Fintech i AI w Europie Środkowo-Wschodniej. Spojrzenie Gallowaya, Schoendorfa, Boseka i Krawczyka

W 2025 r. technologiczny ekosystem finansowy ponownie wszedł na ścieżkę wzrostu, a startupy fintechowe znalazły się w centrum zainteresowania kapitału wysokiego ryzyka. Według raportu „2025 Global FinTech Investment Report”, przygotowanego przez Innovate Finance, globalne transakcje w tym sektorze osiągnęły łączną wartość około 53 mld dolarów, co oznacza wzrost o 21 proc. w porównaniu z poprzednim rokiem, mimo zmiennego nastroju na rynkach i coraz bardziej selektywnego podejścia do projektów technologicznych. Dane te pokazują, że środki VC wciąż kierowane są na innowacje w obszarze usług finansowych, przy czym rośnie znaczenie jakości, dojrzałości i skalowalności rozwiązań, a nie tylko liczby rund finansowania.

Podobna ostrożność widoczna jest po stronie samych organizacji technologicznych, które – choć deklarują zwiększenie wydatków na nowe technologie – coraz częściej koncentrują się na ich użyteczności biznesowej.

Raport Deloitte „Tech Trends 2026” wskazuje, że 64 proc. organizacji zamierza zwiększyć inwestycje w sztuczną inteligencję w ciągu najbliższych dwóch lat, co wiąże się ze wzrostem średniego udziału budżetów technologicznych na AI z 8 proc. do 13 proc. Eksperci podkreślają, że inwestycje te mogą stać się jedynie „drogimi eksperymentami o znikomym zwrocie” (ROI), jeśli już na starcie nie zostanie jasno zdefiniowany konkretny problem biznesowy oraz oczekiwana wartość.

Ta rosnąca dysproporcja między skalą inwestycji a ich wpływem na wyniki finansowe stała się przedmiotem analiz nie tylko firm doradczych i banków, lecz także ekonomistów oraz komentatorów rynkowych, którzy próbują opisać rzeczywisty mechanizm oddziaływania AI na biznes.

Przeczytaj: Jak demokracje tracą stabilność. Perspektywa Snydera, Gartona Asha, Pomerantseva i Leonarda

Korporacyjny Ozempik – czyli Scott Galloway i jego podejście do AI

Jednym z wyrazistych głosów w tej debacie jest Scott Galloway, profesor marketingu w NYU Stern School of Business, przedsiębiorca i komentator makrotrendów technologicznych, od lat obserwujący rynki finansowe i analizujący zachowania konsumentów.

– Jeśli chcesz zrozumieć, w jaki sposób sztuczna inteligencja zmienia oblicze biznesu, wyobraź sobie ją jako kolejną ogromną innowację naszych czasów – leki GLP-1. Oba rozwiązania pozwalają „schudnąć” poprzez tłumienie apetytu; oba najpierw pogłębiają istniejące nierówności (bogaci stają się bogatsi), zanim przyniosą powszechny dobrobyt; i oba mają większy wpływ niż przewidywano, ponieważ pierwsi użytkownicy niechętnie przyznają się do ich stosowania – mówi Scott Galloway, nazywając AI „korporacyjnym Ozempikiem”.

Wiele firm wprowadza algorytmy sztucznej inteligencji, które przejmują rutynowe procesy decyzyjne, takie jak zatwierdzanie kredytów czy ocena zdolności kredytowej. Do innych zadań, w których AI przejmuje rolę człowieka, należą analiza ryzyka, scoring, wykrywanie nadużyć w czasie rzeczywistym oraz optymalizacja kosztów operacyjnych – obejmująca automatyzację procesów back office i predykcyjne utrzymanie systemów IT.

Galloway zwraca uwagę na ryzyko związane z obecnymi wycenami spółek powiązanych ze sztuczną inteligencją, które – jego zdaniem – mogą być oderwane od fundamentów ekonomicznych. Wskazuje, że część wzrostów wartości rynkowej firm technologicznych jest napędzana nie przez zyski, lecz przez narrację wokół potencjału AI, co może tworzyć warunki przypominające bańkę spekulacyjną.

W swoich książkach i wystąpieniach Galloway pokazuje, że personalizacja w usługach finansowych opiera się na tej samej dynamice, którą wcześniej wprowadziły platformy Big Tech. Klienci ufają firmom takim jak Amazon na tyle, że pozwalają im w praktyce śledzić swoje rozmowy i gromadzić dane o konsumpcji, co daje tym podmiotom wyjątkowy wgląd w prywatne życie i potrzeby konsumentów.

W takim wypadku pojawia się pytanie – kto finansuje, selekcjonuje i skaluje tego typu technologie?

Joe Schoendorf i Accel - inwestycje w przełomowe technologie

Odpowiedzią na to pytanie jest w dużej mierze rynek venture capital, który od dekad pełni rolę filtra kapitałowego i strategicznego dla przełomowych technologii.

Do najbardziej rozpoznawalnych globalnych funduszy VC należy Accel (dawniej Accel Partners), inwestujący w spółki technologiczne od 1983 r., z biurami m.in. w Dolinie Krzemowej, Londynie i Indiach. Firma zasłynęła dzięki wczesnym inwestycjom w takie spółki jak Facebook, Slack czy Dropbox, co pokazuje, że fundusz ma zdolność identyfikowania i wspierania przełomowych modeli biznesowych na wczesnym etapie ich rozwoju.

Jednym z weteranów tej branży jest Joe Schoendorf, który zaczynał karierę w Hewlett-Packard, gdzie przez około 18 lat zajmował szereg stanowisk menedżerskich w obszarze marketingu i sprzedaży komputerów (m.in. jako dyrektor ds. marketingu grupy oraz dyrektor generalny pionu obsługi kluczowych klientów korporacyjnych). Następnie został prezesem Industrial Networking oraz wiceprezesem wykonawczym ds. globalnej sprzedaży i marketingu w firmie Ungermann-Bass.

W 1987 r. objął funkcję wiceprezesa ds. marketingu w Apple Computer, po czym dołączył do Accel Partners, wnosząc do funduszu unikalną kombinację doświadczenia operacyjnego w dużych firmach technologicznych oraz perspektywy inwestora wspierającego przedsiębiorców na globalną skalę.

W funduszu pełni kluczową rolę w rozwijaniu działalności międzynarodowej (współtworzył Accel Europe / Accel International) oraz w budowaniu strategicznych relacji dla spółek portfelowych w Stanach Zjednoczonych, Europie i Azji, ze szczególnym naciskiem na rynki Chin i Japonii.

Jest także od wielu lat członkiem Światowego Forum Ekonomicznego. Zasiadał w radzie fundacyjnej Forum, jego komitecie wykonawczym oraz w amerykańskiej radzie tej organizacji, a także doradzał japońskiemu ministerstwu MITI w sprawach rozwoju technologii i innowacji.

Smart money w akcji

Według danych OECD z 2025 r. startupy wspierane przez kapitał venture wykazują wyższą indywidualną skłonność do innowacji oraz aktywność patentową niż firmy o tradycyjnym modelu rozwoju. Choć podmioty te odpowiadają za relatywnie niewielką część całkowitej liczby patentów zgłaszanych w gospodarce, ich rozwiązania są częściej cytowane i charakteryzują się większą nowością niż te zgłaszane przez korporacje. Ze względu na tę oryginalność oraz generowane efekty zewnętrzne, startupy te pełnią rolę tzw. „ukrytych gigantów” – podmiotów o marginalnej skali, których innowacje mają jednak nadproporcjonalnie duże znaczenie dla transformacji gospodarczej.

Rola funduszy VC nie ogranicza się wyłącznie do dostarczania kapitału. Od niedawna standardem stało się „smart money”, czyli transfer wiedzy, kontaktów oraz wsparcia zarządczego – partnerzy funduszy zasiadają w radach nadzorczych, pomagają w rekrutacji kluczowych menedżerów oraz otwierają dostęp do rynków międzynarodowych, co jest szczególnie istotne dla spółek spoza głównych centrów technologicznych.

Odniosłem wiele sukcesów, które można zmierzyć w dolarach, ale to tylko kwestia chwili. Kiedy myślę o ludziach, których zatrudniłem, z którymi pracowałem i których wspierałem, wtedy siadam i mówię – rany, ale mieliśmy szczęście! Najważniejsi są ludzie.

– Odniosłem wiele sukcesów, które można zmierzyć w dolarach, ale to tylko kwestia chwili. Kiedy myślę o ludziach, których zatrudniłem, z którymi pracowałem i których wspierałem, wtedy siadam i mówię – rany, ale mieliśmy szczęście! Najważniejsi są ludzie – mówi Joe Schoendorf.

Fundusze takie jak Accel przyspieszają rozwój innowacyjnych firm, takich jak UiPath, która pozyskała łącznie ponad 400 mln dolarów finansowania na rozwój rozwiązań z zakresu sztucznej inteligencji oraz zrobotyzowanej automatyzacji procesów.

– Tworzymy przyszłość, w której pracownicy każdej organizacji mają możliwość automatyzacji żmudnych i czasochłonnych zadań, dzięki czemu mogą skupić się na kreatywnych i ambitnych wyzwaniach – mówi Daniel Dines, współzałożyciel i prezes UiPath.

Równie dynamicznie rozwija się Vinted, która pozyskała łącznie około 1 mld dolarów finansowania (w tym 5,2 mln euro w rundzie A prowadzonej przez Accel), aby rozwijać największą w Europie platformę mody z drugiej ręki, z której korzysta ponad 80 mln użytkowników. Spółka, osiągając wycenę na poziomie 5 mld euro, wdraża rozwiązania z zakresu AI wspomagające moderację treści – w tym wykrywanie podróbek oraz przedmiotów zakazanych. Wykorzystuje także zaawansowane systemy do identyfikacji wzorców oszustw oraz automatyzuje procesy obsługi sporów między sprzedającymi a kupującymi.

Przeczytaj: Metabolizm, styl życia, mózg i środowisko. Jessie Inchauspé, Alicja Baska, Joanna Wojsiat i Estelle Clerc redefiniują długowieczność

CVC Capital Partners i Krzysztof Krawczyk – cyfryzacja dużych sieci

W obszarze private equity widać, że fundusze mogą wspierać rozwój i wdrażanie technologii – w tym rozwiązań opartych na sztucznej inteligencji – w dużych organizacjach.

Jednym z kluczowych graczy w tym obszarze jest CVC Capital Partners, zarządzający aktywami o wartości około 200 mld euro, który zainwestował w ponad 100 firm na całym świecie. W Polsce jego działania koordynuje Krzysztof Krawczyk, partner i szef lokalnego biura, z ponad 25-letnim doświadczeniem w sektorze PE. W swojej karierze nadzorował inwestycje i zarządzał portfelami firm z różnych sektorów – w tym detalicznych, przemysłowych i technologicznych.

Najgłośniejszą inwestycją CVC Capital Partners było przejęcie sieci Żabka Polska w 2017 r. od funduszu Mid Europa Partners za kwotę przekraczającą 1 mld euro.

CVC sfinansowało kolejny etap wzrostu spółki, kładąc nacisk na cyfryzację i doskonałość operacyjną, co pozwoliło na rozbudowę sieci do ponad 10 tys. sklepów obsługujących miliony klientów. Jednym z elementów tej strategii było wdrożenie aplikacji dla pracowników sklepów „Asystent Żabka”, opartej na algorytmach sztucznej inteligencji. System ten przetwarza dane zintegrowane z platformami takimi jak Snowflake, SAP i Azure, monitorując m.in. stan techniczny lodówek czy poprawność ułożenia towarów na półkach.

Dzięki algorytmom AI pracownicy otrzymują rekomendacje dotyczące priorytetyzacji zadań – np. powiadomienia o konieczności przecenienia produktów zbliżających się do końca terminu ważności lub uzupełnienia asortymentu w strefie gastronomicznej. Takie rozwiązania ułatwiają organizację pracy, minimalizują liczbę błędów oraz przyczyniają się do ograniczenia marnowania żywności w sklepach.

Peter Bosek i Erste Group – ekspansja w Europie Środkowo-Wschodniej

W bankowości cyfrowej wdrażanie innowacji przebiega w odmiennych warunkach niż w przypadku startupów i prywatnych firm. Banki muszą jednocześnie dostosować się do silnego nadzoru regulacyjnego oraz integrować nowe technologie z istniejącą infrastrukturą finansową. Przykładem jest Erste Group, która – korzystając z regulacji PSD2 – wprowadza interfejsy API i narzędzia płatności cyfrowych tworzone przez globalne fintechy finansowane przez fundusze venture capital, jednocześnie integrując je z własnymi systemami produktowymi i dystrybucyjnymi.

Przykład Erste nie jest przypadkowy. To jeden z największych banków w Europie Środkowo-Wschodniej, obsługujący około 16,8 mln klientów w siedmiu krajach regionu. Strategią rozwoju banku kieruje Peter Bosek, prezes zarządu i dyrektor ds. bankowości detalicznej Erste Group. Od lat konsekwentnie stawia on na cyfryzację oraz integrację zewnętrznych innowacji fintechowych z ofertą banku. Przykładem takiego podejścia jest współpraca z Salt Edge, polegająca na ułatwieniu klientom zarządzania kontami i płatnościami z wielu banków za pomocą jednej aplikacji i jednego interfejsu. Dzięki temu aplikacja George umożliwia 11,2 mln klientom kompleksowe zarządzanie finansami osobistymi, inwestycjami oraz planowaniem budżetu.

Dodatkowym elementem wzmacniającym pozycję Erste Group jako dużego gracza na rynku finansowym jest ekspansja kapitałowa. W tym jedna z największych transakcji bankowych w historii Polski, czyli przejęcie 49 proc. udziałów w Santander Bank Polska (SBP) oraz 50 proc. w Santander TFI za łączną kwotę około 7 mld euro. Transakcja sprawiła, że Erste stało się największym pojedynczym akcjonariuszem SBP. Zwiększyła się baza klientów o 36 proc. i aktywa do około 67 mld euro.

Dzięki planowanemu przejęciu pakietu kontrolnego w Santander Bank Polska realizujemy długoterminowy cel strategiczny. Jako wiodący pożyczkodawca w Europie Środkowo-Wschodniej konsekwentnie poszerzamy naszą obecność w regionie. Wkraczamy na jeden z najbardziej dynamicznych oraz dochodowych rynków bankowych w Europie.

– Dzięki planowanemu przejęciu pakietu kontrolnego w Santander Bank Polska realizujemy długoterminowy cel strategiczny. Jako wiodący pożyczkodawca w Europie Środkowo-Wschodniej konsekwentnie poszerzamy naszą obecność w regionie. Wkraczamy na jeden z najbardziej dynamicznych oraz dochodowych rynków bankowych w Europie – podkreślał Peter Bosek.

Główne wnioski

1. Fintech i AI pozostają jednymi z kluczowych obszarów zainteresowania kapitału inwestycyjnego, jednak coraz większy nacisk kładzie się na użyteczność biznesową, skalę oraz mierzalny zwrot z inwestycji, a nie na samą narrację technologiczną.
2. Fundusze venture capital, takie jak Accel, pełnią rolę „smart money”, łącząc kapitał z wiedzą operacyjną, globalnymi relacjami oraz wsparciem w skalowaniu innowacji poza rynki lokalne.
3. Private equity oraz banki w Europie Środkowo-Wschodniej pokazują, że AI może skutecznie wspierać cyfryzację dużych organizacji.