Nowy kierunek AGH hitem rekrutacji. Firmy inwestują we wzornictwo. "AI projektantów nie zastąpi" (WYWIAD)

Katarzyna Mokrzycka, XYZ: Czy dobre wzornictwo powinno być widoczne i przyciągać uwagę, czy raczej pozostawać w cieniu, skupiając się przede wszystkim na funkcjonalności?

Prof. Beata Leszczyńska-Madej, AGH: Dla mnie dobre wzornictwo nie polega na efekciarstwie. Oczywiście estetyka ma znaczenie – pierwsze wrażenie zawsze działa – ale współczesne projektowanie musi odpowiadać na realne potrzeby użytkownika. Produkt powinien być przede wszystkim ergonomiczny, wygodny i trwały, a także zaprojektowany z myślą o całym cyklu życia. Kwestie zrównoważonego rozwoju są coraz ważniejsze: dobór materiałów, możliwość recyklingu czy dostępność dla osób z niepełnosprawnościami. Wzornictwo to dziś znacznie więcej niż estetyka. Jest narzędziem służącym do rozwiązywania konkretnych problemów.

Inżynier, jubiler, projektant, biznesmen...

Wśród dziesięciu najpopularniejszych kierunków studiów na AGH w tym roku znalazła się także Inżynieria Wzornictwa i Jubilerstwo. Dlaczego właśnie teraz wzornictwo i projektowanie stają się tak atrakcyjne dla kandydatów na studia? Co zmieniło się w technologii, przemyśle i oczekiwaniach rynku?

Przez lata najważniejsza była technologia i sam produkt. Dziś to już nie wystarcza. Firmy muszą projektować rozwiązania jak najlepiej dopasowane do potrzeb i oczekiwań użytkowników, wykorzystywać nowe materiały oraz dostosowywać się do trendów środowiskowych. Liczy się nie tylko to, czy produkt działa, ale także sposób jego działania oraz doświadczenia, które zapewnia użytkownikowi.

Patrzymy na projektowanie szerzej, ponieważ jesteśmy uczelnią technologiczną. Kierunek Inżynieria Wzornictwa i Jubilerstwo powstał w tym roku na Wydziale Metali Nieżelaznych AGH w ramach dyscypliny inżynierii materiałowej. Nasi studenci uczą się nie tylko tworzyć atrakcyjne produkty, ale także rozumieć materiały, technologie ich wytwarzania oraz to, jak dany produkt będzie funkcjonował i się starzał podczas użytkowania.

Przez lata najważniejsza była technologia i sam produkt. Dziś to już nie wystarcza. Liczy się nie tylko to, czy produkt działa, ale także sposób jego działania oraz doświadczenia, które zapewnia użytkownikowi.

Inżyniera 2.0 nie zastąpi AI

Współczesny projektant to bardziej artysta czy inżynier?

Najlepiej – jedno i drugie. Kształcimy inżynierów, ale chcemy, by potrafili oni także myśleć kreatywnie. Dzisiejszy inżynier nie może ograniczać się do wiedzy technicznej. Musi rozumieć użytkownika, dostrzegać jego potrzeby i umieć pracować w interdyscyplinarnych zespołach.

Dlatego tak ważne są kompetencje miękkie. Wiele nowoczesnych projektów powstaje zespołowo. Projektowanie to dziś współpraca technologów, konstruktorów, projektantów oraz specjalistów od marketingu i sprzedaży. Bez umiejętności komunikacji trudno stworzyć produkt, który odniesie sukces na rynku.

Sztuczna inteligencja zmienia dziś praktycznie każdą branżę. Czy zmieni również zawód projektanta, skoro w ciągu 30 sekund każdy może wygenerować projekt logotypu, przedmiot o dowolnym kształcie czy zestawienie różnych elementów?

Jestem przekonana, że AI stanie się przede wszystkim narzędziem wspierającym projektowanie, a nie zastępującym projektanta. Sama korzystam z AI w codziennej pracy – pomaga mi w redagowaniu tekstów czy porządkowaniu informacji, ale nie wyobrażam sobie, żeby dobry produkt powstał bez udziału człowieka.

Projektowanie to znacznie więcej niż wygenerowanie atrakcyjnej grafiki. Trzeba wiedzieć, jakie materiały zastosować, jakie właściwości powinien mieć produkt, jak będzie użytkowany i jak zachowa się po wielu latach eksploatacji. Algorytmy mogą pomóc w obliczeniach, ale nie tworzą całkowicie nowych rozwiązań. Bazują na materiałach, koncepcjach i treściach, które wcześniej opracowali ludzie.

Projektowanie to znacznie więcej niż wygenerowanie atrakcyjnej grafiki. Trzeba wiedzieć, jakie materiały zastosować, jakie właściwości powinien mieć produkt, jak będzie użytkowany i jak zachowa się po wielu latach eksploatacji. Algorytmy mogą pomóc w obliczeniach, ale nie tworzą całkowicie nowych rozwiązań.

Za dziesięć lat możliwości AI mogą być jednak nieporównywalnie większe niż dziś. Czy przyszli projektanci nie powinni się tego obawiać?

Każda rewolucja technologiczna budziła podobne obawy. Tak było w przypadku kalkulatorów, komputerów czy samochodów. Ostatecznie technologie nie wyeliminowały człowieka, lecz zmieniły sposób jego pracy.

Kluczowe będą rozsądne korzystanie z AI oraz zachowanie krytycznego myślenia. Właśnie ono pozostaje jedną z najważniejszych kompetencji inżyniera. Sztuczna inteligencja potrafi bardzo sprawnie przetwarzać informacje, ale nadal nie zastępuje doświadczenia, odpowiedzialności ani umiejętności oceny konsekwencji podejmowanych decyzji.

Dobre wzornictwo zaczyna się od zrozumienia człowieka. Algorytmy tego nie zastąpią. Projektowanie zawsze będzie wymagało empatii, wyczucia potrzeb użytkownika i odpowiedzialności za podejmowane decyzje. AI może wygenerować propozycję rozwiązania, ale nie ponosi odpowiedzialności za jego skutki. Projektant odpowiada nie tylko za estetykę produktu, lecz także za jego bezpieczeństwo, funkcjonalność i wpływ na środowisko.

Studiowanie z myślą o praktyce

Coraz częściej słychać jednak pytanie, czy kilkuletnie studia nadal mają sens, skoro tak wiele wiedzy jest dostępne w internecie.

Uniwersytet daje znacznie więcej niż tylko dostęp do informacji. Wiedzę można dziś znaleźć niemal wszędzie, to prawda, ale doświadczenia nie da się zastąpić ani wyszukiwarką, ani sztuczną inteligencją.

Jednym z największych atutów naszego wydziału jest ścisła współpraca z przemysłem. Realizujemy wspólne projekty, a ich efekty wykorzystujemy w procesie kształcenia. Dzięki temu studenci pracują nad rzeczywistymi problemami technologicznymi. Uczą się też współpracy w zespołach i zdobywają doświadczenie, które później procentuje na rynku pracy. Na nowym kierunku jednym z ważnych partnerów będzie Małopolska Izba Rzemiosła i Przedsiębiorczości, reprezentująca m.in. środowisko jubilerskie.

Wzornictwo daje przewagę konkurencyjną

Czy dziś projektowanie odgrywa większą rolę w gospodarce niż kiedyś? Jak zmieniła się rola wzornictwa w przemyśle w ciągu ostatnich dekad?

Bez wątpienia projektowanie zyskuje na znaczeniu w różnych sektorach gospodarki. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu najważniejsze były technologia i możliwość wytworzenia produktu. Dziś równie istotne jest to, jak produkt będzie odbierany przez użytkownika oraz jaki wpływ wywrze na środowisko i społeczeństwo.

Dobrym przykładem jest aluminiowa puszka. Z biegiem lat stała się lżejsza, bardziej ergonomiczna i łatwiejsza do recyklingu, a do jej produkcji wykorzystuje się coraz nowocześniejsze materiały i technologie. Pokazuje to, że wzornictwo nie jest już jedynie końcowym etapem nadawania produktowi atrakcyjnej formy, lecz od początku współdecyduje o jego funkcjonalności, trwałości i wpływie na środowisko.

Wzornictwo nie jest już jedynie końcowym etapem nadawania produktowi atrakcyjnej formy, lecz od początku współdecyduje o jego funkcjonalności, trwałości i wpływie na środowisko.

Ta rola wzrosła na tyle, że wzornictwo stało się narzędziem budowania przewagi konkurencyjnej? Czy dobrze zaprojektowany produkt może być dla firmy równie cenny jak nowoczesna technologia?

Być może nawet cenniejszy. Technologie rozwijają się bardzo szybko i w krótkim czasie stają się powszechnie dostępne. To sprawia, że o przewadze rynkowej coraz częściej decyduje nie sama technologia, lecz sposób jej wykorzystania w dobrze zaprojektowanym produkcie.

To właśnie projektowanie łączy wszystkie elementy istotne dla konsumenta i w ten sposób buduje wartość produktu.

Przeczytaj: Liczba patentów odbiła. Ale Polska nadal patentuje „starą gospodarkę”

Projektant - człowiek, który widzi więcej

Czy zatem projektant powinien odpowiadać za cały cykl życia produktu – od wyboru materiałów po możliwość ich recyklingu?

Tak powinno wyglądać nowoczesne projektowanie. Odpowiedzialność projektanta nie kończy się na stworzeniu atrakcyjnego kształtu. Na naszych studiach kładziemy duży nacisk na zagadnienia związane z recyklingiem i gospodarką obiegu zamkniętego. Zasoby naturalne nie są niewyczerpane. W wielu obszarach zaczynamy odczuwać niedobory surowców strategicznych, dlatego projektowanie musi uwzględniać możliwość ponownego wykorzystania materiałów.

Projektanci funkcjonują jednak w realiach biznesowych i często spotykają się z ograniczeniami kosztowymi. Ostatecznie od producenta danego wyrobu zależy, jak chce go zaprezentować i sprzedać.

Projektanci nie zawsze mają więc decydujący głos, ale powinni proponować rozwiązania, które pozwalają wydłużyć cykl życia produktu i ograniczyć zużycie surowców.

Wzór jako wartość dodana

Czy dostrzega pani, że polskie firmy również zaczęły traktować wzornictwo jako strategiczną inwestycję, a nie jedynie estetyczne wykończenie produktu?

Mam wrażenie, że ten proces zaczyna przyspieszać. Coraz więcej przedsiębiorstw rozumie, że konkurencyjności nie buduje się wyłącznie ceną czy technologią. Wpływają na to światowe trendy, a także sytuacja geopolityczna. Pandemia, wojna oraz problemy z dostępnością surowców pokazały, jak ważne staje się projektowanie produktów z myślą o efektywnym wykorzystaniu materiałów i ich ponownym przetwarzaniu.

Coraz więcej przedsiębiorstw rozumie, że konkurencyjności nie buduje się wyłącznie ceną czy technologią. Wpływają na to światowe trendy, a także sytuacja geopolityczna.

To, że dobrze zaprojektowany produkt stanowi wartość dla firmy i wymaga ochrony, dobrze pokazują rosnące statystyki dotyczące prawnego zabezpieczania projektów przez przedsiębiorstwa i ich twórców. Dotyczy to wzorów przemysłowych, znaków towarowych oraz całej identyfikacji wizualnej. W dobie sztucznej inteligencji i coraz łatwiejszego kopiowania rozwiązań znaczenie własności intelektualnej będzie rosło.

Projektowanie odpowiada na indywidualne potrzeby

Co w najbliższych latach będzie najbardziej wpływało na rozwój wzornictwa: nowe materiały czy rosnące oczekiwania klientów? A może jednak AI?

To zjawiska, które będą się wzajemnie uzupełniały. Nieustannie powstają nowe materiały i stopy metali, co widać szczególnie wyraźnie w motoryzacji, lotnictwie i medycynie. Produkty muszą być coraz lżejsze, bardziej wytrzymałe i przyjazne dla środowiska.

Jednocześnie użytkownicy oczekują coraz większej personalizacji. Chcą produktów dopasowanych do własnych potrzeb, ale także uwzględniających potrzeby różnych grup odbiorców, m.in. osób starszych i osób z niepełnosprawnościami. Projektowanie łączy bowiem możliwości technologii z potrzebami człowieka.

Czy w epoce globalizacji we wzornictwie jest miejsce na lokalną tożsamość?

Zdecydowanie tak. Lokalna tożsamość staje się tym, co wyróżnia produkt i nadaje mu autentyczność. W wielu krajach europejskich wzornictwo świadomie czerpie z lokalnych tradycji, materiałów i rzemiosła, budując w ten sposób wartość i rozpoznawalność marek. W Polsce nie jest to jeszcze tak powszechne, ale obserwujemy coraz większe zainteresowanie takim podejściem.

Nie możemy wprawdzie zapominać, że decyzje zakupowe wciąż w dużym stopniu zależą od zasobności portfela, a więc także od ceny. Produkty z Azji są często tańsze, dlatego klienci masowo po nie sięgają. Warto jednak szukać przewagi w jakości projektu, funkcjonalności i oryginalności. Współcześni konsumenci coraz częściej chcą podkreślać swoją indywidualność i wybierają produkty, które się wyróżniają.

Główne wnioski

1. Dobre wzornictwo jako narzędzie rozwiązywania realnych problemów. We współczesnym wzornictwie nie chodzi wyłącznie o estetykę, lecz przede wszystkim o ergonomię, funkcjonalność, trwałość i zrównoważony rozwój – mówi twórczyni nowego kierunku studiów na AGH. Produkt powinien być projektowany z myślą o całym cyklu życia – od wyboru materiałów, przez wygodę użytkowania, po recykling i dostępność dla osób z niepełnosprawnościami. Wzornictwo stało się strategicznym elementem budowania wartości przedsiębiorstwa. Może zapewnić firmie przewagę konkurencyjną równie istotną jak nowoczesna technologia.
2. Nowy kierunek Inżynieria Wzornictwa i Jubilerstwo na AGH. Kierunek uruchomiony na Wydziale Metali Nieżelaznych znalazł się w pierwszej dziesiątce najpopularniejszych kierunków na uczelni. Ma łączyć wiedzę inżynierską z kreatywnym myśleniem i kompetencjami miękkimi. Studenci będą pracować nad rzeczywistymi projektami we współpracy z przemysłem i środowiskiem jubilerskim, przygotowując się do pracy w interdyscyplinarnych zespołach.
3. AI jako wsparcie, a nie zastępstwo projektanta. Sztuczna inteligencja przyspiesza generowanie pomysłów i wykonywanie obliczeń, ale nie zastąpi ludzkiej empatii, krytycznego myślenia ani odpowiedzialności za bezpieczeństwo produktu i jego wpływ na środowisko. Dobry projektant pozostanie potrzebny, ponieważ projektowanie wymaga człowieka, który rozumie użytkownika, potrafi ocenić konsekwencje decyzji i bierze za nie odpowiedzialność.