski, opolski i lubelski. Zyskać mają m.in. Warszawa, Poznań, Gdańsk, okręg obejmujący Gdynię i Słupsk oraz Rzeszów, okręg wrocławski dwa mandaty, a okręg podwarszawski trzy. Według naszej symulacji obejmującej ponad 4 tys. wariantów blok prawicowy traci na korekcie średnio mniej niż jeden mandat. Najczęściej traci Konfederacja Korony Polskiej. KO zyskuje przeciętnie niespełna jeden mandat, a bilans Lewicy pozostaje bliski zeru.
- Polityczny efekt korekty jest niewielki. Różnice w podziale mandatów między ugrupowaniami są w naszej symulacji ograniczone do kilku miejsc w Sejmie. Większy wpływ na ostateczny podział mandatów może mieć konsolidacja list wyborczych. Podobnie ocenia to prof. Jarosław Flis w rozmowie z WP. Najważniejszym argumentem za korektą pozostaje zatem realizacja konstytucyjnej zasady równości wyborów. Na wprowadzenie zmian przed wyborami w 2027 r. posłowie mają czas do 15 maja.
