Klasycy awangardy po dekadach wracają do Polski. Dzieła z prywatnej kolekcji na wystawie w DESA Unicum

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

Dzieła tworzące wystawę pochodzą z prywatnej kolekcji Elizabeth i Arthura Dempster. Amerykańskie małżeństwo dzięki przyjaźni z sąsiadami Hanną i Witoldem Sylwestrowiczami w latach 60 minionego wieku poznało polską i europejską kulturę. Arthur Pentland Dempster na co dzień zajmował się matematyką. Przez dekady był związany z Uniwersytetem Harvarda i należał do najważniejszych statystyków swojego pokolenia. Był również współautorem algorytmu EM, jednej z fundamentalnych metod współczesnej statystyki. Fascynacja światem sztuki – w dodatku z innego kontynentu – była dla niego odskocznią od codziennej pracy naukowej, a z czasem stała się prawdziwą pasją.

– Sylwestrowiczowie w swoim modernistycznym domu w Bernardsville stworzyli pierwszą i największą kolekcję polskiej sztuki powojennej w Stanach Zjednoczonych. Ich dom stał się nieformalnym ośrodkiem polskiej kultury w Ameryce i miejscem spotkań osób sztuki i nauki. Arthur i Elizabeth przyjęli podobny sposób myślenia o kolekcjonowaniu. Sztuka była częścią ich codzienności, a zbierane dzieła śladami budowanych relacji i bezpośrednich kontaktów z artystami – mówi Paulina Janiszewska, liderka projektu „Klasycy Awangardy po 1945” w DESA Unicum.

Fascynacja Amerykanów polskimi artystami

Arthur Pentland Dempster razem z żoną Elizabeth przez kolejne lata budowali kolekcję polskiej sztuki powojennej. Odwiedzali m.in Wojciecha Fangora w jego amerykańskich pracowniach. Na nowojorskiej aukcji charytatywnej w 1977 roku kupili pracę Magdaleny Abakanowicz, a z podróży do Warszawy przywieźli obraz Teresy Pągowskiej.

– To właśnie sprawia, że kolekcja Arthura i Elizabeth Dempster jest dziś tak interesująca. Powstała z przyjaźni, ciekawości i otwartości na inną kulturę, a pięćdziesiąt lat później prezentuje nazwiska o największym rynkowym i międzynarodowym uznaniu – dodaje Paulina Janiszewska.

Podczas wystawy w DESA Unicum można zobaczyć  m.in.: dwa obrazy Wojciecha Fangora – „SU 15” i „M 18”, „Koło II” Magdaleny Abakanowicz, „Monochromat VII” Teresy Pągowskiej oraz „Obraz LXXXII” Stefana Gierowskiego. Wśród prezentowanych prac znalazły się także dzieła Stanisława Fijałkowskiego – wczesna kompozycja z lat 50. oraz płótno z cyklu "Autostrady". Dodatkowo możemy zobaczyć obrazy Jana Tarasina, Henryka Stażewskiego, Marka Oberländera czy autoportret Maryana. Mocno reprezentowana jest również Gruppa, z pracami  m.in. Włodzimierza Pawlaka, Marka Sobczyka i Pawła Kowalewskiego.

Sztuka kobiet w Desa Unicum

Na ekspozycji „Klasyków Awangardy po 1945” zadbano również o mocną obecność artystek reprezentujących różne pokolenia i odmienne języki artystyczne. Wśród prezentowanych nazwisk znalazły się m.in. Magdalena Abakanowicz, Teresa Pągowska, Ewa Kuryluk, Halina Wrzeszczyńska, Teresa Tyszkiewicz, Wanda Gołkowska, Jadwiga Sawicka, Maria Anto.

– Od roku rozwijamy platformę „Sztuka Kobiet”, zwracając uwagę zarówno na dorobek artystek, jak i na rolę kobiet jako kolekcjonerek, ekspertek i uczestniczek rynku sztuki. Szeroka obecność prac artystek na wystawie przypomina, że historia polskiej sztuki nie może być opowiadana bez twórczości kobiet – również tych, których pozycja przez lata pozostawała niewspółmierna do artystycznej rangi ich dorobku. Na ekspozycji zaprezentowaliśmy także prace kobiet, których twórczość jest dziś ponownie odkrywana i coraz mocniej obecna zarówno w opracowaniach historycznych, jak i na rynku. Dobrym przykładem jest Halina Wrzeszczyńska, której dorobek po latach zapomnienia przeżywa wyraźny renesans czy Maria Anto z pracą „Powązki”– podkreśla  Agata Szkup, prezes zarządu DESA Unicum.

Wystawę „Sztuka Współczesna. Klasycy Awangardy po 1945” z dziełami z kolekcji Arthura i Elizabeth Dempster” można oglądać bezpłatnie w siedzibie DESA Unicum do 30 września. Wstęp jest bezpłatny.

Główne wnioski

1. „Klasycy Awangardy po 1945” to jeden z regularnie powracających projektów wystawienniczych DESA Unicum, który za każdym razem daje możliwość spotkania z najważniejszymi nazwiskami polskiej sztuki powojennej. Najnowsza wystawa ma jednak szczególny charakter. Jej istotną część tworzą dzieła z prywatnej kolekcji Arthura i Elizabeth Dempster – zbioru budowanego przez lata w Stanach Zjednoczonych, który teraz powraca do Polski.
2. Wystawa w Desa Unicum to okazja, by z bliska zobaczyć dzieła najważniejszych twórców polskiej sztuki powojennej. Prace Fangora, Abakanowicz, Pągowskiej czy Gierowskiego przechowywane przez dekady w Stanach Zjednoczonych, dziś ponownie trafiają do Warszawy.
3. „Klasycy Awangardy po 1945” pokazują, że sztuka powojenna nie jest zamkniętym rozdziałem historii. Obok uznanych dziś nazwisk na wystawie pojawiają się artystki i artyści, których twórczość jest na nowo odkrywana i interpretowana. Szczególnie ważna jest obecność kobiet, takich jak Halina Wrzeszczyńska czy Maria Anto, przypominająca, że obraz polskiej sztuki powojennej wciąż może być uzupełniany o pomijane dotąd historie i perspektywy