Spore zmiany w sprzedaży i promocji alkoholi. Nadchodzi nowelizacja ustawy o wychowaniu w trzeźwości

Audio generowane przez AI. Może zawierać błędy.

8 października odbędzie się trzecie czytanie projektu nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Posłowie będą głosować nad poprawkami i przyjęciem ustawy. Później trafi ona do Senatu, a następnie do prezydenta. Wówczas nowelizacja mogłaby wejść w życie już 1 stycznia 2027 r.

Przeczytaj:

00:45:55

Co alkohol robi z mózgiem, snem i nastrojem? „Działa nawet do 48 godzin”

Przed trzecim czytaniem organizacje handlowe i producenckie apelują o ponowne przeanalizowanie przepisów dotyczących organizacji sprzedaży alkoholu w placówkach handlowych, zachowanie możliwości przekazywania pełnoletnim konsumentom informacji o legalnie dostępnych produktach oraz zapewnienie przedsiębiorcom odpowiedniego czasu na dostosowanie się do nowych wymogów.

Polska Izba Handlu, Polska Organizacja Handlu i Dystrybucji (POHiD) oraz Związek Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy (ZP PPS) alarmują, że nowelizacja ustawy oznacza wysokie koszty dostosowania sklepów do nowej rzeczywistości, brak możliwości komunikacji z pełnoletnimi klientami oraz niewystarczający czas na wdrożenie nowych wymogów.

Jednym z rozwiązań zawartych w projekcie jest rozszerzenie zasad prowadzenia sprzedaży alkoholu w samoobsługowych placówkach handlowych o powierzchni sprzedażowej powyżej 200 m kw.

– Dla części placówek będzie się to wiązało z koniecznością zmiany aranżacji powierzchni handlowej, organizacji ciągów sprzedażowych czy wyposażenia sklepu. Koszty takich zmian będą odczuwalne najbardziej w przypadku przedsiębiorców prowadzących mniejsze placówki, dla których dodatkowa inwestycja może stanowić znaczące obciążenie. Zmiana organizacji sprzedaży nie jest dla sklepu wyłącznie zmianą formalną. W wielu placówkach oznacza konieczność przeorganizowania powierzchni, zmiany wyposażenia, a czasem przebudowy części sklepu. Te koszty przedsiębiorca musi ponieść sam. Dlatego przy projektowaniu nowych obowiązków warto uwzględniać również możliwość ich wdrożenia w praktyce, szczególnie przez mniejsze placówki handlowe – mówi Maciej Ptaszyński, prezes Polskiej Izby Handlu.

Zdaniem eksperta

Pozytywny obraz alkoholu zwiększa społeczną akceptację jego spożycia

Wizerunek alkoholu w społeczeństwie odgrywa kluczową rolę w kształtowaniu postaw wobec jego spożycia i rozwoju uzależnień. Napoje alkoholowe, w tym piwo, często kojarzone są z zabawą, relaksem, odwagą w kontaktach towarzyskich czy poprawą nastroju. Taki pozytywny obraz alkoholu, utrwalany przez media, reklamy i konteksty społeczne, zwiększa społeczną akceptację jego spożycia. To z kolei osłabia naturalne mechanizmy obronne i skłania do wcześniejszej inicjacji alkoholowej, a ta, jak wskazują badania, wyraźnie zwiększa ryzyko uzależnienia.

Dr Bohdan Woronowicz

psychiatra, specjalista i superwizor psychoterapii uzależnień

Zakaz promocji alkoholi

Projekt przewiduje również zakaz reklamy i promocji napojów alkoholowych.

– Katalog wyjątków pozwalających na prowadzenie promocji nie obejmuje wydzielonych stoisk alkoholowych w zwykłych placówkach handlowych, co jest istotną zmianą względem obecnych zasad. Obowiązujące przepisy pozwalają na prowadzenie reklamy i promocji wewnątrz wydzielonych stoisk. Po wejściu w życie projektowanych regulacji ta możliwość miałaby zostać zniesiona. Nie kwestionujemy potrzeby odpowiedzialnej polityki wobec alkoholu. Warto jednak rozróżnić komunikację kierowaną do pełnoletniego konsumenta w miejscu sprzedaży od przekazu dostępnego w przestrzeni publicznej. Wydzielone stoisko jest miejscem, w którym dorosły klient podejmuje decyzję zakupową i może zapoznać się z informacjami o legalnie oferowanym produkcie. Ograniczenie producentom możliwości komunikacji właśnie w tym miejscu odbiera konsumentom dostęp do informacji o markach, ich pochodzeniu czy właściwościach – mówi Karol Stec, prezes zarządu Związku Pracodawców Polski Przemysł Spirytusowy.

Renata Juszkiewicz, prezes zarządu Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji, podkreśla, że handel jest po to, by odpowiadać na oczekiwania klientów.

– Nowe przepisy ograniczą ich swobodę wyboru, pogorszą dostępność produktów i mogą przełożyć się na wyższe ceny, przy okazji dyskryminując osoby z ograniczoną mobilnością. Zamiast osłabiać branżę i odbierać obywatelom ich prawa, warto skupić się na długofalowej edukacji i promowaniu odpowiedzialnej sprzedaży. To ewolucja i dobre praktyki, a nie zakazy, przynoszą trwałe i pozytywne efekty – mówi Renata Juszkiewicz.

Organizacje zwracają także uwagę na okres przewidziany na dostosowanie przedsiębiorców do nowych regulacji. Projekt zakłada zasadniczo wejście ustawy w życie 1 stycznia 2027 r., podczas gdy zakres zmian obejmuje m.in. organizację sprzedaży, sposób prowadzenia komunikacji oraz obowiązki dotyczące produktów i opakowań.

– Przedsiębiorcy potrzebują czasu, aby przygotować się do zmian, które ingerują w organizację sprzedaży i funkcjonowanie placówek. Dotyczy to zarówno dużych sieci, jak i mniejszych sklepów. Odpowiednio długi okres dostosowawczy pozwala zaplanować inwestycje, zmiany aranżacyjne i organizacyjne oraz uniknąć kosztów wynikających z konieczności działania pod presją czasu – podkreśla Maciej Ptaszyński.

Przeczytaj: Nowa opłata dla producentów alkoholi i papierosów? Ministerstwo Zdrowia ma plan na profilaktykę pierwotną

Cios dla alkoholi zero

Przedstawiciele związków zawodowych i organizacji gospodarczych, w tym związek Browary Polskie, zaapelowali do premiera Donalda Tuska o osobiste zainteresowanie pracami nad poselskim projektem nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Pod tym apelem podpisało się 16 organizacji gospodarczych, branżowych i związkowych, reprezentujących m.in. przedsiębiorców, handel, gastronomię, rzemiosło, browary, plantatorów chmielu oraz pracowników przemysłu spożywczego i piwowarskiego.

„Uzasadnieniem dla zmian jest zmniejszenie problemu alkoholizmu w Polsce. Oczywiście nikt nie kwestionuje potrzeby przeciwdziałania uzależnieniom i nadmiernemu spożyciu alkoholu. Niestety, proponowane przepisy nie tylko nie służą temu celowi, ale wręcz blokują rozwój produktów, które dla milionów polskich konsumentów są alternatywą dla alkoholu.

Kwestionujemy więc dobór środków, które nie zapewnią realizacji wskazanego celu, a uderzą głównie w branżę piwowarską. Prace nad zaostrzeniem prawa zbiegają się w czasie z bardzo wyraźnym zmniejszeniem spożycia alkoholu, co w szczególności jest widoczne w spadkach konsumpcji piwa alkoholowego.

Na przykładzie piwa widać postępującą zmianę nawyków licznych grup konsumentów, którzy świadomie sięgają po bezalkoholowe alternatywy. Tymczasem projektowane przepisy faktycznie zrównują pod względem restrykcji napoje alkoholowe z tymi bez alkoholu. To może stanowić poważną, niczym nieuzasadnioną przeszkodę w rozwoju tego typu produktów, które znacząco przyczyniają się do zmniejszania poziomu konsumpcji alkoholu w Polsce” – alarmują we wspólnym apelu Związki Zawodowe i Organizacje Gospodarcze.

Ich zdaniem skutkiem wprowadzenia w życie projektowanych przepisów będzie radykalne wyeliminowanie oznaczeń piwa znajdujących się w punktach handlowych i gastronomicznych.

„Jest to rozwiązanie niespotykane w skali Europy, którego konsekwencje odczują przede wszystkim tysiące małych przedsiębiorców prowadzących restauracje, bary, puby i lokale sezonowe. Dla wielu z nich wyposażenie przekazywane przez browary, takie jak lodówki, ogródki letnie, parasole czy szkło, stanowi istotne wsparcie działalności w warunkach rosnących kosztów prowadzenia biznesu.

W praktyce nowe przepisy oznaczać będą konieczność poniesienia wysokich wydatków na ww. elementy wyposażenia oraz zniszczenia sprawnych urządzeń, co trudno uznać za działanie proporcjonalne i racjonalne z punktu widzenia interesu społecznego, środowiskowego oraz gospodarczego” – alarmują przedstawiciele Związku Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie.

Przeczytaj: Alkoholowy gigant Diageo zapowiada zwolnienia. W Polsce pracę ma stracić 93 proc. załogi  

Piwo zero to marketing zastępczy, nie profilaktyka

Z kolei eksperci Fundacji GrowSPACE apelują z kolei, że piwo jest dziś jedynym alkoholem, którego publiczna reklama jest w Polsce dozwolona.

– Nowe przepisy mają zamknąć tę lukę, a także objąć zakazem piwa zero, które pod marką znanych piw alkoholowych pełnią funkcję reklamy zastępczej. Z badania zrealizowanego przez Ogólnopolską Grupę Badawczą na zlecenie Fundacji GrowSPACE wynika, że poparcie dla zakazu reklamy alkoholu jest powszechne. Za wprowadzeniem całkowitego zakazu publicznej reklamy alkoholu przemawiają zgodnie argumenty naukowe, medyczne i społeczne. Inicjacja alkoholowa zaczyna się wcześnie, a jej bramą jest piwo – wskazują eksperci Fundacji GrowSPACE.

Z raportu „Zero Procent Prawdy” wynika, że 62,7 proc. Polaków w wieku 18-29 lat spróbowało alkoholu przed 18. rokiem życia, a 14 proc. z nich – w wieku 14 lat lub wcześniej. Pierwszym trunkiem, po który najczęściej sięgają nieletni, jest piwo (46,8 proc.).

Reklama i promocja alkoholu wiążą się z większym i bardziej ryzykownym spożyciem.

– Piwo zero to marketing zastępczy, nie profilaktyka. Badanie Bartram i in. wykazało, że nastolatkowie, którym wyświetlono reklamy tzw. zerówek znanych marek, mieli silniejszą chęć sięgnięcia po ich alkoholowe odpowiedniki. To mechanizm rozszerzania marki, który oswaja młodych z marką alkoholową. Reklama najsilniej działa na niedojrzały mózg. Układ nagrody, który aktywuje alkohol, dojrzewa wcześniej niż kora przedczołowa odpowiedzialna za kontrolę impulsów (rozwija się do ok. 25. roku życia). Nastolatek przyjmuje reklamę piwa bez filtra, którym dysponuje dorosły – alarmuje Fundacja GrowSPACE.

Główne wnioski

1. 8 października odbędzie się trzecie czytanie projektu nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Posłowie będą głosować nad poprawkami i przyjęciem ustawy. Później trafi ona do Senatu, a następnie do prezydenta. Wówczas nowelizacja może wejść w życie już 1 stycznia 2027 r.
2. Organizacje handlowe i producenckie apelują o ponowne przeanalizowanie przepisów dotyczących organizacji sprzedaży alkoholu w placówkach handlowych, zachowanie możliwości przekazywania pełnoletnim konsumentom informacji o legalnie dostępnych produktach oraz zapewnienie przedsiębiorcom odpowiedniego czasu na dostosowanie się do nowych wymogów.
3. Fundacja GrowSPACE alarmuje, że reklama i promocja alkoholu wiążą się z większym i bardziej ryzykownym spożyciem go również przez osoby nieletnie.