Zbrojenia, Port Polska i ekspansja w Afryce. KUKE szykuje się do nowej roli

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Geopolityczne napięcia w Europie zmuszają regulatorów do działania. Już w tym tygodniu Senat zajmie się nowelizacją ustawy o ubezpieczeniach gwarantowanych przez Skarb Państwa. Zwiększy ona kompetencje i uprawnienia Korporacji Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych (KUKE), dając jej prawo do udzielania nowych rodzajów gwarancji. Stawka jest wyjątkowo wysoka – w przyszłym roku nowe gwarancje mogłyby wesprzeć inwestycje warte kilkanaście miliardów złotych.

Przeczytaj: Koniec kupowania sprzętu dla armii za granicą? Miliardy od KUKE mają napędzić polską zbrojeniówkę

W uzasadnieniu 12-stronicowego dokumentu czytamy, że w ostatnich latach banki zmieniły politykę kredytową, znacząco otwierając się na finansowanie celów obronnych. Najłatwiejszy dostęp do kredytowania mają duże firmy od lat realizujące takie kontrakty. W ich przypadku gwarancje KUKE zwiększyłyby skalę potencjalnego finansowania. W jaki sposób? Przez ograniczenie ryzyka po stronie banku. KUKE brałoby na siebie spłatę nawet 80 proc. wartości kredytu w razie niewypłacalności kredytobiorcy.

Wsparcie KUKE byłoby też przydatne w przypadku mniejszych firm np. z sektora technologii podwójnego przeznaczenia (dual-use). Od lat mają one utrudniony dostęp do kapitału bankowego. Banki nie chcą udzielać im kredytów ze względu na niedostateczną historię biznesową, mały kapitał własny czy brak odpowiednich zabezpieczeń. Teraz to mogłoby się zmienić.

Firma zabezpieczy nawet 80 proc. wartości kredytu

Na takiej samej zasadzie w Polsce już od pięciu lat udzielane są gwarancje związane z finansowaniem inwestycji umożliwiających eksport. W 2024 r. pojawił się kolejny produkt, tym razem skupiony na zabezpieczaniu finansowania transformacji energetycznej.

Teraz rozwiązanie objęłoby dodatkowo sektor obronny i inwestycje ważne dla szeroko pojętego bezpieczeństwa państwa. Nowością będzie też wyjście poza unijną taksonomię i wspieranie przez KUKE transformacji opisanej w Krajowym Planie w dziedzinie Energii i Klimatu. Pojawi się zatem możliwość zabezpieczania finansowania takich przedsięwzięć jak zastępowania bloków węglowych jednostkami gazowymi, modernizacja i rozbudowa sieci przesyłowych oraz dystrybucyjnych, a także budowa wielkoskalowych magazynów energii.

Takiego rozwiązania nie było w 35-letniej historii

Piotr Maciaszek, dyrektor departamentu ubezpieczeń i współpracy międzynarodowej w KUKE podkreśla, że ustawa przynosi przełom w działaniu instytucji. Kluczowy jest nowy system gwarancji przeznaczonych na rynek krajowy. Będzie on oparty na trzech filarach: gwarancjach kontraktowych zabezpieczających finansowanie obrotowe oraz finansowanie inwestycyjne.

– Po 35 latach działania KUKE zyska prawo do udzielania gwarancji kontraktowych dla projektów realizowanych w Polsce. Takie gwarancje pozwalają przedsiębiorcy stawać do przetargów i później realizować kontrakty. Każdy wykonawca musi mieć bowiem odpowiednią zdolność gwarancyjną, a to w obliczu megaprojektów i dążenia do budowania local content oznacza, że KUKE uzupełni pojemność, której przedsiębiorcom zabraknie na rynku. Nie chodzi o konkurowanie z rynkiem, ale o wypełnienie luki, która jest coraz bardziej widoczna – podkreśla nasz rozmówca.

Jego zdaniem dzięki rozszerzeniu zakresu przedmiotowego gwarancji zabezpieczających finansowanie obrotowe albo inwestycyjne polskie firmy będą mogły nie tylko zacząć produkować w kraju, np. amunicję do uzbrojenia kupowanego za granicą, ale też rozwijać własne technologie, w których Polska zaczyna się specjalizować. Przykład? Bezzałogowce, systemy wykrywania dronów i technologie dual-use. Po zaspokojeniu krajowego popytu firmy mogą wyjść z produkcją i usługami za granicę. W tym zakresie mogą liczyć na KUKE i jej pakiet ubezpieczeniowy dla ekspansji.

KUKE pracuje już nad dokumentacją i rozmawia z ZBP

Równolegle do toczących się prac legislacyjnych KUKE pracuje nad wewnętrzną dokumentacją produktową. Prowadzi też rozmowy ze Związkiem Banków Polskich (ZBP). Dotyczą one wystandaryzowania umów ramowych między KUKE a bankami, które dodadzą do ich oferty gwarancje dla finansowania inwestycyjnego. Według Piotra Maciaszka to sprawi, że proces wprowadzania przez banki nowych rozwiązań będzie szybszy i łatwiejszy. Ostatnie spotkanie w tej kwestii odbyło się 23 października.

Nie ma wątpliwości, że banki będą zainteresowane nowymi rodzajami gwarancji. Dziś z gwarancji KUKE dla eksporterów i na transformację klimatyczną korzysta ponad 30 banków krajowych i zagranicznych. W ich przypadku konieczne będzie jedynie zawarcie aneksu do umowy ramowej, rozszerzającego zakres oferowanych instrumentów. Ponadto pojawią się inni międzynarodowi gracze, którzy zechcą wziąć udział w finansowaniu dużych inwestycji w Polsce.

Konieczne jest doprecyzowanie „interesu narodowego”

Na razie najszerszym takim finansowaniem było konsorcjum 16 instytucji finansowych, które w 2025 r. skorzystały z gwarancji KUKE na zabezpieczenie finansowania morskich farm wiatrowych Bałtyk 2 i Bałtyk 3, gdzie inwestorem są Polenergia i Equinor. To największa transakcja wspierana przez KUKE w historii. Jest też jedną z pierwszych obejmujących gwarancję dla inwestycji służących transformacji klimatycznej.

Teraz taką pomoc będą mogły otrzymać gwarancje zgodne z interesem narodowym. O ile w dotychczasowej formule interes ten był rozumiany jako związany z eksportem polskich produktów i usług, o tyle teraz KUKE będzie mogła zmienić sposób myślenia. Definicję będzie trzeba jeszcze doprecyzować po wejściu w życie ustawy, ale wiadomo, że będzie ona skupiona na inwestycjach, które są niezbędne dla Polski, aby kraj stabilnie i bezpiecznie rozwijał się w następnych dekadach.

Zdaniem eksperta

To kolejny krok w ewolucji instrumentów oferowanych przez KUKE

Na wprowadzenie przesłanki interesu narodowego do ustawy o ubezpieczeniach gwarantowanych przez Skarb Państwa patrzę jak na kolejny krok w ewolucji instrumentów oferowanych przez KUKE.

W ostatnich latach następowało stopniowe rozszerzanie mandatu tej instytucji: od gwarancji i ubezpieczeń eksportowych przeznaczonych na wsparcie kontraktów w handlu międzynarodowym, przez wsparcie finansowania działalności inwestycyjnej eksporterów działających na rynku polskim, po rozwinięte na tej bazie instrumenty dla projektów związanych z transformacją energetyczną.

Zmiany te pozwalają rozszerzyć wsparcie dla przedsięwzięć, które mają strategiczne znaczenie dla rozwoju polskiej gospodarki, bezpieczeństwa oraz budowania konkurencyjności przedsiębiorstw.

Podobne podejście do interesu narodowego panuje obecne w innych krajach. Pamiętam dyskusję sprzed wielu lat – jako jeden z przykładów – był w niej podawany kanadyjski model wsparcia eksportu, w którym działa bank eksportowy Export Development Canada. Realizuje on działania nie tylko przez pryzmat wspierania eksportu, ale również szeroko rozumianego interesu gospodarczego państwa.

Piotr Stolarczyk

wiceprezes PKO BP ds. bankowości międzynarodowej, w latach 2017-2018 wiceprezes KUKE

Nowe gwarancje wesprą m.in. Port Polska

Co ważne, nowelizacja ustawy nie wymaga zasilenia kapitałowego KUKE, a jedynie większego limitu w ustawie budżetowej dotyczącego skumulowanego zaangażowania KUKE we wszystkie wsparte projekty. W projekcie ustawy budżetowej na rok 2027 zapisano zwiększenie takiego limitu do 100 mld zł z 77 mld zł w 2026 r.

– Liczę, że duża część dodatkowego limitu trafi właśnie na zabezpieczenie finansowania inwestycji istotnych gospodarczo dla Polski i przemysłu obronnego. Największe gwarancje mogą dotyczyć Portu Polska. Wartość tego projektu to więcej niż wszystkie gwarancje udzielone w 2025 roku na zabezpieczenie transformacji klimatycznej [12 mld zł – red.]. To szczególnie ważny projekt dla polskiej gospodarki. Wsparcie KUKE może okazać się tutaj kluczowe i to zarówno od strony zabezpieczenia finansowania dla inwestora, jak i dla polskich wykonawców, których możemy wyposażyć w gwarancje kontraktowe – precyzuje nasz rozmówca.

Zdaniem eksperta

Beneficjentem rozwiązań może być szerokie grono przedsiębiorstw

Ulga w zakresie aktywów ważonych ryzykiem jest ważna, ale nie jest jedyną korzyścią. Z perspektywy banku kluczowe jest to, że gwarancje mogą poprawiać ekonomikę długoterminowego finansowania i umożliwiać osiągnięcie oczekiwanego zwrotu także w dużych, strategicznych projektach. To pozwala nam łączyć rozwój bezpiecznego portfela kredytowego z realnym udziałem w modernizacji polskiej gospodarki i wspieraniem firm, które dzięki takim inwestycjom mogą budować skalę potrzebną do konkurowania za granicą.

Beneficjentem tych rozwiązań będzie znacznie szersze grono niż tylko banki i przedsiębiorstwa bezpośrednio realizujące inwestycje. Duże projekty infrastrukturalne, energetyczne czy związane z bezpieczeństwem tworzą popyt w całym łańcuchu dostaw, angażując wykonawców, dostawców technologii i wiele mniejszych firm. Co równie ważne, efekty takich inwestycji pozostają w gospodarce przez wiele lat. Mogą sprzyjać lepszej logistyce handlu, stabilniejszym cenom energii, poprawiać mobilność pracowników i kapitału oraz zwiększać konkurencyjność polskich przedsiębiorstw.

Sebastian Szaudel

dyrektor Departamentu Finansowania Klientów Strategicznych, ING Bank Śląski.

KUKE zyska też prawo do nabywania akcji za granicą

Wraz z wejściem w życie ustawy KUKE zyska też prawo do inwestowania w swoich odpowiedników za granicą. Dotyczy to instytucji z odległych rynków, gdzie lokalne doświadczenia, wiedza i kontakty pomogą skuteczniej pozyskiwać polskim przedsiębiorcom ciekawe kontrakty.

– Na naszym radarze są kraje afrykańskie. Widzimy tam dużo transakcji i obserwujemy, że inne agencje eksportowe podejmują podobne kroki. Chodzi o to, by być tam obecnym przez mniejszościowy udział w lokalnym podmiocie. Nie mówimy o przejmowaniu nad nimi kontroli – wyjaśnia Piotr Maciaszek.

Menedżer zwraca uwagę, że takie działanie pozwoli znacznie wcześniej identyfikować planowane na tamtejszych rynkach projekty inwestycyjne. Umożliwi też lepszą ocenę wiarygodności kredytowej lokalnych zamawiających. To z kolei przełoży się na większą skuteczność programu „Shop in Poland”. W jego ramach KUKE organizuje i ubezpiecza finansowanie dla zagranicznych inwestorów pod warunkiem, że określona część dostaw towarów i usług pochodzi z Polski.

Podsumowuje, że obecność kapitałowa w lokalnych instytucjach ułatwi docieranie bezpośrednio do zagranicznych inwestorów oraz generalnych wykonawców. To pozwoli przekonywać ich do włączania polskich producentów w międzynarodowe łańcuchy dostaw.

Zdaniem eksperta

Instrumenty KUKE na dobre wpisały się w pakiet dla klientów banku

Przygotowujemy się już do wdrożenia nowych rozwiązań KUKE oraz kontynuacji naszej owocnej, wieloletniej współpracy. Instrumenty KUKE na stałe wpisały się w standardowy pakiet rozwiązań finansowych oferowanych naszym klientom. Nie postrzegamy ich jako wyjątkowego narzędzia wykorzystywanego jedynie w szczególnych przypadkach, lecz jako jedno z naszych preferowanych i regularnie stosowanych rozwiązań wspierających finansowanie i zabezpieczenie transakcji.
 
Zastosowanie instrumentu, który jest gwarantowany przez Skarb Państwa, zdecydowanie wpływa pozytywnie na nasz apetyt kredytowy. To przekłada się często na wyższą kwotę udziału w konkretnym finansowaniu. W przypadku kredytów konsorcjalnych oznacza to, że nasz udział w finansowaniu może być wyższy niż bez wsparcia w formie gwarancji KUKE. Z kolei przy mniejszych lub średnich transakcjach wsparcie KUKE może umożliwić udzielenie finansowania w formule bilateralnej, bez angażowania kolejnych banków. Korzyść odnosi więc nie tylko bank, ale również klient, który zyskuje prostszą strukturę finansowania, większą dostępność środków i sprawniejszy proces pozyskania finansowania. Ponadto takie instrumenty pozwalają bankom efektywniej wykorzystywać dostępne limity kredytowe, dzięki czemu mogą wspierać większą liczbę projektów i klientów.

Grzegorz Pojnar

dyrektor finansowania eksportu w departamencie globalnej bankowości transakcyjnej w Erste Bank Polska

Zdaniem eksperta

Programy KUKE odpowiadają na bieżące zapotrzebowanie rynku

Obserwujemy bardzo dynamiczny rozwój produktów oferowanych przez KUKE. Programy te odpowiadają na bieżące zapotrzebowanie rynku i stanowią realne wsparcie dla przedsiębiorców. Oferta KUKE jest kompletna i obejmuje zarówno największe spółki, ale również małe i średnie przedsiębiorstwa. Co istotne, KUKE rozszerza swoją działalność o wsparcie przedsiębiorstw, które nie mają statusu eksportera, ale mają na celu rozwój mocy produkcyjnych i rozwoju produktów eksportowych. 

Przedsiębiorcy mogą liczyć na wsparcie zarówno, jeżeli chodzi o kredyty inwestycyjne, jak i zapewnienie płynności. Credit Agricole współpracuje z KUKE od wielu lat. Jesteśmy uczestnikiem wielu programów, m.in. gwarancji dla zielonych inwestycji. Na bieżąco obserwujemy też nowe kierunki rozwoju KUKE i konsekwentnie rozszerzamy zakres naszej współpracy, by zapewnić klientom kompleksową ofertę i możliwość wyższego finansowania. Czekamy zatem na dokończenie procesu legislacyjnego i szczegóły nowych programów.

Agata Jakóbczyk

dyrektorka departamentu bankowości korporacyjnej, Credit Agricole Bank Polska

Główne wnioski

1. Na początku listopada Senat zajmie się nowelizacją ustawy o gwarancjach Skarbu Państwa. Przepisy rozszerzą uprawnienia KUKE. Pojawią się nowe gwarancje na rynek krajowy, które pozwolą KUKE przejmować do 80 proc. ryzyka niewypłacalności kredytobiorcy. Nowe instrumenty obejmą sektor obronny, inwestycje ważne dla interesu narodowego, a także pozwolą rozszerzyć zakres gwarancji na cele transformacji energetycznej.
2. Projekt nie wymaga zasilenia kapitałowego KUKE. Rośnie jedynie limit w ustawie budżetowej. W 2027 roku osiągnie 100 mld zł. Znaczna część środków trafi na strategiczne inwestycje. Największe gwarancje mogą zabezpieczyć budowę Portu Polska. Wartość tego projektu przekracza 12 mld zł. KUKE myśli o instrumentach zabezpieczających finansowanie dla inwestora, jak i wykonawców.
3. Dzięki nowej ustawie KUKE zyska prawo do inwestycji kapitałowych za granicą. Chodzi o mniejszościowe pakiety w afrykańskich agencjach. Kupno udziałów ułatwi szukanie lokalnych projektów inwestycyjnych. Pozwoli też lepiej oceniać ryzyko kredytowe zamawiających. Wzmocni to skuteczność programu „Shop in Poland”.